I CSK 2564/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
18 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w W.
przeciwko R.P.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej R.P.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 27 marca 2023 r., I ACa 870/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego
w Katowicach na rzecz adwokata K.S. zastępcy
adwokata M.P. kwotę 2700 zł (dwa tysiące
siedemset złotych) powiększoną o należny podatek od
towarów i usług - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 20 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził
od pozwanego R.P. na rzecz Banku spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę
I CSK 2564/25
2
146.518,28 zł, z tym że zastrzegł pozwanemu prawo do powołania się w toku
postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności do bliżej
określonej nieruchomości położonej w miejscowości R. - obciążonej hipoteką
umowną zwykłą na rzecz powoda, oraz orzekł o kosztach procesu.
2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem
z 27 marca 2023 r. oddalił apelację.
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Skarżący podniósł,
że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, ponieważ postępowanie toczyło
się w sprawie, która została już prawomocnie osądzona.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
I CSK 2564/25
3
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
5. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie
spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie
sprawy do rozpoznania.
6. Skarżący podniósł, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania
na podstawie art. 379 pkt. 3 k.p.c., gdyż między tymi samymi stronami o to samo
roszczenie sprawa została już prawomocnie osądzona. Skarżący twierdzi,
że sprawą o to samo roszczenie między tymi samymi stronami była prawomocnie
zakończona sprawa prowadzona przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, I C 49/14.
Kluczowe znaczenie dla oceny podniesionej przez skarżącego kwestii jest to,
czy w obu sprawach zachodzi tożsamość podstawy sporu.
7. W niniejszej sprawie powód dochodził roszczeń przeciwko pozwanemu
jako dłużnikowi rzeczowemu – z tytułu hipotek (zwykłej i kaucyjnej) ustanowionych
na ww. nieruchomości. Taka kwalifikacja podstawy powództwa została
potwierdzona w treści wyroku SO w Częstochowie, w którym Sąd zastrzegł
na rzecz pozwanego prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego
na ograniczenie jego odpowiedzialności do wymienionej nieruchomości. Skarżący
twierdzi, że na tej samej podstawie wytoczone było wcześniejsze powództwo
w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, I C 49/14. Należy
jednak zauważyć, że – jak zgodnie ustaliły sądy obu instancji w niniejszej sprawie –
powód w sprawie IC 49/14 oparł swe roszczenie przeciwko pozwanemu jako
dłużnikowi osobistemu i wyrok zapadły w tamtym postępowaniu rozstrzygnął spór
w oparciu o umowę kredytu. Wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie w sprawie
I C 49/14 uwzględniający powództwo został uchylony następnie przez Sąd
Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 9 maja 2017 r., I ACa 1116/16 z powodu
przedawnienia roszczenia (zob. uzasadnienie zaskarżonego wyroku, k. 338v).
W tych okolicznościach nie sposób zgodzić się z twierdzeniem pozwanego,
że w ww. sprawie sądy rozpatrywały powództwo przeciwko niemu jako dłużnikowi
rzeczowemu. Natomiast w niniejszej sprawie – jak zgodnie uznały sądy obu
I CSK 2564/25
4
instancji – powód dochodzi roszczeń wobec pozwanego jako dłużnika rzeczowego.
Jak wynika z art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, przedawnienie
wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie wpływa na uprawnienia wierzyciela
hipotecznego, wobec czego właściciel obciążonej nieruchomości – niezależnie od
tego czy jest jednocześnie dłużnikiem osobistym, czy tylko dłużnikiem rzeczowym –
nie może skutecznie bronić się zarzutem przedawnienia zabezpieczonej
wierzytelności. W przypadku ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego przez
dłużnika na własnej nieruchomości, jest on jako właściciel dłużnikiem rzeczowym
i spoczywa na nim obowiązek zaspokojenia wierzyciela, surowszy niż obowiązek
wynikający z długu obligacyjnego, bo nie podlagający przedawnieniu (zob. wyrok
Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2017 r., V CSK 233/16).
8. Skarżący podnosi ponadto, że w obu postępowaniach powód oparł swoje
żądanie na tych samych okolicznościach faktycznych, co ma świadczyć
o tożsamości przedmiotu sprawy. W ocenie Sądu Najwyższego nie jest to jednak
argument przekonujący. Oba postępowania odnosiły się do tego samego stanu
faktycznego, w którym strony zawarły umowę kredytu, zaś zabezpieczeniem
wierzytelności kredytodawcy były ustanowione przez kredytobiorcę hipoteki,
niemniej nie oznacza to identyczności przedmiotu obu spraw. W niniejszej sprawie,
niedotyczącej roszczeń obligacyjnych z umowy kredytu, powoda obciążał wszakże
ciężar wykazania, że przysługuje mu roszczenie zabezpieczone hipotekami.
Dlatego też powoływał się na zawarcie umowy kredytu i wykazywał aktualny
rozmiar zadłużenia wyciągiem z ksiąg bankowych oraz historią operacji na koncie
kredytowym pozwanego (zob. uzasadnienie zaskarżonego wyroku, k. 339-339v).
Nie wpływa to jednak na kwalifikację podstawy sporu. Z drugiej strony – również we
wcześniejszym postępowaniu w sprawie I C 49/14 okoliczność, iż powód w piśmie
procesowym powołał się na posiadane zabezpieczenie hipoteczne, wbrew
twierdzeniu skarżącego nie oznacza, że w postępowaniu tym powód kierował swe
żądanie wobec pozwanego jako dłużnika rzeczowego.
9. W ocenie Sądu Najwyższego nie doszło zatem do rozstrzygnięcia
przez Sąd Apelacyjny w sprawie, która została już prawomocnie osądzona,
nie zachodziły w związku z tym przesłanki nieważności postępowania z art. 379
pkt. 3 k.p.c.
I CSK 2564/25
5
10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
11. Koszty, na podstawie § 2, § 4 ust. 1 i 3 i § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8
pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przysługują
pełnomocnikowi z urzędu według stawki 75%. Z uwagi na to, na podstawie art. 358
k.p.c. należało sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w pkt. 2 postanowienia
z 18 listopada 2025 r.
(G.N.-J.)
[SOP]
