I CSK 3009/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
16 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Z. K., M. M. i M1. M1.
o odłączenie części nieruchomości, założenie nowych ksiąg wieczystych
dla odłączonych działek i wpis prawa własności oraz o wpis prawa własności,
na skutek skargi kasacyjnej M. M. i M1. M1.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 30 kwietnia 2024 r., XV Ca 2223/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Poznaniu z 30 kwietnia 2024 r. wnioskodawcy M. M. i M1. M1. wnieśli o przyjęcie
skargi do rozpoznania wskazując na jej oczywistą zasadność.
Podnieśli, że Sąd drugiej instancji powielił stanowisko Sądu Rejonowego
i błędnie przyjął, że zachodzi przeszkoda do dokonania wpisu prawa własności
nieruchomości wnioskodawców w bliżej określonej księdze wieczystej. Wyjaśnili,
że według Sądu Okręgowego ujawnione w księdze wieczystej prawo własności
nieruchomości przysługujące Z. K., weszło w skład majątku wspólnego Z. K. i jej
męża S. K., ponieważ Z. K. nabyła gospodarstwo rolne w drodze umowy o
I CSK 3009/24
2
przekazaniu gospodarstwa rolnego, na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.
o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodziny, a
zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22 (OSNC
2023, nr 12, poz. 114), gospodarstwo rolne przekazane w trybie powyższej ustawy
następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej należy do majątku
wspólnego małżonków.
Zdaniem wnioskodawców stanowisko Sądu Okręgowego jest błędne, gdyż
powołana uchwała SN odnosi się do brzmienia ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin nadanego ustawą z dnia 24 lutego
1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego
rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a w przedmiotowej sprawie
czynność przekazania nieruchomości rolnej miała miejsce w dniu 3 czerwca
1988 r., a zatem pod rządami ustawy w wersji sprzed przywołanej nowelizacji.
Ponadto skarżący wskazali, że Sąd Okręgowy uznając, że mąż Z. K. również
nabył przedmiotowe gospodarstwo rolne, nie dokonał analizy art. 48 ust. 3 ww.
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. pod kątem spełnienia zawartych w tym przepisie
wytycznych do nabycia nieruchomości rolnej przez małżonka następcy. Zdaniem
wnioskodawców nie zostało zatem wykazane, iż mąż nabywcy gospodarstwa był
podmiotem uprawnionym do przejęcie własności nieruchomości rolnej w dacie
przekazania gospodarstwa rolnego Z. K.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie
przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek
o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły
I CSK 3009/24
3
stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej
do rozpoznania.
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
I CSK 3009/24
4
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Skarżący nie przedstawili przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu.
Zauważyć należy, że zarzuty wnioskodawców nie mogły wykazać, że
zaskarżone orzeczenie zapadło z oczywistym, rażącym naruszeniem przywołanych
przepisów skoro Sąd Okręgowy zastosował je zgodnie z wykładnią przyjętą
w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Oceniając, sporządzoną w dniu 16 listopada 1988 r. na podstawie ustawy
z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych
i członków ich rodzin, umowę przekazania gospodarstwa rolnego, Sąd Najwyższy –
odwołując się do stanowiska wyrażonego w uchwale III CZP 106/22, przyjął,
że gospodarstwo rolne przekazane na podstawie przywołanej ustawy następcy
pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi
w skład majątku wspólnego małżonków i nie ma znaczenia, czy w czynności
nabycia gospodarstwa rolnego uczestniczył jeden z małżonków, czy oboje, jeżeli
łączył ich ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej (zob. wyrok SN z 4 marca
2025 r., II CSKP 328/22).
Trafnie zatem Sąd Okręgowy przyjął, że powołana uchwała SN z 21 czerwca
2023 r., III CZP 106/22, odnosi się także do przekazania gospodarstwa rolnego
dokonanego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
indywidualnych i ich rodzin w brzmieniu przed wskazaną nowelizacją z dnia
24 lutego 1990 r.
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
I CSK 3009/24
5
Maciej Kowalski
(a.z.)
[a.ł]
