I CSK 296/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
27 lutego 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 lutego 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.B.
z udziałem B.C., D.C. i A.B.
o stwierdzenie nabycia spadku po S.C.,
na skutek skargi kasacyjnej B.C., D.C. i A.B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie
z 18 lipca 2024 r., V Ca 1688/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. stwierdza, że uczestnicy i wnioskodawczyni ponoszą
koszty postępowania kasacyjnego związane ze swym udziałem
w sprawie.
UZASADNIENIE
I CSK 296/25
2
Postanowieniem z 18 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił
apelację uczestników od postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z 8 marca
2024 r. stwierdzającego, że spadek po S.C., zmarłym dnia […] w Z., mającym
ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Z., na podstawie testamentu własnoręcznego z
3 kwietnia 2020 r. otwartego i ogłoszonego przed Sądem Rejonowym w Piasecznie
24 lutego 2021 r., nabyła w całości, z dobrodziejstwem inwentarza, M.B. -
wnioskodawczyni.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, uczestnicy wskazali przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. Ich zdaniem o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy
naruszenie art. 945 § 1 k.c., art. 670 § 1 oraz art. 379 pkt 5 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
I CSK 296/25
3
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżący nie wykazali, aby zaskarżone postanowienie było dotknięte tego
rodzaju nieprawidłowościami.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołali się do
zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. i pozbawienia ich możności obrony ich
praw, co przejawiało się uniemożliwieniem pełnomocnikom procesowym zadawania
pytań wnioskodawczyni na rozprawie 24 lutego 2021 r. Argumentacja skarżących
odwołuje się zatem do nieważności postępowania w pierwszej instancji. W
orzecznictwie Sądu Najwyższego zaś wyjaśniono, że nieważność postępowania w
pierwszej instancji oraz nieuwzględnienie jej przez sąd drugiej instancji
w postępowaniu odwoławczym (art. 378 § 1 in fine k.p.c.) Sąd Najwyższy bierze
pod rozwagę tylko w granicach podstaw skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia
przez sąd drugiej instancji przepisów nakazujących uwzględnienie nieważności
przed sądem pierwszej instancji. Kwesta nieważności postępowania przed sądem
pierwszej instancji może być więc badana jedynie pośrednio, przez przytoczenie
przez skarżącego, w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2
k.p.c.), zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. lub art. 386 § 2 k.p.c. (por. wyroki
Sądu Najwyższego: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, nr 5. poz.
81; z 14 grudnia 2001 r., V CKN 556/00, niepubl., z 25 listopada 2011 r., II CSK
182/11, niepubl.; z 24 maja 2012 r., V CSK 255/11, niepubl.; z 15 listopada 2012 r.,
I CSK 296/25
4
V CSK 536/11, niepubl.; z 15 maja 2014 r., II CSK 446/13, niepubl.; z 17 lutego
2015 r., III CSK 364/14, niepubl.; z 13 maja 2016 r., III CSK 256/15, niepubl.; z dnia
24 listopada 2016 r., II CSK 142/16, niepubl.). Zarzuty takie in casu nie zostały
sformułowane.
Skarżący nie wykazali również oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
w zakresie zarzutu naruszenia art. 945 § 1 k.c. i art. 670 § 1 k.p.c., którą uzasadnili
we wniosku tym, że treść testamentu będącego podstawą wydanego postanowienia
spadkowego została spadkodawcy podyktowana, co wprost wynika z zeznań
wnioskodawczyni, testament nie wyraża zatem woli spadkodawcy, a jedynie wolę
wnioskodawczyni, a sąd wbrew dyspozycji art. 670 § 1 k.p.c. nie podjął inicjatywy
ustalenia z urzędu istotnych okoliczności związanych z powstaniem testamentu
własnoręcznego, które to okoliczności miały decydujący wpływ na ustalenie
ważności testamentu.
Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być
zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Niedopuszczalna jest w konsekwencji również
próba podważania ustaleń faktycznych poczynionych przez sądy meriti i przyjętej
przez te sądy oceny dowodów, pod pozorem twierdzeń o naruszeniu przepisów
prawa materialnego lub przepisów postępowania (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 76; z 12
czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, niepubl.; z 31 sierpnia 2020 r., I CSK 686/19,
niepubl.; oraz wyroki: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, niepubl.; z 8 maja 2008
r., V CSK 579/07, nie-publ.; z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12, niepubl.; z 14
lutego 2013 r., II CSK 292/12, niepubl., z 23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.). O wystąpieniu przyczyn
kasacyjnych nie może w konsekwencji przekonywać argumentacja skarżących
wywodzona z niedopuszczalnych na etapie postępowania kasacyjnego zarzutów
podważających poczynione ustalenia faktyczne i oparta na faktach nie objętych
podstawą faktyczną, w postaci dyktowania spadkodawcy przez wnioskodawczynię
treści testamentu.
I CSK 296/25
5
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że obowiązek
działania sądu ex officio wynikający z art. 670 k.p.c. nie obejmuje obowiązku
prowadzenia z urzędu dowodów celem potwierdzenia ważności i skuteczności
testamentu, w sytuacji gdy sąd nie powziął wątpliwości, iż testament jest nieważny
lub nieskuteczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2019 r.,
I CSK 504/18, niepubl.). Przedstawiona we wniosku argumentacja ograniczona do
stwierdzenia, że Sąd nie podjął inicjatywy ustalenia z urzędu istotnych okoliczności
związanych z powstaniem testamentu własnoręcznego, które to okoliczności miały
decydujący wpływ na ustalenie ważności testamentu, nie daje podstaw do
przyjęcia, iż skarga kasacyjna jest uzasadniona, a tym bardziej, by była ona
zasadna w stopniu oczywistym i widocznym prima vista. Jak wynika z uzasadnienia
zaskarżonego postanowienia w sprawie ustalone zostało, w jakich okolicznościach
spadkodawca sporządzał testament, w tym okoliczność, że kontaktował się
podczas jego sporządzania telefonicznie z wnioskodawczynią i pisząc swoją
ostatnią wolę konsultował z nią, czy to co pisze jest właściwe. Ponadto okoliczność
ta stanowiła zasadniczą część rozważań Sądu dotyczących ważności testamentu
ocenianej na gruncie art. 945 § 1 k.p.c. Skarżący nie wykazali zatem oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
Roman Trzaskowski
(K.L.)
[a.ł]
I CSK 296/25
6
