I CSK 3059/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
20 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa T.M.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 21 marca 2025 r., V ACa 1623/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 5400 (pięć tysięcy
czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego,
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
(M.T.)
I CSK 3059/25
2
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do przytoczonych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
co do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika
z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których
jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego
rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), sprowadzającego
się do ustalenia czy przy dokonywaniu z perspektywy abuzywności oceny klauzul
przeliczeniowych, przewidujących stosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu lub
kursu sprzedaży do spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, wynikającego z Tabeli
kursowej Banku, należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje
bankowi (i dawał w czasie zawierania umowy) podstawę do ustalania kursów
w Tabeli kursowej banku i żaden przepis prawa nie przewidywał w dacie zawarcia
Umowy kredytu obowiązku wskazywania w jej treści sposobu ustalania kursów
walut, a w konsekwencji umowy o kredyt frankowy odzwierciedlały ówcześnie
obowiązujący model ustawowy i w tym zakresie powinny być wyłączone spod
oceny z perspektywy abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady
93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawach nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich (dalej: Dyrektywa Rady 93/13).
Skarżący wskazał również na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i § 2 k.c.
w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13, art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1
Dyrektywy Rady 93/13 oraz art. 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 4 ustawy z 29 lipca 2011 r.
o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 3851
I CSK 3059/25
3
§ 1 k.c., wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów co do sposobu
rozumienia tych przepisów.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga zidentyfikowania problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,
na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne
ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy
zajmował co do nich stanowisko i wyrażał pogląd we wcześniejszych wydanych
orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.
Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany i na tle których sformułował
zagadnienia prawne były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE
oraz Sądu Najwyższego. Problem sformułowany przez skarżącego można zatem
uznać za wyjaśniony. Dotyczy to zarówno kwestii klauzuli przeliczeniowej, jak
i klauzuli ryzyka walutowego, które mają znaczenie dla wyniku postępowania
w sprawie.
I CSK 3059/25
4
W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, ukształtowany
pod wpływem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, że jeżeli eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji
regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści
praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane
pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, który
przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców
lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa
w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe
po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. wyroki SN:
z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego
2022 r., II CSKP 459/22).
W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE
orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy dokonywać
w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd
krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między
przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy
jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego,
o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być
przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej
strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie
nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą
a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego
warunku poprzez zmianę jego istoty.
Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień
umownych rodzi konieczność dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie
jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię, uznając,
że obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie jest
możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. wyrok SN
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul
przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego
kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak
I CSK 3059/25
5
także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR
(zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22). W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca
Corporación Bancaria SA i Bankia SA, pkt 54) Trybunał Sprawiedliwości UE
wykluczył, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych
w umowach, na przykład przez odwołanie się do kursu walut stosowanego przez
Narodowy Bank Polski. W orzecznictwie szeroko wypowiedziano się również
o niemożności uzupełnienia postanowień umownych normami zawartymi
w przepisach wskazanych przez powodów, w tym także stosowania art. 358 § 2 k.c.
(zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 19 maja 2022 r.,
II CSKP 797/22).
Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza podstaw
do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób
jego stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki
sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to,
w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu
wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona
w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub
jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia
– sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo
postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie
normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka
interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że
art. 3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To,
w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której
art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).
Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze
I CSK 3059/25
6
skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku
do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia
dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola
konsumenta).
W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul
przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.
Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby
nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych,
ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest
bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6
ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po
stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej
bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie
z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich
warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru
głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE
z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, pkt 43;
z 3 października 2019 r., C-260-18, pkt 44 i 45; wyrok SN z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/19).
Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,
które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11 i 3 w zw. § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
Ewa Stefańska
(M.T.)
I CSK 3059/25
7
[SOP]
