I CSK 2472/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
29 lipca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 lipca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.M.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. poprzednio Bank1 spółka akcyjna w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. poprzednio Bank1 spółka
akcyjna w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 25 lutego 2025 r., I ACa 1597/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 5 400 (pięć tysięcy
czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu
sprawy w następstwie apelacji obu stron, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 16 marca 2023 r. – wydany po ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalający
nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z bliżej oznaczonej umowy kredytu z
I CSK 2472/25
2
dnia 29 października 2007 r. zawartej między powodem a poprzednikiem prawnym
pozwanego Banku z uwagi na nieważność umowy (pkt 1), zasądzający od
pozwanego Banku na rzecz powoda kwotę 66.788,27 zł z odsetkami ustawowymi
za opóźnienie od dnia 5 grudnia 2019 r. do dnia 8 grudnia 2020 r. (pkt 2 a) oraz
kwotę 29.611,18 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 23.192,41
CHF od dnia 5 grudnia 2019 r. do dnia 8 grudnia 2020 r. (pkt 2 b), oddalający
powództwo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie w pozostałej części (pkt
3), zastrzegający, że Bank może się powstrzymać od zapłaty na rzecz powoda
należności zasądzonych w punkcie 2 do czasu zaoferowania przez powoda zwrotu
świadczenia na rzecz Banku w wysokości 180.000 zł albo zabezpieczenia
roszczenia o zwrot (pkt 4) oraz rozstrzygający o kosztach (pkt. 5-6) - z apelacji
powoda w punkcie 2 a) i 2 b) w ten sposób, iż słowa: „do dnia 8 grudnia 2020 roku”
zastąpił słowami: „do dnia zapłaty” oraz uchylił punkt 4. wyroku (pkt I a) i zmienił
rozstrzygnięcie o kosztach (pkt I b), oddalił apelację pozwanego Banku (pkt II a) i
orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II b).
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. Jego zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących
poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art.
3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków uznania
postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień
przepisami dyspozytywnymi. Chodzi o to, czy możliwe jest usunięcie klauzuli
abuzywnej wyłącznie w zakresie odniesienia do stosowania przez bank tabel
kursowych i przeprowadzenie tego działania z jednoczesnym uwzględnieniem
pierwotnej woli obu stron umowy co do istotnych postanowień umowy kredytu oraz
uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i całokształtu postanowień umowy,
przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu konsumenta i dobrych obyczajów, a
także o to, czy rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu
prawa o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c.,
w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 r., umożliwiającego
przeliczenie zobowiązania po kursie średnim NBP.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 2472/25
3
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się na
przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania
przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i
znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie
lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze
stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że
mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z
rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz
publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym
zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym
rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,
konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,
że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15
października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,
niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK
269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV
I CSK 2472/25
4
CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia
2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
Wątpliwości interpretacyjne sformułowane przez pozwanego nie czynią
zadość wskazanym wymaganiom.
Sąd Najwyższy bowiem wypowiadał się już wiele razy co do tego, czy bez
dotkniętych abuzywnością tzw. klauzul przeliczeniowych (kursowych) umowa
kredytu indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że
wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,
charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i
uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest
równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za
umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby
nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Rzecz bowiem w
tym, że bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego
dla przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia
związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko
walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22).
Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o
charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.
20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II
CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,
niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022
r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.,
z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II
CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl., z dnia
27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP
1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25
lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada
2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II
I CSK 2472/25
5
CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl. oraz z dnia 6
września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie dlatego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka
walutowego i klauzuli spreadowej/kursowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia
27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 10 maja 2022 r.,
II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II
CSKP 464/22, niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia
28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8
listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z
dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z
dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP
1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II
CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,
niepubl.). Jeżeli zaś bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może
obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację
zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania
postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej
nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 września
2021 r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.,
z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).
Sąd Najwyższy wypowiadał się już również co do niedopuszczalności
zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 69
ust. 3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) albo art. 358 § 2
k.c. (por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., II
CSKP 1153/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i tam przywoływane
orzecznictwo).
W orzecznictwie wyjaśniano też już wielokrotnie, że jeżeli bez
niedozwolonych postanowień umowa nie może obowiązywać – o czym decyduje
ocena obiektywna - sąd może podjąć środki zaradcze zmierzające do utrzymania
umowy tylko pod warunkiem (jest to jeden z warunków), iż całkowity upadek umowy
I CSK 2472/25
6
naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle
okoliczności istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.;
por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października
2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-
81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina
Hungary, pkt 41 oraz z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt
87), z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z
zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez
konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd poinformował
konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach prawnych oraz
szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć dla niego
unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli stwierdzenia
nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony przyznanej
im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z
pkt 74-75, z dnia 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i
in.), pkt 43-45 i teza oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank,
pkt 29; postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18
października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej strony sąd
nie może chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża
on go na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się
tej ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12
października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
postanowił, jak w sentencji.
(K.L.)
[SOP]
I CSK 2472/25
7
