I CSK 2690/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
31 października 2025 r.
SSN Kamil Zaradkiewicz
na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Banku S.A. w W.
przeciwko M.S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 12 czerwca 2025 r., I ACa 944/24,
[M.O.]
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od Banku S.A. na rzecz M.S. kwotę 5400 (pięć
tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia powódce do
dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w sprawie
z powództwa Banku S.A. w W. przeciwko M.S., o zapłatę, na skutek apelacji obu
stron od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z 7 grudnia 2023 r., I C 967/22, zmienił
wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie II w ten sposób, że oddalił powództwo
ponad zasądzoną od pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 215 720,41 zł z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się
wyroku do dnia zapłaty (pkt 1. lit. a), w punkcie III i IV w ten sposób, że zasądził od
I CSK 2690/25
2
pozwanej na rzecz strony powodowej 5824 zł wraz z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt
1. lit. b); oddalił apelację strony powodowej (pkt 2.); oddalił apelację pozwanej w
pozostałym zakresie (pkt 3.); zasądził od pozwanej na rzecz strony powodowej 572
zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia
uprawomocnienia się tego punktu wyroku do dnia zapłaty (pkt 4.).
Powódka wniosła od wyroku Sądu drugiej instancji skargę kasacyjną,
zaskarżając ten wyrok w części, tj. co do 1, 2 i 4, oraz wnosząc o uchylenie
zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie
od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania wszczętego wniesieniem skargi
kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała, że w sprawie występują istotne zagadnienie prawne, które
powódka sformułowała w postaci pytań:
1) czy kredytobiorca, który bezpośrednio po zawarciu umowy kredytu
zarejestrował i prowadził na kredytowanej nieruchomości działalność gospodarczą,
jest konsumentem, o którym mowa w art. 221 k.c., a co za tym idzie czy może
zostać objęty szczególną ochroną prawną przewidzianą dla konsumentów i
powoływać się na treść art. 3851 k.c.?,
2) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022
r., poz. 282) lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze
wskazanymi przez powódkę kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie
analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna
I CSK 2690/25
3
norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego
NBP?;
3) czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z
prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny: z (i) dnia zawarcia umowy,
(ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?;
4) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?;
5) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu?;
6) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia
1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz.
UE z 1993 r., Nr L 95, s. 29; dalej jako: „dyrektywa 93/13”)?
W ocenie skarżącej w sprawie istnieje także potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i
2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące
tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że
uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco
interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest
wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.
I CSK 2690/25
4
klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość
zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej?
Pozwana złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o
odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o
zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjnej nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania koncentruje się wokół problematyki skutków uznania za abuzywne
postanowień umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dotyczących
zasad ustalania tego kursu na potrzeby wykonania umowy.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za abuzywne
należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego
ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13
maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;
z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).
Żródłem abuzywności tego rodzaju postanowień jest w szczególności
nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umowy ryzyka ekonomicznego
związanego z ewentualną zmianą kursu waluty obcej. Z tego rodzaju
nierównomiernym rozłożeniem ryzyka pomiędzy bankiem a konsumentem mamy
do czynienia w niniejszym postępowaniu (zob. przede wszystkim wyrok SN z 16
maja 2024 r., II CSKP 1305/22).
Ponadto, w orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że celem dyrektywy 93/13
jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez
wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe przy jednoczesnym
zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków umowy (wyroki TSUE:
z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29 kwietnia 2021
r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341, pkt 72 i przywołane tam orzecznictwo). Chodzi
przy tym o zastąpienie formalnej równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej
I CSK 2690/25
5
w umowie, równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron (wyrok TSUE
z 15 marca 2012 r., C-453/10, ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam
orzecznictwo).
Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych
dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego
kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane
w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, w tym w skardze
wniesionej w niniejszej sprawie, nie doprowadziłoby do wprowadzenia rzeczywistej
równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem, ponieważ konsument dalej
ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty obcej. W
umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem postanowienia limitującego
ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby się bowiem wyłącznie
sposób ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do uznania, że
pozycja banku i konsumenta stała się równorzędna.
Odnosząc się do pozostałych kwestii podniesionych przez skarżącą w
uzasadnieniu wniosku, należy podkreślić, że były one już przedmiotem wielu
wypowiedzi Sądu Najwyższego.
Istotne znaczenie ma w szczególności uchwała pełnego składu Izby Cywilnej
Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia
uzyskała moc zasady prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako taka
wiąże inne składy Sądu Najwyższego.
Zgodnie z uchwałą:
1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
I CSK 2690/25
6
2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie.
3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na
rzecz każdej ze stron.
4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot
wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem
banku związanie postanowieniami umowy.
5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze
stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków
pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili
popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały
determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w szczególności w zakresie, w jakim pozwana powołuje się na rozbieżności
w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz
w zakresie istotnych zagadnień prawnych pod pkt. 3), 5), 6).
Niezależnie od treści uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22: - co do
kwestii statusu konsumenta Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z
14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24; - co do
kwestii powiązania tzw. klauzuli kursowej i tzw. klauzuli ryzyka walutowego Sąd
Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22;
z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22; - co do
możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych poprzez sięgnięcie
do wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), art. 41 pr. weksl. albo art. 358 § 2 k.c.
I CSK 2690/25
7
Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach z: 27 maja 2022 r., II CSKP
395/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP
1027/22); - co do kwestii momentu, na który ocenia się, czy dane postanowienia ma
charakter postanowienia niedozwolonego, Sąd Najwyższy wypowiedział się w
uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP
29/17; - co do kwestii znaczenia woli konsumenta, który wnosi o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego, Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z
18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22. Zagadnienie to było również przedmiotem
wypowiedzi TSUE m.in. w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18 (pkt 56).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11, art. 99 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 §
1 i art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[a.ł]
