I CSK 3145/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
Prezes SN Joanna Misztal-Konecka
9 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 9 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R.O. i A.O.
przeciwko Bankowi w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 26 kwietnia 2024 r., II Ca 1170/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku w W. na rzecz R.O. i A.O. kwoty po 1350
(tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia
zapłaty.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 26 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił
apelację pozwanego Banku w W. od wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinie z 22
czerwca 2023 r. w sprawie z powództwa R.O. i A.O. o zapłatę oraz orzekł o
kosztach postępowania apelacyjnego.
I CSK 3145/24
2
2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana, wskazując na naruszenie art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w
zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”); art.
3851 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z
art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. i art. 3852 k.c. w zw. z
art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13; art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –
Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”) oraz art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c., wszystkich
w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13 oraz w zw. z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13;
art. 3851 § 1 k.c.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2
k.p.c.
Podał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne i potrzeba
wyjaśnienia:
- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowe jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające – zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;
- czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności
krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub
indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych
polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej
I CSK 3145/24
3
albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu
bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,
prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku
zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w
osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź
innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie
innej, niż waluta krajowa;
- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone warunki umowne
i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej
mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając
na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej
znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych,
prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania
zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej
WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona
definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych w
walucie polskiej;
- czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego
do waluty obcej przed wytoczeniem powództwa i wygaśnięciem tym samym umowy
łączącej strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym
wykonaniem umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej
obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących
się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalne jest
uznanie ich za niedozwolone warunki umowne, skoro zasadniczym skutkiem
uznania pewnych postanowień umownych za niedozwolone jest brak związania
nimi konsumenta, a umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie, a tym samym
logiczny jest wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa obowiązuje, a nie
okresu, po którym zobowiązania z niej wynikające w całości wygasły, co następuje
w przypadku ich wykonania.
I CSK 3145/24
4
W ocenie skarżącego w sprawie zachodzi również potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, tj. art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c.
oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego
orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście
wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może
być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego
odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
I CSK 3145/24
5
Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie
w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,
zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.
3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w
sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne
oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących
o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może
polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.
W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą
pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią
instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą
szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko
w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.
5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w
stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)
wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,
jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność
ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub
istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
I CSK 3145/24
6
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią
prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia SN: z 15
października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z 19 czerwca
2018 r., IV CSK 56/18).
6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów
dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie
zachodzą powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Przede wszystkim, skarżący zdaje się nie dostrzegać, że wskazywane przez
niego zagadnienia były w ostatnim czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu
Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie są to więc
zagadnienia nowe. Stanowczy sprzeciw musi budzić konstrukcja skargi ignorująca
aktualne orzecznictwo, w szczególności liczne wypowiedzi Sądu Najwyższego z lat
2020-2023, dotyczące przedstawionych przez skarżącego zagadnień (zob. m.in.
wyroki SN: z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22;
z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD
2022, nr 4, poz. 45; z 26 maja 2022 r., II CSKP 19/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz.
47; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 27 maja
2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 50; z 1 czerwca 2022 r., II
CSKP 364/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 51; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22,
OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD
2022, nr 4, poz. 54; z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22; z 18 maja 2023 r., II
CSKP 1164/22; 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP
1753/22; z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22, i z 20 grudnia 2023 r., II CSKP
1888/22).
Stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień umownych
pozostawiających możliwość ustalania kursu CFH, a w konsekwencji wysokości
świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest jednolicie przyjmowane
I CSK 3145/24
7
w orzecznictwie Sądu Najwyższego; takie uregulowanie umowne uznawane jest za
niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)
w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona (zob. np. wyroki
SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24
października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja
2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 30 maja 2023 r., II
CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22; z 23 czerwca 2023 r., II
CSKP 1464/22, i z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22).
Nie budzi również wątpliwości, z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 3851
§ 2 k.c., że konsekwencją uznania danego postanowienia umowy za bezskuteczne
jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. np.
uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). W uchwale
składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) Sąd Najwyższy
doprecyzował, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu
indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu
waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w
obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia
zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa
lub zwyczajów (pkt 1). W razie zaś niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu
waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie
wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2). Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o Sądzie
Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy
w niniejszej sprawie.
Wejście w życie ustawy antyspreadowej, którą w art. 69 pr.bank. dodano
ustęp 3, nie wpłynęło na ocenę abuzywności postanowień umów kredytu zawartych
wcześniej oraz konsekwencji prawnych wynikających z tej oceny (zob. m.in. wyroki
SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20;
z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22, z 10 marca 2023 r., II CSKP
1017/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, i z 8 listopada 2023 r., II CSKP
1530/22; postanowienia SN: z 28 listopada 2022 r., I CSK 934/22; z 31 sierpnia
I CSK 3145/24
8
2023 r., I CSK 4401/22; z 6 października 2023 r., I CSK 927/23, i z 31 października
2023 r., I CSK 4607/22). Dzieje się tak, ponieważ oceny czy postanowienie
umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy
(zob. uchwała SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2) i
od tego momentu klauzule abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że
konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie go takim postanowieniem umownym.
Skutek niezwiązania klauzulą abuzywną ex tunc, oznacza, że zdarzenia o
charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej taką
klauzulę pozostają bez znaczenia dla niewiążącego charakteru niedozwolonych
postanowień umownych.
Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Najwyższy stoi na
stanowisku, że zaprezentowane w skardze kasacyjnej problemy prawne były już
dostatecznie wyjaśniane w orzecznictwie. W związku z tym przedstawione w
skardze kasacyjnej zagadnienia prawne nie mają waloru nowości i nie są
zagadnieniami istotnymi, których wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju prawa.
Podobnie w treści skargi kasacyjnej nie została skutecznie wykazana potrzeba
dokonania wykładni przytoczonych przepisów prawa. Przedstawione przez
skarżącego wątpliwości również były już przedmiotem analizy orzecznictwa, a
strona pozwana nie przedstawiła argumentów świadczących o dalszym istnieniu
rozbieżności w orzecznictwie sądów.
7. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. oraz w związku z § 2
pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
[SOP]
[r.g.]
I CSK 3145/24
9
