I CSK 263/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
28 lipca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 lipca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku D.J.
z udziałem M.S., M.M. i S.H.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej M.S. i S.H.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z 11 lipca 2024 r., I Ca 9/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza solidarnie od M.S. i S.H. na rzecz D.J. 900
(dziewięćset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 10 listopada 2023 r., I Ns 374/22, Sąd Rejonowy w Mielcu
stwierdził, że wnioskodawczyni nabyła własność nieruchomości przez zasiedzenie
z dniem 26 lutego 2022 r.
Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy
w Tarnobrzegu oddalił apelację uczestniczek postepowania.
I CSK 263/25
2
Sąd Okręgowy ustalił, że nieruchomość została nabyta przez uczestniczkę
postępowania i jej męża na mocy ustawy z dnia 26 października 1971 r.
o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. W księdze wieczystej wpisana jest
własność na rzecz uczestniczki w 1/2 i na rzecz drugiej uczestniczki w ½ z tytułu
dziedziczenia po ojcu (mężu pierwszej uczestniczki). W toku postępowania
uczestniczka darowała swój udział 1/2 kolejnej córce (trzeciej uczestniczce).
Wnioskodawczyni zawarła z współwłaścicielem działki (mężem i ojcem
uczestniczek) ustną umowę zamiany działek i wiosną 1991 r. zaczęła uprawiać
otrzymaną działkę, przedmiot wniosku o zasiedzenie. Wnioskodawczyni
zlikwidowała w terenie granicę między działką pozyskaną przez zamianę i resztą
swoich gruntów.
Natomiast mąż uczestniczki sprzedał działkę otrzymaną od wnioskodawczyni
w wykonaniu nieformalnej umowy zamiany. Nabywca zapłacił mu cenę 5 000 000
starych zł, a wnioskodawczyni podpisała akt notarialny sprzedaży. Po śmierci męża
uczestniczki w 2004 r. wnioskodawczyni z mężem kilkakrotnie zwracali się do niej,
aby przeniosła na nich własność nieruchomości wydanej na mocy ustnej umowy
zamiany. Uczestniczka odmawiała nieodpłatnego przeniesienia własności
i proponowała sprzedaż.
Sąd drugiej instancji uznał, że najpóźniej od 26 lutego 1992 r.
wnioskodawczyni posiadała samoistnie przedmiot wniosku: uprawiała tę działkę,
połączyła w jeden ogród ze swoimi sąsiednimi działkami i posadziła tam drzewa
owocowe, warzywa oraz truskawki. Wnioskodawczyni wraz z rodziną corocznie
pobierała z tego ogrodu pożytki naturalne. Uczestniczki postępowania nie bywały
na tej działce, nigdy nie żądały zaprzestania użytkowania działki, opuszczenia jej
lub wydania. Po 2010 r. wnioskodawczyni już nie zbierała plonów, drzewa nie były
pryskane, zaczęły chorować i zostały wycięte. Prace związane z wycięciem drzew i
usunięciem korzeni wnioskodawczyni zleciła firmie. Pole nie było uprawiane przez
kilka lat, wyrosły samosiejki. W 2020 na zlecenie wnioskodawczyni pole zostało
oczyszczone i wnioskodawczyni wydzierżawiła je wraz z dwiema działkami
sąsiednimi. Dzierżawca uprawia zboże.
I CSK 263/25
3
Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie o zasiedzenie ważność umowy zamiany
nie jest istotna. Nieważność tej umowy nie podważa samoistnego posiadania przez
wnioskodawczynię nieruchomości przez 30 lat.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
uczestniczki – córki pierwszej uczestniczki - powołały się na występowanie
istotnego zagadnienia prawnego: czy stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na
rzecz posiadacza samoistnego, będącego w ustroju wspólności ustawowej
małżeńskiej, umożliwia zasiedzenie nieruchomości w przypadku, gdy każdy ze
współmałżonków użytkuje wszystkie objęte w posiadanie nieruchomości w ramach
wspólności ustawowej małżeńskiej, co jest sprzeczne z samoistnością posiadania
jednego z małżonków i determinuje uznanie, że w takiej sytuacji samoistnymi
posiadaczami są małżonkowie w ramach wspólności łącznej, a nie tylko jedno z
nich.
Nadto skarżące powołały się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej
w postaci naruszenia art. 172 k.c. przez stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na
rzecz posiadacza samoistnego będącego w ustroju wspólności ustawowej
małżeńskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W kwestii, w jakich okolicznościach nieruchomość nabyta przez zasiedzenie
wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, są dwa podstawowe poglądy.
