I CSK 2829/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
7 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 7 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
z udziałem K. w K. i Gminy K.
o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu,
na skutek skargi kasacyjnej K. w K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach
z 12 kwietnia 2024 r., IV Ca 240/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. ustala, że uczestnicy postępowania kasacyjnego ponoszą
jego koszty związane ze swym udziałem w tym postępowaniu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd
I CSK 2829/24
2
Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania
skargi kasacyjnej uczestniczki K. od postanowienia Sądu Okręgowego w
Katowicach z dnia 12 kwietnia 2024 r.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego
oraz na oczywistą zasadność wniesionej skargi.
Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego
przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze
względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na
sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do
rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas
nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania
wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,
OSNC 2002, nr 12, poz. 151).
Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się
w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla
rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych
spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających
rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia
prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,
na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji
jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC
2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,
poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, nie publ.).
Skarżąca w skardze podniosła jako istotne zagadnienie prawne potrzebę
rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii sprowadzających się do kilku pytań:
1. „Czy aby móc prawidłowo zastosować art. 44 k.c. w brzmieniu
obowiązującym do 30.09.1990 r. w zw. z art. 140 k.c., tj. czy aby ustalić
I CSK 2829/24
3
komu przysługiwała własność sieci ciepłowniczych po ich wybudowaniu
w latach 70 XX wieku, konieczne jest ustalenie, jaki podmiot finansował
budowę sieci ciepłowniczych, a więc jaki podmiot był ich inwestorem
bezpośrednim sieci?”
2. „Czy w rozumieniu § 1.1 i 3 oraz § 5 zarządzenia Ministra Górnictwa i
Energetyki z dnia 09.12.1966 r. w sprawie wspólnych inwestycji
ciepłowniczych w latach 70 XX wieku inwestycję ciepłowniczą, w tym
inwestycję ciepłowniczą wspólną, stanowiły wyłącznic sieci do granicy
nieruchomości odbiorcy oraz odcinki sieci przechodzące przez
nieruchomość odbiorcy, do innego odbiorcy, czy też wszystkie sieci
ciepłownicze, w tym przyłącza położone na nieruchomości odbiorcy bez
względu na to czy stanowią wyłącznic przyłącze do jednego odbiorcy, czy
kilku odbiorców ciepła?”
3. „Czy inwestor zastępczy po zakończeniu inwestycji w latach 70 XX wieku,
stosownie do § 5 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia
09.12.1966 r. w sprawie wspólnych inwestycji ciepłowniczych, mógł
przekazać do eksploatacji przedsiębiorstwu przesyłowemu wyłącznic sieci
stanowiące inwestycję wspólną czy także sieci nie stanowiące inwestycji
wspólnej, tj. przyłącza?”
4. „Czy inwestor zastępczy, był uprawniony do przekazywania sieci
ciepłowniczych na własność innym podmiotom czy tylko do eksploatacji
stosownie do § 5 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia
09.12.1966 r. w sprawie wspólnych inwestycji ciepłowniczych?”
5. „Czy w sytuacji, gdy inwestorem bezpośrednim finansującym budowę sieci
ciepłowniczych była spółdzielnia mieszkaniowa, tj. podmiot niepaństwowy
j.gu., przekazanie sieci przez inwestora zastępczego do eksploatacji
przedsiębiorstwu przesyłowemu powodowało, że z datą takiego przekazania
własność sieci przeszła na Skarb Państwa?”
6. „Czy sąd oceniając istnienie dobrej albo złej wiary w stosunku do Skarbu
Państwa oraz w stosunku do przedsiębiorstwa przesyłowego winien
stosować takie sanie kryteria jej oceny jak do innych podmiotów prawa, tj. do
podmiotów prawa prywatnego czy też sąd dokonując takiej oceny w
I CSK 2829/24
4
stosunku do Skarbu Państwa oraz w stosunku do przedsiębiorstwa
przesyłowego winien stosować łagodniejsze kryteria w ocenie istnienia
dobrej lub złej wiary niż w stosunku do innych podmiotów?”
7. „Czy oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste jest jednoznaczne z
wyrażeniem dorozumianej zgody przez użytkownika wieczystego na
posadowienie urządzeń przesyłowych na tej nieruchomości Skarbowi
Państwa oraz dorozumianej zgody na korzystanie z nieruchomości w
przyszłości w zakresie służebności o treści służebności przesyłu przez Skarb
Państwa na takiej nieruchomości, pomimo że umowa o oddanie w
użytkowanie wieczyste nieruchomości nie zawierała takich postanowień ani
nie zawierała żadnych postanowień co do sposobu zaopatrzenia budynku w
ciepło, tj. czy zaopatrzenie w ciepło będzie z własnej kotłowni w budynku,
czy też za pośrednictwem sieci z elektrociepłowni, czy też w inny sposób
będzie zaopatrywany w ciepło, a także czy brak sprzeciwu właściciela
nieruchomości (Gminy), który nabył ją ex lege, w dniu 27.05.1990 r. w
zakresie dalszej eksploatacji tych urządzeń na nieruchomości może być
uznane za istnienie błędnego, ale uzasadnionego okolicznościami
przeświadczenia o istnieniu określonego prawa lub stosunku prawnego po
stronie Skarbu Państwa, a więc czy w takich okolicznościach można uznać
istnienie dobrej wiary po stronie Skarbu Państwa, a następnie
przedsiębiorstwa przesyłowego?”
8. „Czy przesłanka trwałości i widoczności urządzenia przesyłowego
posadowionego po oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste winna
być oceniana w stosunku do każdej przeciętnej osoby, czy tylko do
użytkownika wieczystego, czy także do właściciela nieruchomości?”
