I CSK 2583/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
29 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.P. i Z.P.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółce akcyjnej w upadłości w W.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej B.P. i Z.P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 28 lutego 2024 r., II Ca 1167/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 2700 (dwa
tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
powodom odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 28 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację
powodów B.P. i Z.P. od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w
Poznaniu z 14 marca 2023 r., którym oddalone zostało ich powództwo skierowane
przeciwko pozwanemu Bank spółce akcyjnej w W. ( obecnie syndyk masy
upadłości Bank1 spółki akcyjnej w upadłości w W.) o uzgodnienie treści księgi
I CSK 2583/24
2
wieczystej nr […] prowadzonej dla nieruchomości położonej w W. przy ul. […],
poprzez wykreślenie z działu II pozwanego i wpisanie na jej miejsce powodów w
udziale 1/1, na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej.
U podstaw rozstrzygnięcia Sądów meriti legło stwierdzenie, że pozbawienie
w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu
egzekucyjnego na podstawie którego wszczęto postępowanie egzekucyjne, w toku
której doszło do przysądzenia własności nieruchomości na rzecz pozwanego, nie
może skutkować uzgodnieniem treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem
prawnym przez wpisanie powodów do księgi wieczystej spornej nieruchomości jako
właścicieli. Wynika to z faktu, że w toku postępowania egzekucyjnego doszło do
wydania 20 listopada 2015 r. prawomocnego postanowienia o przysądzeniu
własności nieruchomości objętej sporem na rzecz pozwanego (art. 999 § 1 k.p.c.).
Wobec pierwotnego charakteru nabycia nieruchomości, bez znaczenia jest wydanie
21 grudnia 2020 r. prawomocnego wyroku pozbawiającego wykonalności tytuł
wykonawczy wobec stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Skutkiem tego
wyroku jest jedynie niemożność prowadzenia przez pozwanego egzekucji
w oparciu o pozbawiony wykonalności tytuł wykonawczy w niewyegzekwowanym
zakresie. Wyrok ten nie mógł natomiast prowadzić do unieważnienia
prawomocnego i wiążącego orzeczenia sądu o przysądzeniu własności na rzecz
pozwanego, będącego jednocześnie podstawą wpisu własności w księdze
wieczystej (art. 365 § 1 k.p.c.).
Od wyroku Sądu drugiej instancji skargę kasacyjną złożyli powodowie.
Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołali się na przesłankę
z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Ich zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: „Czy postanowienie o przysądzeniu
własności nieruchomości wydane w trybie art. 991 k.p.c. może stanowić
przeszkodę do wydania wyroku uwzględniającego powództwo o uzgodnienie treści
księgi wieczystej w sytuacji, gdy do wydania postanowienia doszło w toku
postępowania egzekucyjnego, które było prowadzone w oparciu o tytuł, który - jak
się okazało po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu - został wydany
I CSK 2583/24
3
na podstawie umowy kredytowej walutowej, która z uwagi na istnienie postanowień
abuzywnych została uznana za nieważną?”.
Wedle skarżących zagadnienie sprowadza się faktycznie do oceny któremu
z praw należy przyznać pierwszeństwo w ochronie: czy prawu wierzyciela
uzyskującego prawo własności nieruchomości w wyniku wydania postanowienia
o przysądzeniu własności, czy też prawu dłużnika, który tego prawa został
pozbawiony w wyniku nieważnej czynności prawnej, którą można określić jako
kwalifikowaną, nieważność wynikała bowiem z działania samego wierzyciela, który
zastosował klauzule abuzywne.
Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej
do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie
przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek
przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami
I CSK 2583/24
4
prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono
rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie
nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych
spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru
kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do
kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego
orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002, nr 12, poz. 151). Nie istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd
Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia i wyraził swój pogląd we
wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające
zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca
2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.).
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymogów.
Skarżący nie wykazali bowiem, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze
o problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby
zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa.
W zakresie problematyki objętej wskazanym przez skarżących zagadnieniem
w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że powództwo o uzgodnienie treści
księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie służy do ukształtowania
stanu prawnego nieruchomości, lecz jest instrumentem służącym uzgodnieniu
księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, co może nastąpić w sytuacji,
gdy miały miejsce zdarzenia, które ukształtowały stan prawny zgodnie z żądaniem
powoda (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2019 r., I CSK 440/18,
niepubl.; z 18 czerwca 2015 r., III CSK 372/14, niepubl.; i z 16 lutego 2011 r.,
I CSK 305/10, OSN-ZD 2012. Nr A, poz. 7).
Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności ma natomiast
charakter kształtujący, powoduje pierwotne nabycie własności przez nabywcę,
utratę własności przez dotychczasowego właściciela i jest tytułem do ujawnienia
prawa nabywcy w księdze wieczystej (art. 999 § 1 zd. 1 k.p.c.). Wobec pierwotnego
charakteru nabycia własności, jego skuteczność nie jest uzależniona od tego kto
I CSK 2583/24
5
był uprzednio właścicielem (zob. m.in. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego
z 20 stycznia 2010 r., III CZP 121/09, OSNC 2010, nr 9, poz. 117 i z 22 listopada
2013 r., III CZP 69/13, OSNC 2014, nr 7-8, poz. 74 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2013 r., IV CSK 666/12, niepubl.).
Postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości w postępowaniu
egzekucyjnym może być natomiast wzruszone wyłącznie na skutek rozpoznania
przysługującego od niego zażalenia (art. 998 § 2 k.p.c.). W postępowaniu
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może
dojść do wzruszenia postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości, tak
samo jak nie mogą być w nim pominięte skutki, które z tego postanowienia
wynikają dla prawa własności nieruchomości (zob. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z 6 maja 2020 r., II CSK 614/19, niepubl.). Nie zachodzi zatem
potrzeba kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.
i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 5 pkt 8 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.).
[A.T.]
[SOP]
