I CSK 3092/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
27 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.K.
przeciwko Skarbowi Państwa - Rejonowemu Zarządowi Infrastruktury
w Bydgoszczy
o odszkodowanie,
na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Rejonowego Zarządu Infrastruktury
w Bydgoszczy
od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu
z 9 marca 2023 r., I Ca 90/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Rejonowego
Zarządu Infrastruktury w Bydgoszczy na rzecz powoda J.K.
kwotę 4067 (cztery tysiące sześćdziesiąt siedem) złotych
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu
odpisu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
(A.G.)
UZASADNIENIE
I CSK 3092/23
2
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu
z 9 marca 2023 r. (I Ca 90/23) pełnomocnik pozwanego Skarbu Państwa –
Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Bydgoszczy oparł wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., koncentrując się
na drugiej sytuacji przewidzianej w tym przepisie (in fine), tj. potrzebie wykładni
przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Rozbieżności te dotyczą art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia
2001 r. Prawo ochrony środowiska (dalej: „p.o.ś.”).
Odnośnie do powołanej przesłanki należy zauważyć, że warunki wymienione
w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. odnoszą się rozłącznie do dwóch sytuacji: 1) wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i 2) wykładni przepisów
prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego wyjaśniono, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (podając przedmiot i dane
identyfikujące orzeczenia) (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca
I CSK 3092/23
3
2007 r., II CSK 84/07, z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14 i z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22). Konieczne jest wskazanie,
że rozbieżności w orzecznictwie dotyczą różnych spraw, a nie jednej, w której
orzekające sądy powszechne mają odmienne poglądy na sprawę. Skarżącego
obciąża obowiązek przedstawienia pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej
na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Argumentacja ta powinna zawierać szczegółowy opis poważnych
wątpliwości interpretacyjnych albo rozbieżności w orzecznictwie, a także wskazanie
własnej propozycji interpretacyjnej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18; z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 23 kwietnia
2015 r., I CSK 691/14). W konsekwencji potrzeba wykładni przepisów prawnych
istnieje jedynie wówczas, gdy co do konkretnego przepisu brak jednolitej lub
utrwalonej judykatury, przyjęta wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna
albo przepis nie doczekał się wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Skarżący powinien także wykazać, że wątpliwości interpretacyjne istnieją nadal
w chwili orzekania w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej, co wymaga
wskazania rozbieżnych orzeczeń, ich analizy oraz uzasadnienia, dlaczego
rozbieżności te nie zostały dotychczas usunięte (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22; z 18 lipca 2024 r., I CSK
1225/23).
Przechodząc do analizy przesłanek „przedsądu”, należy zauważyć, że
uzasadnienie wniosku – mimo że formalnie odnosi się oddzielnie do obu przepisów
(art. 129 ust. 2 oraz art. 136 ust. 3 p.o.ś.) oraz związanych z nimi roszczeń –
„wskazuje” na występowanie dwóch odmiennych stanowisk w orzecznictwie
dotyczących problematyki odszkodowań w związku z utworzeniem obszaru
ograniczonego użytkowania na podstawie tych regulacji.
W odniesieniu do art. 129 ust. 2 p.o.ś., dotyczącego podstaw do zasądzenia
odszkodowania za spadek wartości nieruchomości w związku z utworzeniem
obszaru ograniczonego użytkowania, wskazano na rozbieżności interpretacyjne
w orzecznictwie. Pierwszy, szeroki pogląd zakłada, że szkoda wynika już z samego
wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania (który ogranicza korzystanie
z nieruchomości i zawęża granice własności), co prowadzi do obniżenia wartości
I CSK 3092/23
4
nieruchomości. Drugi, zawężający pogląd wskazuje, że podstawę roszczenia mogą
stanowić wyłącznie szczegółowe postanowienia uchwały dotyczącej utworzenia
tego obszaru, takie jak zakazy, nakazy czy zalecenia, które wprost ograniczają
sposób korzystania z nieruchomości.
W odniesieniu do art. 136 ust. 3 p.o.ś., który dotyczy kosztów rewitalizacji
akustycznej jako elementu szkody, w orzecznictwie sądów powszechnych oraz
Sądu Najwyższego istnieje aktualnie znaczna rozbieżność dotycząca przesłanki
uprzedniego poniesienia tych kosztów jako warunku skuteczności roszczenia
odszkodowawczego. Z jednej strony prezentowany jest pogląd, że prawo do
odszkodowania przysługuje niezależnie od faktycznego poniesienia kosztów,
ponieważ szkoda powstaje już w chwili zdarzenia szkodzącego. Z drugiej strony
pogląd opiera się na literalnej wykładni przepisu, zgodnie z którą przesłanką
skuteczności roszczenia jest wykazanie rzeczywiście poniesionych kosztów.
Niniejsza sprawa dotyczy funkcjonowania lotniska wojskowego w […]., co
wyraźnie odróżnia ją od większości przytoczonych w skardze orzeczeń
dotyczących lotnisk cywilnych. Lotnisko wojskowe z uwagi na specyfikę swojej
działalności generuje odmienne wymagania techniczne oraz ograniczenia dla
nieruchomości położonych w obszarze ograniczonego użytkowania. Uchwała
Sejmiku Województwa [...] precyzyjnie określa nakazy i zakazy obowiązujące w
strefie A, w tym konieczność zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w
istniejących i nowoprojektowanych budynkach. Tym samym, powołane orzeczenia
nie mogły mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Niezależnie jednak od wyżej poczynionej uwagi nie można przyjąć, aby na
dzień orzekania w ramach tzw. przedsądu w przedmiocie wniosku zawartego
w skardze kasacyjnej o przyjęcie jej do rozpoznania spełniona była powołana przez
stronę skarżącą przesłanka uzasadniająca przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania w postaci potrzeby wykładni art. 129 ust. 2 oraz art. 136 ust. 3 p.o.ś.
