I CSK 2683/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
24 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa I.M. i M.B.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 27 marca 2024 r., I ACa 1343/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 24 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił nieistnienie
stosunku prawnego między stronami, wynikającego z bliżej określonej umowy
kredytu zawartej przez powodów M.B. i I.B. (obecnie M.) z Bank1 spółką akcyjną z
siedzibą w W. – poprzednikiem prawnym pozwanego Bank spółki akcyjnej z
siedzibą w W. (pkt I); zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 57.105,82 zł
oraz kwotę 16.243,97 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia
22 marca 2022 r. do dnia zapłaty (pkt II); zasądził od pozwanego na rzecz powoda
I CSK 2683/24
2
kwotę 15.173,30 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 marca
2022 r. do dnia zapłaty (pkt III) oddalił powództwa w pozostałej części (pkt IV) oraz
rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt V).
2. Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem
z 27 marca 2024 r., zmienionym następnie wyrokiem uzupełniającym z 24 maja
2024 r., z apelacji powodów zmienił zaskarżony wyrok: w pkt II w ten sposób, że
odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot: 57.105,82 zł i 16243,97 CHF zasądził
od dnia 21 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; w pkt III w ten sposób, że odsetki
ustawowe za opóźnienie od kwoty 15.173,30 zł zasądził od dnia 16 kwietnia 2021 r.
do dnia zapłaty (pkt I); w pozostałej części oddalił apelację powodów (pkt II);
z apelacji pozwanej zmienił zaskarżony wyrok: w pkt II w ten sposób, że oddalił
powództwo o zapłatę kwoty 20.572,38 zł wraz z ustawowymi odsetkami
za opóźnienie od dnia 21 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; kwoty 16.243,97 CHF
wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 listopada 2020 r. do dnia
zapłaty oraz ustawowych odsetek od kwoty 15.173,30 zł wraz z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od dnia 16 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty; w pkt III w ten
sposób, że oddalił powództwo w całości (pkt III); w pozostałej części oddalił
apelację pozwanej (pkt IV) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego
(pkt V).
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie
występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 i § 2 k.c. i art. 411 pkt 2 i 4 k.c.
Ponadto skarżący stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie prawne
polegające na konieczności odpowiedzi na następujące pytania:
a) czy wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie
jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego
jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia przepisem dyspozytywnym
i utrzymanie umowy w mocy, czy też wyłącznie utrzymanie w mocy klauzuli
abuzywnej uwarunkowane jest uprzednią, dobrowolną i świadomą zgodą
konsumenta?
I CSK 2683/24
3
b) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa
w orzeczeniach C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak oraz C-932/19 OTP
Jelzdlogbank Zrt. dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego),
w zakresie który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1
i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy – Prawo wekslowe lub art. 56 k.c.
w zw. art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie
kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis
wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość
waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?
c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?
d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje
zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli
kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby
operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?
4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o jej oddalenie a także o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
I CSK 2683/24
4
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów
wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989
§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Podniesiona przez skarżącego wątpliwość wykładnicza dotycząca
art. 3851 § i 2 k.c. oraz sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się wokół
problemów dotyczących abuzywności postanowień umowy tzw. kredytu frankowego
i skutków tej abuzywności, a zwłaszcza możliwości zastąpienia wyeliminowanego
abuzywnego postanowienia umowy innymi regulacjami. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego nie budzi aktualnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest
zastępowanie wyeliminowanej z umowy abuzywnej klauzuli indeksacyjnej innym
mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis
prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli
abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej
klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu
ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone
postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r.
II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK
I CSK 2683/24
5
2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22).
Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in.,
że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził
także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również
w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).
8. Odnosząc się do sformułowanego przez skarżącego zagadnienia
prawnego dotyczącego znaczenia woli konsumenta, który domaga się ustalenia
nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na nieważność umowy kredytu, należy
wskazać, że kwestia ta została już rozstrzygnięta w orzecznictwie. Sąd Najwyższy
stoi na stanowisku, iż możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania
niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy
zastrzeżona jest dla kredytobiorcy-konsumenta (zob. wyrok z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18). Zatem „wola wyrażona przez konsumenta, w zależności od jego
interesu, winna być decydująca co do skutku sankcji stosowanej na wypadek
zawarcia w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej postanowienia
umownego uznanego za niedozwolone. (…) To od decyzji konsumenta zależy
decyzja, czy umowa ta może nadal obowiązywać, czy też upada. Nie ma
podstaw do tego, by oceniając żądanie konsumenta-kredytobiorcy przyjąć,
że usprawiedliwiony interes słabszej strony stosunku umownego będzie
dostatecznie chroniony w inny sposób aniżeli wynikający ze zniesienia ze skutkiem
ex tunc stosunku umownego (zob. wyrok SN z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22).
Takie samo stanowisko wyrażone zostało przez TSUE w wyroku z 3 października
2019 r., C-260/18, ECLI:EU:C:2019:819.
I CSK 2683/24
6
9. Według Sądu Najwyższego nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108
§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
(G.N.-J.)
[SOP]
