I CSK 2618/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
29 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.S.
przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Rejonowego Zarządu Infrastruktury w
Bydgoszczy
ochronę naturalnego środowiska człowieka,
na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Szefa Rejonowego Zarządu
Infrastruktury w Bydgoszczy
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 19 lutego 2024 r., I ACa 1382/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2.700 (dwa
tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia
pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
I CSK 2618/24
2
orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w
kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z
oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których
jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c.), które przedstawił jako pytanie: „Czy właścicielowi nieruchomości, której
wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego
użytkowania (OOU), jednak bez związku ze szczegółowymi ograniczeniami
wynikającymi z art. 135 ust. 3a Prawa ochrony środowiska, przysługuje
odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 2 tej ustawy?”, które to pytanie
przedstawione zostało do rozpoznania składowi siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego jako zagadnienie prawne w postanowieniu Sądu Najwyższego z 28
października 2022 r., II CSKP 678/22.
Pozwany powołał się też na potrzebę wykładni przepisów art. 136 ust. 3
ustawy – Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.) w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. (art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c.) w celu wyjaśnienia, „czy na podstawie tych przepisów
dopuszczalne jest tylko dochodzenie roszczeń o zwrot już poniesionych kosztów
nakładów obejmujących zabezpieczenia akustyczne, czy jednak brak jest
jurydycznych podstaw do oceny roszczeń o zwrot kosztów rewitalizacji akustycznej
poprzez kryterium obowiązku ich faktycznego poniesienia?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,
I CSK 2618/24
3
na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne
ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy
zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych
orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.
Zagadnienie prawne, na konieczność wyjaśnienia którego powołuje się
pozwany zostało wyjaśnione w uchwale z 6 listopada 2024 r., III CZP 27/24,
zgodnie z kierunkiem rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej zaskarżonym przez
pozwanego wyrokiem. Przyjęto w niej, że właścicielowi nieruchomości, której
wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego
użytkowania, przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś.,
chociażby zmniejszenie to nie miało związku z ograniczeniami wynikającymi z art.
135 ust. 3a tej ustawy.
O charakterze odszkodowania przewidzianego w art. 129 ust. 2 p.o.ś. Sąd
Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie. Szczegółowe rozważania poświęcone
charakterowi odszkodowania w powiązaniu z istotą ograniczeń w sferze własności
Sąd Najwyższy przedstawił m.in. w wyroku z 24 listopada 2016 r., II CSK 113/16,
w którym odwołał się również do postanowienia z 24 lutego 2010 r., III CZP 128/09.
Sąd opowiedział się za poglądem, według którego ograniczeniem tym jest już samo
ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania, gdyż powoduje ono obniżenie
wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych w treści
I CSK 2618/24
4
aktu o utworzeniu o.o.u. Dalej Sąd Najwyższy określił dalsze negatywne
konsekwencje ustanowienia o.o.u. dla właścicieli nieruchomości. Na skutek wejścia
tego aktu w życie dochodzi bowiem do zawężenia granic prawa własności. Od tej
daty właściciel musi znosić dopuszczalne na objętym nim obszarze podwyższone
normatywnie immisje hałasu, bez możliwości żądania ich zaniechania, co, rzecz
jasna, wpływa również na obniżenie wartości nieruchomości. Stanowisko takie
można uznać z utrwalone w judykaturze Sądu Najwyższego (por. wyroki z 6 maja
2010 r., II CSK 602/10, z 25 maja 2012 r., I CSK 509/11, OSNC 2013, nr 2, poz. 26,
czy z dnia 21 sierpnia 2013 r., II CSK 578/12, OSNC 2014, nr 4, poz. 47).
