I CSK 276/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
31 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.P. i K.P.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 16 lipca 2024 r.,
V Ca 76/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. łącznie na rzecz M.P. i K.P. 2700
(dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 15 grudnia 2023 r., X C 590/23, Sąd Rejonowy w Gorzowie
Wielkopolskim ustalił nieważność umowy kredytu zawartej między powodowymi
kredytobiorcami a poprzednikiem prawnym pozwanego banku, zasądził od banku
na rzecz kredytobiorców łącznie 2921,10 zł z odsetkamii i oddalił powództwo
w pozostałej części.
I CSK 276/25
2
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Gorzowie
Wielkopolskim oddalił apelację banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 9 czerwca 2008 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu na cele
mieszkaniowe. Bank udzielił kredytu w wysokości 50 000 zł denominowanego
(waloryzowanego) do franka szwajcarskiego (CHF) na okres 360 miesięcy. Wypłata
kredytu nastąpiła 11 czerwca 2008 r., po kursie kupna stosowanym przez bank
tego dnia stanowiła równowartość 24 582,10 CHF. O wysokości wykorzystanego
kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat
kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować
kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na
zasadach określonych w umowie. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona
została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu
rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą
kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. W okresie od zawarcia umowy
kredytu do dnia wniesienia powództwa kredytobiorcy uiścili tytułem spłaty rat
kredytu na rzecz banku 52 921,10 zł.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie
uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty
potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana
jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż nie było
indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające
mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają główne
świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje
wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,
tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek
informacyjny.
Sąd Okręgowy ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie
ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.
Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości
I CSK 276/25
3
ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości
wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony
umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają
główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy
kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie
prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej
wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy
klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione
przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne .
Kredytobiorcom przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków
pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)
niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu
nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Bank wprawdzie podniósł zarzut potrącenia
jednak nie wykazał, by jego roszczenie przedstawione do potrącenia było
wymagalne. Brak też było podstaw do uwzględnienia zarzutu zatrzymania, gdyż
umowa kredytu nie jest umową wzajemną.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i
wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia
prawne:
1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.
w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na
zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP;
2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z
I CSK 276/25
4
prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,
dnia powstania sporu, czy dnia orzekania;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia;
4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu;
5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13;
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851
§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia,
że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco
interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest
wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
I CSK 276/25
5
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[SOP]
