I CSK 3074/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
24 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku W.K.
z udziałem M.K., E.P., H.S., B.T., H.T., G.T. i Miasta I.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej W.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z 19 września 2023 r., II Ca 1261/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego poniesionymi
przez uczestników G.T. i Miasto I. skarżącego, pozostawiając ich
wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 19 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, po
rozpoznaniu – na skutek uchylenia postanowieniem Sądu Najwyższego
z 14 września 2022 r., II CSKP 522/22 uprzednio wydanego w sprawie
postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 21 maja 2019 r. i przekazania
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania - apelacji uczestników Miasta I. i
G.T. od postanowienia Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z 31 sierpnia 2018 r.
zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek o zasiedzenie.
I CSK 3074/24
2
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, wnioskodawca wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 §
1 pkt 1 i 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
I CSK 3074/24
3
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez
konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie
podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa
zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego
z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK
622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października
2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;
z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,
niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżący jako przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
przedstawił pytanie: „czy Wnioskodawca w niniejszej sprawie od dnia przeniesienia
posiadania przez poprzedników prawnych był posiadaczem samoistnym
nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku o zasiedzenie?”. W uzasadnieniu
wniosku przedstawił kolejne wątpliwości mające świadczyć o występowaniu w
sprawie istotnego zagadnienia, mianowicie: czy wnioskodawca był posiadaczem
zależnym w chwili przekazywania mu gospodarstwa przez dziadków; czy Państwo
B. w chwili przekazania nieruchomości wnioskodawcy byli posiadaczami zależnymi;
czy wnioskodawca jest posiadaczem samoistnym, czy też zależnym; w jaki sposób
wnioskodawca powinien zadziałać, by zamanifestować w stopniu dostatecznym
zmianę charakteru posiadania; czy w okolicznościach niniejszej sprawy
I CSK 3074/24
4
wnioskodawca miał możliwość zamanifestowania posiadania samoistnego w inny
sposób niż poprzez korzystanie z nieruchomości.
Sformułowane przez wnioskodawcę wątpliwości nie przedstawiają ważnego,
abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, nie dotyczą bowiem rozstrzygnięcia
poważnych wątpliwości dotyczących wykładni prawa, czy też treści norm prawnych,
a sprowadzają się do pytania o rozstrzygnięcie tej konkretnej sprawy. Nie mogą być
w konsekwencji uznane za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c. i stanowić podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Skarżący nie wykazał również, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że objęcie
nieruchomości w posiadanie za zgodą właściciela, chociażby była ona jedynie
dorozumiana, i posiadanie nieruchomości w zakresie przez właściciela określonym
lub tolerowanym, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z
właścicielem nie łączył żaden stosunek prawny (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 20 września 2012 r., IV CSK 41/12, niepubl.). Z poczynionych
ustaleń faktycznych wynika, że umowa z 21 września 1979 r. dotyczyła przekazania
wnioskodawcy gospodarstwa rolnego przez jego dziadków A. i F. B. i odwołano się
w niej do faktu dzierżawy spornych gruntów przez dziadków wnioskodawcy od ich
właściciela. Na jej podstawie dziadkowie przekazali wnioskodawcy swoje
gospodarstwo o powierzchni 8.43,96 ha oraz dzierżawę gruntów o powierzchni
2.26,28 ha, które dzierżawili, jak oświadczyli, od W.T. od 1946 r.
Skoro posiadanie przez dziadków wnioskodawcy zasadzało się na umowie
dzierżawy zawartej z poprzednikiem uczestników, wyrażona w zaskarżonym
orzeczeniu ocena, że wnioskodawca wszedł w posiadanie zależne spornej
nieruchomości, nie jest oczywiście wadliwa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Podniesiona przez skarżącego okoliczność, że przekazanie dzierżawy nie nastąpiło
na mocy umowy poddzierżawy, a wprost do ewentualnego stosunku prawnego
łączącego dziadków wnioskodawcy z ówczesnym właścicielem gruntu nie ma
w zakresie powyższej oceny przesądzającego znaczenia zważywszy na odrębne
regulacje dotyczące kwestii przekazania gospodarstwa rolnego obejmującego
I CSK 3074/24
5
grunty dzierżawione przez rolnika. W judykaturze Sądu Najwyższego nie budzi
również wątpliwości, że zmiana charakteru posiadania zależnego w samoistne nie
może ograniczyć się wyłącznie do sfery wewnętrznych przeżyć posiadacza i
intencji, lecz musi być w sposób niedwuznaczny zamanifestowana na zewnątrz, w
szczególności wobec właściciela nieruchomości. W wypadku zmiany posiadania
zależnego na samoistne ciężar dowodu, że zmiana taka nastąpiła, spoczywa na
posiadaczu i w takiej sytuacji nie korzysta on z domniemania, które jest
ustanowione w art. 339 k.c. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 16
października 2015 r., I CSK 885/14, niepubl.). Wskazywane przez skarżącego
przekonanie o tym, że obejmuje na podstawie umowy z 1979 r. wszystkie
nieruchomości we władanie samoistne, mimo treści ujawnionych w tej umowie
zapisów, nie może zatem samodzielnie przekonywać o wadliwości oczywistej i
widocznej prima facie oceny prawnej Sądu Okręgowego. Zaprzestanie płacenia
czynszu dzierżawnego może być wprawdzie przejawem zamanifestowania zmiany
charakteru posiadania, jak jednak podnosi sam skarżący we wniosku, już jego
dziadkowie mieli nie płacić czynszu dzierżawnego w chwili przekazywania
gospodarstwa rolnego wnioskodawcy. Treść umowy przekazania gospodarstwa
rolnego nie pozwala zatem podważyć - jako oczywiście wadliwej w świetle art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c. - oceny, że doszło z ich strony do przekazania posiadania
zależnego nieruchomości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano również,
że samodzielne opłacanie podatku od nieruchomości nie przesądza per se
o samoistności posiadania, lecz podlega ocenie z uwzględnieniem ogółu
okoliczności sprawy (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2019
r., I CSK 368/18, niepubl.). Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika,
że wnioskodawca wykorzystywał działkę jako grunt rolny, który obsiewał i zbierał
plony. Nie manifestował władania wykraczającego poza istotę samej dzierżawy
gruntu rolnego, nie figurował w nakazach płatniczych w sprawie wymiaru podatku
rolnego jako właściciel, nie był traktowany jako właściciel przez organy miasta ani
nie dążył do takiego traktowania przez organy i urzędy. Argumentacja
przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
I CSK 3074/24
6
rozpoznania nie przekonuje w konsekwencji o oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
[a.ł]
(K.L.)
