I CSK 3006/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
3 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 3 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej
w upadłości w W.
przeciwko M. M. i A. P.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w upadłości
w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 31 marca 2025 r., I ACa 130/25,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł, z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia
powodowi odpisu niniejszego postanowienia tytułem kosztów
postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
I CSK 3006/25
2
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się
na oczywistą zasadność skargi z uwagi na naruszenie: art. 3851 § 1, 2 i 3 k.c. w
zw. z art. 221 k.c. oraz art. 56 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z postanowieniami § 2
ust. 1, § 3 ust 12, § 4 ust. 2, art. 4 ust. 5, § 4 ust. 11 umowy w zw. z § 12 ust 6 oraz
§ 21 regulaminu oraz art. 84 § 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo
upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 614).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do
rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia
zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego
i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość
naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Uzasadnienie wniosku oparte na tej
przesłance wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do
wykazania kwalifikowanego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa,
możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia
oraz podstaw kasacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia
2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK
216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może
sprowadzać się do powtórzenia uzasadnienia podstaw kasacyjnych albo wprost
odwołania się do niego, gdyż na tym etapie postępowania przed Sądem
Najwyższym nie podlegają one badaniu.
I CSK 3006/25
3
Uzasadnienie wniosku skarżącego nie odpowiada powyższym wymaganiom,
gdyż jest tożsame z uzasadnieniem podstaw skargi kasacyjnej i nie zawiera
argumentacji wykazującej oczywisty charakter zarzuconych naruszeń prawa, które
mogłoby ewentualnie świadczyć o oczywistej zasadności skargi. Zarzuty
skarżącego nie uwzględniają dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych lub
stanowią wprost polemikę z nimi, chociaż ustawodawca wyłączył możliwość oparcia
skargi na zarzutach dotyczących błędów w ustaleniach faktycznych lub ocenie
dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.) i przyjął, że Sąd Najwyższy dokonanymi ustaleniami
byłby związany przy rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.)
Wbrew twierdzeniom powoda ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy nie ma
wpływu na ocenę abuzywnego charakteru postanowień umów, które zawarł
z konsumentami, jak również na powstające z mocy prawa skutki ich abuzywności.
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo
udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich
skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
– zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
Pozwani takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty
podnoszone w toku procesu.
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie daje podstaw do
przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego
stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób
przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki
sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika,
że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej
formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element
określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia –
I CSK 3006/25
4
sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo
postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie
normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka
interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.
3851 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki
sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1
zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20
czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące
konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc,
co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia
umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego
charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).
Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw.
klauzul przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać. Jest tak
dlatego, że ich wyeliminowanie prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka
walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem
waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką
LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż
należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez
strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.
Bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego do
przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia
związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko
walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11
grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to
z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy
o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (np. wyroki Sądu
Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20,
z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP
382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22,
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 10 marca
I CSK 3006/25
5
2023 r., II CSKP 1017/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, z 25 maja 2023
r., II CSKP 1311/22, z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, z 25 lipca 2023 r., II
CSKP 1487/22, z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z 8 listopada 2023 r., II CSKP
1530/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, z 29 listopada
2023 r., II CSKP 1460/22, i II CSKP 1753/22, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22,
z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz– co do
kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.
Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.
Marta Romańska
[dr]
[a.ł]