W wyroku z 29 listopada 2012 r., II CSK 254/12, Sąd Najwyższy orzekł, że
w art. 129 ust. 2 i 3, art. 136 ust. 3 p.o.ś. oraz art. 361 § 2 k.c. nie została ustalona
definicja szkody ani rodzaje szkody, podlegające naprawie na podstawie tych
przepisów. Ograniczenie korzystania z nieruchomości powiązane jest również
z koniecznością dostosowania budynków mieszkalnych lub przeznaczonych
do prowadzenia działalności określonego rodzaju do wymagań technicznych i do
stanu zapewaniającego właściwy klimat akustyczny. Chociaż stosownie do art. 363
§ 1 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego
bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej
sumy pieniężnej, to art. 129 ust. 2 p.o.ś. wyłącza prawo wyboru naprawienia
szkody, gdyż przewiduje jedynie naprawienie szkody przez zapłatę odszkodowania.
Żądanie zapłaty sumy stanowiącej wartość nakładów, jakie trzeba ponieść w celu
przeprowadzenia wymaganego remontu, Sąd Najwyższy określił jako żądanie
naprawienia doznanej szkody, mieszczące się w zakresie przewidzianym w art. 361
§ 2 k.c., przy uwzględnieniu związku przyczynowego szkody z wprowadzonymi
ograniczeniami w sposobie korzystania z nieruchomości. Sąd Najwyższy podkreślił,
że wykładnia językowa art. 136 ust. 3 p.o.ś. dokonana w powiązaniu z pojęciem
szkody użytym w art. 129 ust. 2 p.o.ś. („także koszty poniesione w celu wypełnienia
tych wymagań przez istniejący budynek, nawet w przypadku braku obowiązku
podjęcia działań w tym zakresie”), prowadzi do wniosku, że chodzi o koszty
poniesione, nawet w braku obowiązku ich wydatkowania. W ramach interpretacji
systemowej tego rodzaju szkody objęte są odszkodowaniem przewidzianym w art.
129 ust. 2 p.o.ś., który określa skutki wprowadzenia ograniczeń, a funkcjonalne
I CSK 2618/24
5
ujęcie przemawia za przyjęciem, że zrekompensowanie wydatków, jako
zmierzających do likwidacji ujemnych następstw dozwolonego natężenia hałasu,
należy do zakresu jego regulacji, ponieważ uznaje za szkodę podlegającą
naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., także poniesione koszty
rewitalizacji akustycznej budynków bez potrzeby rozstrzygania o istnieniu
obowiązku przeprowadzenia prac dostosowawczych. Nie ma podstaw do
przypisywania temu uregulowaniu roli ograniczenia szkody związanej
z koniecznością dostosowania budynków do wprowadzonych wymagań
technicznych jedynie do kosztów poniesionych. Przepis art. 136 ust. 3 p.o.ś. nie
wyłącza obowiązku naprawienia szkody obejmującej usunięcie wadliwości
budynku, jeśli konieczne prace remontowe nie zostały jeszcze wykonane.
Przytoczony pogląd nie stracił aktualności, mimo ostatnio pojawiających się,
odmiennych odosobnionych głosów w orzecznictwie.
Sąd Najwyższy potwierdził pogląd, że utworzenie obszaru ograniczonego
użytkowania na podstawie art. 135 ust. 1 p.o.ś. jest ingerencją w prawo własności
nieruchomości, której skutkiem formalnym (w związku z określeniem granic tego
obszaru – art. 135 ust. 3a p.o.ś.) oraz materialnym (narażenie nieruchomości na
konieczność znoszenia ponadnormatywnych immisji zalegalizowanych
wprowadzeniem o.o.u. – art. 135 ust. 1 p.o.ś.) jest zmniejszenie wartości
nieruchomości w rozumieniu art. 129 ust. 2 in fine p.o.ś. również w uchwale z 12
kwietnia 2024 r., III CZP 56/23.
Przedstawione rozważania pozwalają na konkluzję, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na powołane przez skarżącego
przesłanki nie zasługuje na uwzględnienie. Nie został bowiem spełniona przesłanka
wystąpienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, ponieważ zagadnienie
sformułowane przez skarżącego zostało już w orzecznictwie rozstrzygnięte.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), orzeczono jak w postanowieniu.
I CSK 2618/24
6
(R.N.)
[r.g.]
