I CSK 2395/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
6 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku T. spółki akcyjnej w K.
z udziałem P.D. i B.D.
o zasiedzenie służebności,
na skutek skargi kasacyjnej T. spółki akcyjnej w K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z 19 lutego 2024 r., III Ca 884/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu postanowieniem z 19 września 2023 r.
w sprawie z wniosku T. S.A. w K. z udziałem P.D. i B.D. oddalił wniosek o
zasiedzenie służebności (pkt 1) oraz orzekł o kosztów procesu (pkt 2).
Postanowieniem z 19 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił
apelację wnioskodawcy (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego
(pkt 2).
Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając go w całości.
Skarżący na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. wniósł o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania i powołując się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
I CSK 2395/24
2
wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne – „czy zezwolenie
uzyskane ad hoc na wejście na grunt w celu usunięcia awarii, nawet za zapłatą
pewnej kwoty, przerywa bieg zasiedzenia służebności gruntowej o treści
służebności przesyłu polegającej na utrzymaniu i eksploatacji urządzeń
przesyłowych?”.
Uczestnicy nie wnieśli odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi
w interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć
ochronie obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania oraz
zapewniać jednolitość orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których
możliwe jest dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor
generalny i abstrakcyjny.
W przepisach kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna została
ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń,
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej.
W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11
lipca 2023 r., I CSK 6201/22).
I CSK 2395/24
3
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga, by przedstawione w niej zagadnienie prawne było
istotne, co wyraża się w jego znaczeniu dla rozwoju prawa lub precedensowym
charakterze. Chodzi więc o zagadnienie prawne, które będzie miało znaczenie nie
tylko dla rozstrzygnięcia konkretnej skargi kasacyjnej, lecz także dla praktyki
sądowej w ogólności. Dla wykazania takiej jego kwalifikacji skarżący powinien
określić treść i zakres zagadnienia prawnego oraz przytoczyć wyczerpujące
argumenty prawne, prowadzące do rozbieżnych ocen i wątpliwości związanych
z rozumieniem, czy stosowaniem przepisów prawa, których zagadnienie dotyczy
i wskazać, czy były one już przedmiotem wypowiedzi judykatury. Istotnym
zagadnieniem prawnym - w rozumieniu tego unormowania - jest zagadnienie objęte
podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy
i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić
do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga
jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania w sprawie (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03; z 7
czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada
2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK
627/18).
Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie zawiera argumentów dostatecznych dla
uznania, że w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
W judykaturze SN dominuje stanowisko, że objęcie w posiadanie
służebności gruntowej, odpowiadającej obecnie służebności przesyłu, następuje
najczęściej w chwili wejścia na cudzy grunt w celu budowy trwałego i widocznego
urządzenia (zob. postanowienia SN: z 6 kwietnia 2023 r., II CSKP 637/22; z 20
grudnia 2022 r., I CSK 3465/22; z 18 sierpnia 2017 r., IV CSK 609/16,; z 24 maja
2013 r., V CSK 287/12, OSNC 2014, Nr 2, poz. 20; z 6 września 2013 r., V CSK
440/12; z 6 kwietnia 2018 r., IV CSK 544/17; z 6 czerwca 2018 r., III CSK 60/18;
z 12 marca 2019 r., II CSK 462/18; z 8 października 2020 r., II CSK 782/18; z 14
września 2023 r., I CSK 4543/22).
I CSK 2395/24
4
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego objęcie w posiadanie
służebności gruntowej, odpowiadającej obecnie służebności przesyłu, następuje
najczęściej w chwili wejścia na cudzy grunt w celu budowy trwałego i widocznego
urządzenia. Przyjmuje się, że przesłanką zasiedzenia służebności przesyłu lub
służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu jest posiadanie
cudzej nieruchomości o treści tego ograniczonego prawa rzeczowego, a nie
posiadanie, czy nawet prawo własności samego urządzenia przesyłowego. Sam
przepływ energii przez urządzenie, z czym należy wiązać oddanie gazociągu,
wodociągu czy kanalizacji do użytku, to zdarzenie niemające już bezpośredniego
wpływu na objęcie w posiadanie cudzej nieruchomości w zakresie służebności.
