I CSK 2991/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
29 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E. spółki akcyjnej w W.
przeciwko P. spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej E. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 22 kwietnia 2024 r., VII AGa 376/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 12.500
(dwanaście tysięcy pięćset) zł z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od
doręczenia powodowi odpisu niniejszego postanowienia,
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem
I CSK 2991/24
2
skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek,
a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez
skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), „tj.
art. 5 k.c. w zw. z art. 6493 § 1 k.c., art. 6494 § 1 k.c. oraz art. 6494 § 3 w zw. z § 2
k.c. w zakresie: dopuszczalności uznania za nadużycie prawa (art. 5 k.c.)
korzystania przez wykonawcę z uprawnienia do żądania gwarancji zapłaty za
roboty budowlane (art. 6493 § 1 k.c.), a także korzystania z uprawnień na wypadek
nieuzyskania żądanej gwarancji zapłaty: (i) do odstąpienia od umowy (art. 6494 § 1
k.c.) oraz (ii) do żądania zapłaty wynagrodzenia (art. 6494 § 3 w zw. z § 2 k.c.), oraz
w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie - przesłanek
uzasadniających uwzględnienie zarzutu nadużycia prawa w stosunku do
korzystania przez wykonawcę z ww. uprawnień, w szczególności takich jak (i)
sytuacja finansowa inwestora, (ii) etap realizacji umowy o roboty budowlane, (iii)
struktura własnościowa inwestora, czy też (iv) sposób finansowania inwestycji”.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne
ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy
zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych
orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.
Dla wykazania, że istnieje problem oceny zażądania przez wykonawcę
gwarancji zapłaty za roboty budowlane w świetle art. 5 k.c. powódka przytoczyła
cztery orzeczenia sądów apelacyjnych, w których sądy te zajęły stanowisko, że
oparte na art. 6493 § 1 k.c. żądanie ustanowienia gwarancji nie może być uznane
I CSK 2991/24
3
w okolicznościach rozpoznawanych spraw za nadużycie prawa ani z uwagi na jego
sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, ani z zasadami
współżycia społecznego. Z powołanych orzeczeń nie można jednak wyprowadzić
stanowczej tezy sądów, jakoby zażądanie kaucji w jakichkolwiek okolicznościach
nie mogło podlegać ocenie w świetle art. 5 k.c. W orzecznictwie wyrażony został
zresztą pogląd o dopuszczalności takiej oceny w odniesieniu do oświadczenia
złożonego na podstawie art. 6493 § 1 k.c. (Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku
z 8 października 2019 r., I AGa 533/18), a Sąd Najwyższy od lat zajmuje jednolite
stanowisko, że zarzut nadużycia prawa znajdujący podstawę w art. 5 k.c. ma
zastosowanie do ochrony przed wykonywaniem przysługującego drugiej stronie
prawa podmiotowego, które w okolicznościach konkretnego przypadku realizowane
jest sprzecznie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami
współżycia społecznego.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy np. w wyroku z 28 listopada 2024 r., II CSKP
1597/22, powołanie się na klauzulę nadużycia prawa podmiotowego pozwala na
wyjątkową odmowę udzielenia ochrony prawu podmiotowemu w związku
z okolicznościami, które czyniłyby taką ochronę nieakceptowalną ze względu na
racje aksjologiczne lub funkcjonalne, oparte na powszechnie uznanych
w społeczeństwie wartościach. Rozwiązanie to służy uelastycznieniu porządku
prawnego, pozwalając sądowi sięgnąć do refleksji funkcjonalnych, dotyczących
przeznaczenia (celu) konkretnego uprawnienia, oraz argumentów aksjologicznych,
pozwalających na ocenę jego wykonywania przez pryzmat zasad słuszności
i moralności. Przenika ono całą sferę prawa prywatnego, odnosząc się również do
relacji profesjonalnych. W judykaturze akceptuje się stosowanie art. 5 k.c. także
przy ocenie wykonywania prawa podmiotowego, którego treścią jest
wypowiedzenie umowy, a zatem nie ma przeszkód, by takiej ocenie poddawać
także okoliczności, w jakich dochodzi do wykonania innego prawa podmiotowego,
a mianowicie zażądanie kaucji gwarancyjnej przez wykonawcę robót budowlanych.
W każdym przypadku stosowanie art. 5 k.c. musi respektować jego ogólne
założenia, tj. wyjątkowy i subsydiarny charakter, nakaz uwzględnienia ogółu
okoliczności sprawy i postulat wstrzemięźliwości (por. wyrok Sądu Najwyższego
z 22 czerwca 2018 r., II CSK 539/17, OSNC-ZD, nr C, poz. 37).
I CSK 2991/24
4
Stwierdzenie, że określone działanie strony postępowania stanowiło
nadużycie prawa podmiotowego z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia
społecznego lub jego wykonanie niezgodnie ze społeczno-gospodarczym
przeznaczeniem musi mieć miejsce ad casum, w ścisłym powiązaniu nadużycia
prawa z konkretnym stanem faktycznym. Zastosowanie art. 5 k.c. pozostaje
domeną sądów meriti na tle ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. Sąd
Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym mógłby zakwestionować tak dokonaną
przez sąd ocenę tylko wtedy, gdyby była ona rażąco błędna i krzywdząca.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), orzeczono jak w postanowieniu.
(R.N.)
[a.ł]
