I CSK 2538/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B. M. i M. M.
przeciwko S. S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej S. S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 lutego 2024 r., V ACa 1606/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od S. S.A. w W. łącznie na rzecz B. M. i M. M. 5400
(pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 25 maja 2022 r., XXV C 538/20, Sąd Okręgowy w Warszawie
oddalił powództwo główne i ustalił, że postanowienia umowy kredytu z 27 maja
2008 r. w zakresie, w jakim odnoszą się do kursu sprzedaży dewiz dla franka
szwajcarskiego (CHF) obowiązującego w pozwanym banku, nie wiążą powodów.
Powództwo ewentualne w pozostałym zakresie zostało oddalone.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
zmienił wyrok Sądu Okręgowego i ustalił nieważność stosunku prawnego
I CSK 2538/24
2
wynikającego z umowy kredytu z 27 maja 2008 r. oraz zasądził od pozwanego
banku na rzecz powodowych kredytobiorców 423 263,38 zł z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od 23 stycznia 2020 r. oraz oddalił powództwo w
pozostałym zakresie.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 27 maja 2008 roku powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 300 000
zł, denominowanego do franka szwajcarskiego na okres 300 miesięcy, do 30 maja
2033 r., wypłaconego w dwóch transzach. W umowie określono, że wysokość
transzy kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna CHF zgodnie z
„Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty transzy kredytu. O
wysokości wykorzystanego kredytu CHF, wysokości odsetek w okresie karencji
oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank
miał informować kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego
wykorzystania kredytu na zasadach określonych w umowie.
Każda transza kredytu była wypłacana w złotych, przy jednoczesnym
przeliczeniu na CHF według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu
wykorzystania danej transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona
została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu
rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą
kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie
uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty
potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana
jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż brak było tu
jakichkolwiek indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia
wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają
główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w
sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom
informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,
tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek
informacyjny.
I CSK 2538/24
3
Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie
ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.
Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości
ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości
wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony
umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają
główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy
kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie
prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej
wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy
klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione
przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne. Kredytobiorcom
przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia
nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w
jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty
kredytu. Bank wprawdzie podniósł zarzut potrącenia jednak nie wykazał, by jego
roszczenie przedstawione do potrącenia było wymagalne. Brak też podstaw do
uwzględnienia zarzutu zatrzymania, gdyż umowa kredytu nie jest umową
wzajemną.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i
wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia
prawne:
1. Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.
w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na
zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP.
I CSK 2538/24
4
2. Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu
indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia
abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z
dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania.
3. Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu
indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do
automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie
środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce,
gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia.
4. Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny,
który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu.
5. Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do
waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów
(klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie
wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone
rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851
§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia
przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza
rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna
jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości
franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji
kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że
wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej.
I CSK 2538/24
5
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
denominowanego w walucie obcej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
I CSK 2538/24
6
(G.G.)
[a.ł]