Wprawdzie w przeszłości występowały różnice w interpretacji powyższych
przepisów, jednak obecnie ukształtowała się dominująca linii wykładni, co eliminuje
potrzebę ponownego zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy w tej sprawie.
I CSK 3092/23
5
W odniesieniu do wykładni art. 129 ust. 2 p.o.ś., dotyczącego podstaw do
zasądzenia odszkodowania za spadek wartości nieruchomości w związku
z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania po pewnych wahaniach co do
kierunku interpretacji tego przepisu obecnie ukształtowała się linia orzecznicza,
zgodnie z którą szkoda wynika już z samego utworzenia obszaru ograniczonego
użytkowania, które powoduje ograniczenie korzystania z nieruchomości oraz
zawężenie granic prawa własności. Takie rozumienie przepisu znalazło wyraz m.in.
w uchwale Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2024 r., III CZP 56/23 (OSNC 2024, nr
9, poz. 86), zgodnie z którą właściciel nieruchomości, której wartość zmniejszyła się
na skutek wprowadzenia tego obszaru, ma prawo do odszkodowania na podstawie
art. 129 ust. 2 p.o.ś., nawet jeśli nieruchomość ta nie jest objęta szczególnymi
ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a p.o.ś. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że
wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania legalizuje działalność portu
lotniczego, co prowadzi do podwyższenia dopuszczalnych norm hałasu dla
nieruchomości znajdujących się w obszarze, w porównaniu do nieruchomości poza
tym obszarem. Taki stan rzeczy ma bezpośredni wpływ na wartość nieruchomości,
które nie mogą być użytkowane w sposób analogiczny do tych poza obszarem
ograniczonego użytkowania. Konsekwencją tego jest uznanie zmniejszenia
wartości nieruchomości za szkodę, której naprawienia można dochodzić na
podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. Stanowisko to zostało potwierdzone w innych
orzeczeniach Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 20
września 2024 r., I CSK 2305/23 i z 19 grudnia 2024 r., I CSK 1866/24 oraz wyrok
Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23).
W odniesieniu do wykładni art. 136 ust. 3 p.o.ś. w kontekście zgłaszanych
wątpliwości interpretacyjnych należy wskazać, że dotyczą one możliwości
dochodzenia odszkodowania z tytułu kosztów osłony akustycznej budynków
istniejących w obszarze ograniczonego użytkowania. Również i w tym zakresie
w dacie orzekania na przedsądzie ukształtowała się linia orzecznicza Sądu
Najwyższego (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 29 listopada 2012 r., II CSKP
254/12, 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23, 7 lutego 2025 r., II CSKP 289/23 i II
CSKP 373/23), zgodnie z którą koszty rewitalizacji akustycznej mogą być
dochodzone jako element szkody, niezależnie od ich faktycznego poniesienia.
I CSK 3092/23
6
Wszystkie powyższe orzeczenia przyjmują funkcjonalną wykładnię przepisów, która
uwzględnia ochronę konstytucyjnych zasad prawa własności (art. 64 Konstytucji
RP) oraz zasady słusznego odszkodowania (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP).
Stanowisko to zostało także potwierdzenie m.in. w postanowieniach Sądu
Najwyższego: z 27 marca 2024 r., I CNP 33/23, 27 czerwca 2024 r., I CNP 114/23
i 20 września 2024 r., I CSK 2305/23, z 25 października 2024 r, I CSK 2236/23,
z 14 listopada 2024 r., I CSK 3482/23 i z 12 grudnia 2024 r., I CSK 3736/23.
W odniesieniu natomiast do uchwały Sądu Najwyższego z 28 października 2022 r.,
III CZP 100/22 (OSNC 2023, nr 6, poz. 58) – w której przedstawiono odmienną
wykładnię art. 136 ust. p.o.ś. - wskazać należy na wadliwy skład, w którym doszło
do jej wydania w świetle uchwały składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNC
2020, nr 4, poz. 34), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że sprzeczność składu
sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi m.in. wtedy,
gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) (pkt 1
uchwały). Uchwała ta stanowi zasadę prawną, stosownie do art. 87 § 1 ustawy
o Sądzie Najwyższym, od której Sąd Najwyższy nie odstąpił w przepisanym trybie
(art. 88 tej ustawy). Konsekwencje z niej wynikające w odniesieniu do skutków,
jakie wywołała uchwała z 28 października 2022 r., III CZP 100/22 zostały trafnie
ocenione w powołanym już wcześniej postanowieniu Sądu Najwyższego z 20
września 2024 r., I CSK 2305/23.
Z tych względów przedstawione przez skarżącego rozbieżności
interpretacyjne, nie spełniają przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 (zdanie
drugie) k.p.c.
Nie zachodzi też nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod
rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).
Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
I CSK 3092/23
7
O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty
w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3-4
w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz przepisów § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2
pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800; obecnie tekst jedn.
Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).
Dariusz Dończyk
(J.C.)
[a.ł]
