I CSK 2703/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Łochowski
20 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.S.
przeciwko J.S.
o zachowek,
na skutek skargi kasacyjnej P.S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 25 marca 2025 r., I ACa 615/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od P.S. na rzecz J.S. 2700 złotych kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Powód P.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Szczecinie z 25 marca 2025 r., zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego
uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie
o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy w
sposób szczegółowo wskazany w skardze.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący powołał się na nieważność postępowania oraz wskazał, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie art. 378 § 1
I CSK 2703/25
2
w zw. z art. 379 pkt 4 w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. oraz art. 991 § 2 w zw. z art. 996
w zw. z art. 5 k.c.
W odpowiedzi na skargę powód wniósł o jej oddalenie jej oraz zasądzenie
kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi nieważność postępowania
w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. (skład sądu orzekającego sprzeczny z przepisami
prawa) przed Sądem Okręgowym z uwagi na to, że w sprawie brał udział sędzia
powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w 2019 r., której to nieważności
Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę z urzędu.
Uszło jednak uwadze skarżącego, że zgodnie z pkt 2. uchwały składu trzech
Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSiA I-4110-1/20, sprzeczność składu
sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy
w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie
powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,
jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach,
do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1
Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1
EKPC.
Odwołanie się w takim przypadku do nieważności postępowania byłoby
zatem możliwe tylko wówczas, gdyby istniały jeszcze inne okoliczności, poza
wadliwością procesu powołania, przekonujące o naruszeniu przez dany skład sądu
w okolicznościach konkretnej sprawy standardu niezawisłości i bezstronności.
Skarżący takich okoliczności nie przytoczył. Co kluczowe, nie chodzi o to, że
skarżący takich okoliczności nie udowodnił, ale w ogóle ich nie powołał (s. 4-5
skargi kasacyjnej). Stąd też twierdzenia o nieważności postępowania przed Sądem
Okręgowym ze względu na jego skład są pozbawione jakichkolwiek podstaw,
niezależnie od kwestii obowiązywania uchwały z 23 stycznia 2020 r., BSiA I-4110-
1/20. Należy bowiem zwrócić uwagę, że uchwała ta została uznana przez Trybunał
I CSK 2703/25
3
Konstytucyjny w wyroku z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, za sprzeczną z: art. 179, art.
144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji,
a także art. 2 i 4 ust. 3 TUE oraz art. 6 ust. 1 EKPC.
Ponadto, skład sądu orzekającego w pierwszej instancji nie może skutkować
nieważnością postępowania przed sądem drugiej instancji. Co prawda zgodnie z
art. 39813 § 1 k.p.c., rozpoznając skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy w granicach
zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, jednak nie
ulega wątpliwości, że dotyczy to jedynie nieważności postępowania przed sądem
drugiej instancji (wyrok SN z 10 października 2008 r., II CSK 235/08, i powołane
w nim orzecznictwo).
Natomiast oczywista zasadność skargi, przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c., zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że doszło do kwalifikowanego naruszenia
przepisów prawa materialnego lub procesowego (postanowienia SN z 5 grudnia
2013 r., III SK 19/13, i z 3 grudnia 2014 r., III PK 75/14), a przytoczone podstawy
kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi (postanowienia SN z 5 października
2007 r., III CSK 216/07, i z 20 marca 2014 r., I CSK 18/14).
Skarżący nie wykazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie może być
skuteczny zabieg, którym posłużył się skarżący, powołując się w ramach
uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na naruszenie przepisów
wskazanych w ramach podstaw kasacyjnych (s. 1-2 skargi kasacyjnej). Są to
przecież dwa odrębne elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej. Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam
zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie
prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
(postanowienia SN: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK
285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08) i
skutkuje z tej przyczyny uchyleniem zaskarżonego wyroku.
I CSK 2703/25
4
Co więcej, odwołując się do naruszenia wskazanych w ramach uzasadnienia
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej przepisów, powód przytoczył dosłownie
treść zarzutów i uzasadnienia sformułowanego w ramach podstaw kasacyjnych.
Przekonuje to o nierozróżnianiu przez skarżącego podstaw skargi i przyczyn
kasacyjnych uzasadniających jej przyjęcie do rozpoznania.
Ponadto, skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi, poza uchybieniami
dotyczącymi składu Sądu pierwszej instancji, w odmowie uwzględnienia powództwa
na podstawie art. 5 k.c. Sąd Najwyższy prezentuje konsekwentnie pogląd, że
zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym
w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim
całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia
w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla
zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych
okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym
stanem faktycznym (zm.in. wyroki SN z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, i z 2
października 2015 r., II CSK 757/14). W konsekwencji stosowanie klauzuli
generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy mógłby
zakwestionować oceny tych sądów jedynie, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące.
Co więcej, znaczny zakres uznaniowości, jaką dysponuje sąd stosując art. 5 k.c. co
do zasady wyklucza możliwość przyjęcia, że naruszenie tego przepisu jest na tyle
oczywiste i rażące, iż przesądza o oczywistej zasadności skargi.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący nie
przedstawił zresztą przekonujących argumentów, które uzasadniałyby ocenę, że
Sąd Apelacyjny, odwołując się do art. 5 k.c., dopuścił się kardynalnych błędów w
stopniu przemawiającym za uwzględnieniem podnoszonego zarzutu. Uzasadnienie
zaskarżonego wyroku jest w tym zakresie wszechstronne i wyczerpujące.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c.
oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył
skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.
I CSK 2703/25
5
(D.Z.)
[a.ł]
