I CSK 3092/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Łodko
28 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.B. i K.B.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 22 marca 2024 r., VI ACa 1664/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku w W. na rzecz M.B. i K.B.
po 2 700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
[wr]
UZASADNIENIE
Pozwany Bank w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Warszawie z 22 marca 2024 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania uzasadnił
wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które ujął w
pytaniach związanych z: 1) wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w zw. z art. 4 ust.
2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w zw. z motywem dwudziestym pierwszym
dyrektywy 93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku
uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany
kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu
umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest
I CSK 3092/24
2
przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające
– zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
– główny przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych)
warunków umownych?; 2) art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
oraz w zw. z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13
i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania
w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do
waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za
niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku
umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując
się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat
przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on
w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie
się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych
wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie
wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do
kredytów nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?; 3) wykładnią
art. 69 ust. 3 pr.bank. i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec
umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub
indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-
odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty
kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej powołanego
art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego
ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub
indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych
polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej
albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu
bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,
prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku
zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela
w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń
I CSK 3092/24
3
bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków
w walucie innej, niż waluta krajowa?
Skarżący wskazał także na potrzebę wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) tj.: art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13,
art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c.,
art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 pr.bank. i art. 189 k.p.c.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz
o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne oraz przedstawione
wątpliwości interpretacyjne dotyczące wykładni przepisów prawa, nie czynią zadość
wymogom z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, gdyż były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi
Sądu Najwyższego. Skarżący nie wykazał, że zachodzą okoliczności
uzasadniające zmianę tych poglądów, zatem brak jest interesu publicznego
w przyjęciu skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd,
że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej
klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych
kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy
(zob. np. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r.,
I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20;
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22,
i z 4 czerwca 2024 r., II CSKP 1213/22).
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone również, że postanowienia
umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r.,
I CSK 3092/24
4
I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;
z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21;
z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21). Postanowienie te kształtują prawa i obowiązki
konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego
interesy, przez uzależnienie wysokości świadczenia banku oraz wysokości
świadczenia konsumenta od wyłącznej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty
kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili
wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości
świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do
jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do
arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie
uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy
swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś
sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń
od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się również na temat ścisłego
powiązania klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula
ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej
przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei
klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano
mechanizmu przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na
ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach
kredytowych mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich
rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,
II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23).
W uchwale całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, mającej
moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy przyjął, że w razie uznania, iż postanowienie
umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu
określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie
jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
I CSK 3092/24
5
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów. Skutkiem niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
jest niezwiązanie stron umową także w pozostałym zakresie. Utrwalone zostały
dotychczasowe poglądy orzecznicze, że wyeliminowanie abuzywnych klauzul
przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu
indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według
stawki LIBOR (zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22;
z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22;
z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22). Niemożliwe jest także zastosowanie stawki
referencyjnej WIBOR (zob. wyrok SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22
i postanowienia SN: z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22; z 2 czerwca 2023 r.,
I CSK 4115/22, i z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4216/22).
Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w umowie kredytu nie
wyeliminowało zatem wprowadzenie w 2011 r. ust. 3 do art. 69 ustawy Prawo
bankowe, w wyniku czego kredytobiorcy posiadający umowy o kredyt
denominowany lub indeksowany do waluty obcej uzyskali możliwość dokonywania
spłat rat kredytu w tej walucie. Ta nowelizacja miała na celu wyeliminowanie tzw.
spreadów bankowych, a nie zmiany istoty umowy kredytowej. Innymi słowy, nie
doszło do przekształcenia takiej umowy w umowę o kredyt walutowy (zob. wyrok
SN z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22).
Powołanie się na przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga
wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia
zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają
poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli
podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez
sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;
z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
I CSK 3092/24
6
Skarga kasacyjna powyższych kryteriów nie spełnia. Skarżący odwołując się
do kilku przepisów wymagających wykładni z uwagi na zgłaszane i wywołujące
rozbieżności w orzecznictwie, powinien przedstawić odrębne uzasadnienie dla
każdego z nich. Pozwany sporządził natomiast – w zakresie dotyczącym
art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c.,
art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank. –
jedno wspólne uzasadnienie. Przyczyna kasacyjna uzasadniona potrzebą wykładni
przepisów prawa ma na celu analizę konkretnych przepisów i do tego się
ogranicza, a więc nie polega na jednoczesnej wykładni kilku przepisów
i poszukiwaniu na tej podstawie określonej normy prawnej, która mogła albo nie
mogła zostać zastosowana w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą
kasacyjna (zob. postanowienie SN z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22).
Wykładnia wskazanych przez skarżącego przepisów częściowo odpowiada również
zakresowi przedstawionych zagadnień prawnych, do których Sąd Najwyższy
odniósł się wyżej.
Wykładnia art. 189 k.p.c. była już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi
Sądu Najwyższego. Interes prawny w wytoczeniu powództwa na podstawie
art. 189 k.p.c. pojmowany jest elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej
wykładni przepisu, konkretnych okoliczności danej sprawy, szeroko pojmowanego
dostępu do sądów i tego, czy w drodze innego powództwa (powództwa
o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę (zob. wyroki SN:
z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14;
z 23 marca 2018 r., II CSK 371/17; z 26 maja 2021 r., II CSKP 64/21 oraz
postanowienie SN z 12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20). Jeżeli strona procesu
cywilnego zamierza uzyskać stabilne rozstrzygnięcie co do istnienia lub nieistnienia
stosunku prawnego będącego podstawą żądania zasądzenia świadczenia, co może
dotyczyć zwłaszcza sytuacji, w których ze stosunku tego wynika większa liczba
roszczeń lub jego ocena może mieć znaczenie dla wyniku innych postępowań
sądowych między tymi samymi stronami, może – zgodnie z zasadą
dyspozycyjności – żądać ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Ocena tego
żądania znajdzie wówczas wyraz w sentencji i będzie korzystać z prawomocności
I CSK 3092/24
7
materialnej na zasadach ogólnych (zob. postanowienie SN z 23 kwietnia 2021 r.,
II CSK 9/21 oraz uchwałę SN z 14 marca 2014 r., III CZP 121/13).
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również
okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,
w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Mariusz Łodko
[wr]
[SOP]
