I CSK 2461/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
18 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J. P.
z udziałem W. C. i M. M.
o zmianę lub uchylenie stwierdzenia nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej J. P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 6 czerwca 2023 r., II Ca
2342/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od J. P. na rzecz W. C. 240 (dwieście czterdzieści)
zł kosztów postępowania kasacyjnego;
3. przyznaje adw. A.P. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Krakowie 296 (dwieście dziewięćdziesiąt sześć) zł kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 6 maja 2022 r., I Ns 339/19/K, Sąd Rejonowy dla
Krakowa-Krowodrzy w Krakowie oddalił wniosek wnuka spadkodawcy o zmianę lub
uchylenie stwierdzenia nabycia spadku przez pasierba spadkodawcy na mocy
testamentu.
Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Krakowie
oddalił apelację wnuka spadkodawcy.
I CSK 2461/24
2
Sąd ten ustalił, że spadkodawca testamentem zapisał udział 1/2
w nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym swojemu pasierbowi
(synowi drugiej żony). Sąd rozpoznający w 1991 r. sprawę o stwierdzenie nabycia
spadku (z udziałem m. in. matki apelującego) uznał, że przedmiot zapisu
wyczerpuje prawie cały spadek, a tym samym uznał pasierba za powołanego do
całego spadku. Później okazało się, że spadkodawca miał jeszcze udziały w innych
nieruchomościach, nabyte przez dziedziczenie, o czym nie wiedział w chwili
sporządzania testamentu. Córka spadkodawcy z jego pierwszego małżeństwa
(matka apelującego), zakończonego przez śmierć żony, dowiedziała się o tych
innych udziałach ojca najpóźniej w 2010 r., ponieważ podniosła te okoliczności we
wniosku skierowanym do sądu. Także apelujący już wówczas wiedział o tych
udziałach, ponieważ był pełnomocnikiem matki w tamtym postępowaniu.
Sąd drugiej instancji stwierdził, że jeszcze przed śmiercią matki apelującego
w 2015 r. upłynął roczny termin do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę
stwierdzenia nabycia spadku (art. 679 § 1 k.p.c.), a tym samym apelujący, jako
następca prawny córki spadkodawcy, nie jest legitymowany do złożenia wniosku
o zmianę lub uchylenie stwierdzenia nabycia spadku.
Wnuk spadkodawcy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na jej oczywistą zasadność. Skarżący nie wskazał, które zarzuty
kasacyjne są oczywiście zasadne, a zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania:
1) art. 679 § 1 k.p.c. przez jego zastosowanie, mimo iż skarżący nie był
uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku;
2) art. 385 i 378 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. przez podzielenie
przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego bez
jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, chociaż zarzuty apelacji
obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze
zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne
nie zostały odpowiednio rozpoznane;
II. prawa materialnego:
I CSK 2461/24
3
1) art. 961 k.c. przez bezzasadne przyjęcie, iż zapis w testamencie
dotyczący tylko połowy domu obejmuje cały spadek i czyni pasierba spadkodawcy
spadkobiercą zamiast zapisobiercą;
2) art. 65 w zw. z art. 943 i 948 k.c. przez wykładnię oświadczenia woli
spadkodawcy jako powołanie do całości spadku pasierba, chociaż spadkobierca
sporządził następnie drugi ustny testament, nieważny tylko z uwagi na formalne
błędy, zapisujący tę samą połowę domu córce (matce skarżącego).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Sąd odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił, że spadkobierca uczestnika
postępowania ponosi wszelkie konsekwencje działań i zaniechań uczestnika
postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Najpóźniej w 2011 r. wygasła
legitymacja matki skarżącego do wniesienia o zmianę lub uchylenie stwierdzenia
nabycia spadku i legitymacja ta nie zaczęła ponownie przysługiwać z chwilą jej
śmierci jej spadkobiercy. Przyjęcie tezy skarżącego prowadziłoby do powstawania
na nowo możliwości wzruszenia stwierdzenia nabycia spadku z chwilą śmierci
każdego kolejnego następcy prawnego pierwotnego uczestnika postępowania
o stwierdzenie nabycia spadku.
2. Wygaśnięcie prawa do wzruszenia stwierdzenia nabycia spadku czyni
zbędnym ocenę pozostałych zarzutów kasacyjnych. Przy tym niezrozumiałe są
zarzuty co do archaiczności przepisów Kodeksu cywilnego co do sposobów
stwierdzania treści testamentów ustnych wobec pojawienia się, już po wejściu K.c.
w życie, nowych możliwości np. nagrania ostatniej woli. Tymczasem sądy meriti nie
ustaliły, aby spadkodawca, zmarły w listopadzie 1986 r., nagrał ustny testament
z września 1986 r., mający odwoływać testament własnoręczny z 1978 r.,
stanowiący podstawę stwierdzenia nabycia spadku.
3. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. uczestniczce przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
I CSK 2461/24
4
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej pełnomocnikowi skarżącego
przysługują koszty nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości określonej w § 4
ust. 1 i 3, § 8 pkt 6 oraz § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu. Na podstawie art. 179 § 1 k.r.o. per analogiam
koszty te obciążają jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa, która ustanowiła
pełnomocnika z urzędu.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[a.ł]