9. „Czy przesłanka trwałości i widoczności urządzenia przesyłowego winna być
spełniona w całym okresie relewantnym do zasiedzenia służebności i czy
bieg terminu zasiedzenia służebności może się rozpocząć, zanim urządzenie
przesyłowe stanie się widoczne?”
10. „Czy wystarczające do spełnienia przesłanki widoczności urządzenia jest :
naniesienie jej na mapę urządzenia w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości
nie ma potrzeby analizowania map ewidencyjnych z uwagi na fakt, ze w
I CSK 2829/24
5
momencie nabycia własności nieruchomości z mocy prawa nieruchomość ta
już była oddana w użytkowanie wieczyste osoby trzeciej, a tym samym w
okresie tym właściciel tej nieruchomości faktycznie z niej nie korzystał z
uwagi na trwające prawo użytkowania wieczystego przysługujące osobie
trzeciej lub istnienie na nieruchomości komory, która nie jest w żaden
sposób oznaczona i przeciętna osoba nie jest w stanie odróżnić tej komory
ciepłowniczej od komory kanalizacyjnej czy wodociągowej?”
11. „Czy nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu lub służebności
gruntowej o treści służebności przesyłu jest uwarunkowane wykonaniem
trwałego i widocznego urządzenia przez posiadacza służebności albo
podmiot inny niż właściciel nieruchomości?”
12. „Czy w okresie między 01.01.1965 r. do 02.08.2008 r. w polskim systemie
prawa istniała instytucja służebności o treści odpowiadającej służebności
przesyłu, a jeśli tak to, z jakich przepisów wynika istnienie takiej
służebności?”
13. „Czy przed nowelizacją kodeksu cywilnego, w wyniku której z dniem
03.08.2008 r. do polskiego porządku prawnego wprowadzono instytucję
służebności przesyłu, mógł biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego
treści tej służebności przesyłu i czy można do czasu posiadania służebności
przesyłu doliczyć okres posiadania służebności o treści odpowiadającej
służebności przesyłu przed 03.08.2008 r., ale nie później niż do 01.01.1965
r., relewantny do zasiedzenia służebności przesyłu?”
14. „Czy przedmiotem czynności prawnej zmierzającej do przeniesienia
własności na rzecz przyszłego użytkownika wieczystego mogło być
urządzenie ciepłownicze, które w\w momencie tej czynności było fizycznie
wybudowane, ale nie było przyłączone do przedsiębiorstwa przesyłowego w
rozumieniu art. 49 k.c., w sytuacji, gdy wola stron takiej czynności wskazuje,
że moment przeniesienia własności rzeczy ruchomej nastąpić ma z chwilą i
pod warunkiem takiego podłączenia?”
15. „czy do rozpoznania sprawy cywilnej w cywilnym wydziale odwoławczym
właściwy jest skład jednoosobowy w sytuacji, gdy sprawa apelacja skarżącej
wpłynęła do Sądu odwoławczego w okresie obowiązywania przepisu art. 367
I CSK 2829/24
6
§ 3 KPC w brzmieniu obowiązującym do daty wejścia w życie (Dz. U. Z 2023
poz. 1860), który to przepis przewidywał skład 3-osobowy przy
rozpoznawaniu środka odwoławczego przez Sąd II instancji w sprawach
tego rodzaju i w sprawie przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023
r. został wylosowany 3-osobowy skład orzekający, i odbyła się pierwsza
rozprawa apelacyjna, z uwagi na fakt, że art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca
2023 o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o
ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U z 2023 poz 1860) w zakresie, w jakim
przyjmuje w toku postępowania przed daną instancją zmniejszenie składu
orzekającego sądu z 3-osobowego na 1-osobowy, pozostaje w oczywistej
sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz pozostaje w sprzeczności z
zasadą niezmienności składu orzekającego?”
Tak sformułowane i szczegółowo opisane zagadnienie prawne sprowadza
się wyłącznie do pytania o czysto incydentalnym i kazuistycznym charakterze, nie
zawierając w sobie elementów, które mogłyby pozwolić na sformułowanie przez
Sąd Najwyższy – w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej – ogólnego stanowiska
o uniwersalnym wymiarze. W konsekwencji, podniesione kwestie z oczywistych
powodów nie mogą stanowić istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Skarżąca w skardze kasacyjnej nie wykazała także występowania innej
przesłanki przedsądu w postaci oczywistej zasadności skargi. W judykaturze Sądu
Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej
oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie
zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez
wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty
oczywiście uzasadniają wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba,
że oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy,
czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem
wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa
lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym
I CSK 2829/24
7
na pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej
analizy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK
110/08, nie publ.).
Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi
kasacyjnej pozwanej nie pozwala przyjąć, by była ona – w powyższym rozumieniu
– oczywiście uzasadniona. Pozwana nie wykazała, że zastosowanie powołanych
w podstawach skargi przepisów procesowych, których naruszenie miałoby
wskazywać na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, było – w okolicznościach
sprawy – oczywiście błędne lub doprowadziło do tego, że zaskarżone orzeczenie
jest oczywiście nieprawidłowe.
Należy także zauważyć, że skarżąca w skardze powołując się na jej
oczywistą zasadność formułuje zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego,
koncentrując się jednak głównie na przeprowadzonym przez Sąd drugiej instancji
postępowaniu dowodowym. Zgodnie jednak z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi
kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów,
a takie zarzuty sformułował wcześniej przytaczając podstawy kasacyjne i
identyczne zarzuty formułuje na okoliczność wykazania oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej.
Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 520
§ 1 k.p.c.
(M.M.)
[r.g.]