Służebność przesyłu może polegać na obciążeniu nieruchomości na rzecz
przedsiębiorcy, który nie tylko jest właścicielem urządzenia służącego do
przesyłania energii, ale także na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować
takie urządzenie. Skoro nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy
prawem do korzystania z niej w oznaczonym zakresie, także gdy przedsiębiorca
zamierza dopiero wybudować urządzenia do przesyłania energii (art. 3051 k.c.), to
faktyczne władanie cudzą nieruchomością w czasie budowania takich urządzeń, od
chwili ułożenia rury gazociągowej, spełnia wymaganie określone w art. 292 k.c.
Ograniczenia we władaniu przez właściciela nieruchomością ujawniają się
niewątpliwie już gdy przedsiębiorca zajął oznaczoną część tej nieruchomości
i rozpoczął prace związane z wznoszeniem urządzeń służących do przesyłania
wody, ścieków, gazów, energii elektrycznej lub cieplnej. Już wtedy właściciel, jeżeli
sprzeciwia się takiemu stanowi rzeczy, może podjąć działania zmierzające do tego,
aby przedsiębiorca zaprzestał naruszenia jego władztwa (zob. postanowienie SN
z 14 września 2023 r., I CSK 4543/22).
Podkreślenia wymaga, iż zasiedzenie służebności przesyłu na podstawie art.
172 w związku z ar 292 k.c., jest sposobem jej nabycia przez korzystającego
z cudzej nieruchomości w granicach wynikających z treści służebności przez upływ
czasu. Uzyskanie tą drogą uprawnienia do stałego korzystania z nieruchomości
dotyczy przedsiębiorcy przesyłowego, który nie legitymuje się tytułem prawnym do
nieruchomości, na której zostały zamontowane urządzenia przesyłowe będące jego
własnością. Posiadanie służebności prowadzące do jej zasiedzenia ma charakter
I CSK 2395/24
5
zależnego (ar 336 k.c.). Władanie cudzą nieruchomością w zakresie wyznaczonym
treścią służebności przesyłu podlega ocenie w kontekście wykonywania go
w dobrej lub złej wierze, od czego uzależniony jest czas wymagany do uznania czy
doszło do zasiedzenia zgodnie z art. 172 § 1 i 2 k.c. (zob. postanowienie SN z 6
lipca 2018 r., II CSK 519/17).
Osoba wykonująca swoje uprawnienia i obowiązki ze stosunku najmu,
użyczenia lub innej zbliżonej umowy, tworzącej po jej stronie tytuł do korzystania
z cudzego gruntu, także na potrzeby utrzymywania na nim urządzeń przesyłowych,
nie może w związku z działaniami podjętymi w wykonaniu tej umowy i ze względu
na nie nabyć przez zasiedzenie służebności gruntowej (zob. postanowienie SN z 9
grudnia 2014 r., II CSK 348/13).
Istotą zasiedzenia jest posiadanie bez odpowiedniego tytułu prawnego.
Skoro właściciel nieruchomości udostępnił skarżącemu urządzenie do naprawy
i wypłacił należne wynagrodzenie to nie sposób mówić, aby doszło do zasiedzenia
przeciwko uczestnikowi. Wniosek właściciela nieruchomości o ustanowienie
służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 3051 § 2 k.c.)
przerywa bieg terminu zasiedzenia tej służebności. Jest to niewątpliwie czynności
przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia swoich praw przez właściciela
nieruchomości, który dąży do uregulowania służebności przesyłu na własnych
warunkach (zob. postanowienie SN z 30 marca 2023 r., I CSK 3196/22).
Podsumowując, w dacie orzekania o przyjęciu niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie występuje zagadnienie prawne wskazane w skardze. Sąd
Najwyższy nie stwierdził też kwalifikowanego naruszenia prawa, uzasadniającego
ze względów publicznoprawnych przyjęcie skargi do rozpoznania.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
(P.H.)
[a.ł]
I CSK 2395/24
6
