I CSK 302/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
11 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z.D. i M.D.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Banku spółki akcyjnej w upadłości
w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Banku spółki akcyjnej w
upadłości w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 15 kwietnia 2024 r., V ACa 2396/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Strona pozwana, syndyk masy upadłości Banku spółki akcyjnej w W. w
upadłości, wywiodła skargę kasacyjną od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego
w Warszawie z 15 kwietnia 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa Z.D. i M.D.
o ustalenie.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił
istotne zagadnienie prawne - „czy postępowanie sądowe z powództwa
kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu
waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej,
wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy)” jest sprawą
I CSK 302/25
2
„o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu
art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r.
poz. 1520 ze zm.) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1
pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1
i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na
liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na
liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?”. Wskazał również na potrzebę
dokonania wykładni przepisów, tj. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. oraz
art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 pr. up. w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie
dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot
nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy
nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:
z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;
z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
I CSK 302/25
3
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca
w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych. Jednakże jeśli
skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien
przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu
Najwyższego wydaje się zasadna (zob. np. postanowienia SN:
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24;
z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23;
z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Zagadnienie prawne wywiedzione przez skarżącego zostało już wyjaśnione
w uchwale Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24. Zgodnie
z powołaną uchwałą, postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego
konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,
prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono
upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo
upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej
funkcję syndyka. W uzasadnieniu powołanej uchwały wskazano, iż niewskazanie
w art. 145 ust. 1 pr. up. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do
rozszerzającego rozumienia pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność,
która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw
również żądań z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym
elementem jest sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości,
zasadniczo nie stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia
procesowego o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego.
Na rzecz wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania
I CSK 302/25
4
art. 145 ust. 1 pr. up. (wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być
podejmowane z chwilą ustalenia osoby syndyka), przemawia więc także ten
argument, że w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu.
Podmioty poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby
bowiem możliwości jej uzyskania co najmniej do czasu wyczerpania trybu
zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem
z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub
stosunku prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia
danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.
To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr .up. z ustaleniem listy wierzytelności,
wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej
różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia
z żądaniem zasądzenia, przyczyną tamowania rozpoznania sprawy
w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych, jest możliwość dochodzenia
ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności.
Analogiczne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub
stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy
wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na
zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego. Cel
art. 145 ust. 1 pr. up., jakim jest zatamowanie biegu postępowań sądowych, które
mogą stać się zbędne wskutek umieszczenia wierzytelności na liście, nie jest
bowiem aktualny w odniesieniu do spraw o ustalenie (zob. uchwała SN
z 19 września 2024 r., III CZP 5/24).
Sąd Apelacyjny trafnie, na podst. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., zawiesił
postępowanie w sprawie i podjął je z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego
banku. Uregulowany w art. 174 § 1 pkt 4 i art. 180 § 1 pkt 5 lit. b k.p.c. model
działania sądu stanowi konsekwencję wynikającej z art. 75 ust. 1 pr. up. zasady, że
z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość
korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim;
w miejsce upadłego wchodzi syndyk. Zawieszenie postępowania i podjęcie go
z udziałem syndyka służy właściwemu odzwierciedleniu tego faktu w procesie
dotyczącym masy upadłości. Odmienną funkcję pełni natomiast
I CSK 302/25
5
art. 145 ust. 1 pr. up., normujący (wyłącznie w odniesieniu do wierzytelności, które
podlegają zgłoszeniu do masy upadłości) sekwencyjną zależność między tokiem
postępowania sądowego oraz upadłościowego, jako specyficznego postępowania
rozpoznawczo-wykonawczego. Przepis ten jest ściśle skorelowany z uregulowanym
w Prawie upadłościowym trybem ustalania roszczeń wierzycieli upadłego w ramach
sporządzania listy wierzytelności. Postępowanie upadłościowe, jako tak zwana
egzekucja generalna, ma na celu sprawne i możliwie skuteczne zaspokojenie
wszystkich wierzycieli podmiotu, którego upadłość ogłoszono. W tym celu
sporządzana jest lista wierzytelności, która służy do ustalenia grona wierzycieli
w modelu działań uproszczonym i przyspieszonym względem ogólnego
postępowania cywilnego rozpoznawczego. Dochodzenie wierzytelności, o których
mowa w art. 145 ust. 1 pr. up., na zasadach ogólnych jest wówczas wyłączone,
a postępowania sądowe zainicjowane wcześniej i zawieszone z powodu ogłoszenia
upadłości strony nie mogą zostać podjęte do czasu wyczerpania trybu określonego
w Prawie upadłościowym (szerzej zob. uchwałę SN z 9 grudnia 2021 r.,
III CZP 96/20).
Skoro powództwo wytoczone w niniejszej sprawie przez kredytobiorców
przeciwko bankowi, wobec którego toczy się upadłość, nie jest sprawą
o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości w myśl
art. 145 ust. 1 pr. up., to należało zastosować zasadę z art. 180 § 1 pkt 4 lit. b k.p.c.
i podjąć postępowanie z udziałem syndyka, z chwilą ustalenia jego osoby.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
istotnych kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd
Najwyższy.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania.
Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
I CSK 302/25
6