Według jednego nabycie przez zasiedzenie należy traktować jak każde inne
nabycie, czyli istotna jest chwila nabycia (art. 31 § 1 k.r.o.). Jeżeli upływ terminu
zasiedzenia nastąpił w czasie trwania wspólności, to nieruchomość należy do
majątku wspólnego, nawet jeżeli posiadaczem samoistnym był tylko jeden z
małżonków. Według drugiego poglądu istotna jest przyczyna (causa) objęcia
nieruchomości w posiadanie samoistne. Jeżeli – jak w niniejszej sprawie – objęcie
w posiadanie nastąpiło w wykonaniu nieważnej umowy zamiany, to istotne jest, do
którego majątku (wspólnego czy osobistego) należała nieruchomość przekazana
przez wnioskodawczynię poprzednikowi prawnemu uczestników w zamian za
nieruchomość otrzymaną, zgodnie z zasadą substytucji (art. 33 pkt 10 k.r.o.). Przy
I CSK 263/25
4
drugim poglądzie objęcie w posiadanie samoistne przed powstaniem wspólności
prowadzi do wejścia nieruchomości do majątku osobistego (art. 33 pkt 1 k.r.o.),
nawet jeżeli w czasie biegu zasiedzenia posiadanie samoistne jednego z
małżonków przekształciło się we wspólne posiadanie samoistne małżonków.
Aczkolwiek w takim wypadku, po upływie terminu zasiedzenia także przez tego
drugiego małżonka, następuje ponownie skutek zasiedzenia i nieruchomość
przechodzi z majątku osobistego do wspólnego (chyba że art. 33 pkt 1 k.r.o. nie
stosuje się, gdyż stosuje się któryś z przepisów art. 33 pkt 2-10 k.r.o.). Podpisanie
tylko przez wnioskodawczynię, bez udziału męża, umowy sprzedaży działki
otrzymanej przez męża uczestniczki, wskazuje, że w księdze wieczystej tylko
wnioskodawczyni była wpisana jako właściciel, co jest podstawą domniemania, że
należała ona do jej majątku osobistego (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.).
W postępowaniu o zasiedzenie na rzecz jednego z małżonków sąd co do
zasady nie rozstrzyga o przynależności przedmiotu zasiedzenia do majątku
wspólnego lub osobistego, a tym samym nie było potrzeby zajęcia stanowiska
w kwestii przynależności przedmiotu zasiedzenia do majątku wspólnego lub
osobistego wnioskodawczyni. Podobnie dla skuteczności umowy nabycia
nieruchomości nie ma znaczenia, skąd małżonek będący kupującym pozyskał
środki na zapłacenie ceny, z majątku wspólnego czy osobistego, i czy uczynił to za
zgodą drugiego małżonka. Źródło pochodzenia środków na nabycie ma znaczenie
dla objęcia nabytej nieruchomości majątkiem wspólnym lub osobistym (art. 33 pkt 2
k.r.o.), lecz drugi małżonek może podważyć samą umowę tylko, jeżeli sprzedawca
wiedział o jego sprzeciwie co do pobrania środków na zakup z majątku wspólnego.
Sąd prowadzący postępowanie o zasiedzenie rozstrzyga, czy zasiedzenie nastąpiło
na rzecz jednego czy obydwojga małżonków, jeżeli małżonkowie ci zgłaszają
sprzeczne wnioski w tym zakresie. Małżonek, który nie uczestniczył w
postępowaniu o zasiedzenie, może doprowadzić do potwierdzenia wejścia
nieruchomości do majątku wspólnego wnosząc skargę o wznowienie od
postanowienia stwierdzającego zasiedzenie (art. 524 § 2 k.p.c.) lub o usunięcie
niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze
wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.), a zdaniem części
I CSK 263/25
5
doktryny i orzecznictwa wystarczy zgodny wniosek małżonków o zmianę wpisu
w księdze wieczystej.
W przypadku współwłasności w częściach ułamkowych czym innym jest
samoistne posiadanie nieruchomości, a czym innym posiadanie udziału
w nieruchomości, czyli władanie nie całą nieruchomością jak właściciel, lecz
władanie jak współwłaściciel, czyli uwzględnianie woli posiadaczy reszty udziałów,
zgodnie zasadami dotyczącymi współwłasności. Natomiast w przypadku posiadania
samoistnego przez małżonków w ramach majątku wspólnego każdy z małżonków
posiada samoistnie całą nieruchomość i jest samodzielnie legitymowany do
złożenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości.
Skarżące nie podważają utraty przez siebie własności przez zasiedzenie,
a jedynie podnoszą, że nabywcami własności przez zasiedzenia są
wnioskodawczyni razem z mężem, a nie sama wnioskodawczyni. Tak więc
dodatkowo skarżące nie posiadają interesu prawnego (gravamen) w podnoszeniu
zarzutu, iż zasiedzenie nastąpiło na rzecz obojga małżonków. Skarga kasacyjna nie
została odrzucona, ponieważ skarżące mają interes w uchyleniu zaskarżonego
postanowienia, oddalającego ich apelację. Jednak zaskarżone orzeczenie nie może
zostać uchylone w oparciu o zarzuty podniesione mimo braki interesu prawnego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wnioskodawczyni przysługuje od skarżących
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
I CSK 263/25
6
