I CSK 2360/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
23 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości M.W.
przeciwko K. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 6 czerwca 2024 r., I AGa 274/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
I CSK 2360/24
2
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem
się na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c.), które przedstawił w formie pytań: „Czy zgłoszenie przez pozwanego zarzutu
potrącenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym przy okazji zgłoszenia
wierzytelności pozwanego powoduje konieczność ponownego zgłoszenia zarzutu
potrącenia zgodnie z art. 2031 § 3 k.p.c. w postępowaniu sądowym z powództwa
upadłego co do roszczeń upadłego przeciwko pozwanemu wierzycielowi czy też
wystarczy powołanie się pozwanego wierzyciela na fakt potrącenia zgłoszonego
przy okazji zgłoszenia swojej wierzytelności do masy upadłości powoda? Czy
istnienie utrwalonego zwyczaju nienaliczania odsetek w stałych relacjach gospo-
darczych między podmiotami gospodarczymi jest wystarczającą okolicznością do
powoływania się na ten fakt jako okoliczność wyłączającą prawo wierzyciela do
żądania zapłaty odsetek?”.
W uzasadnieniu tego wniosku pozwany stwierdził, że pierwsze pytanie
dotyczy stosowania art. 2031 § 3 k.p.c., gdy zarzut potrącenia wierzytelności
dochodzonej w postępowaniu sądowym został podniesiony w postępowaniu
upadłościowym powoda przy okazji zgłoszenia do masy upadłości wierzytelności
pozwanego dochodzonej przez niego w stosunku do upadłego powoda w innym
postępowaniu sądowym. Pozwany stwierdził, że skoro obie wierzytelności zostały
już w innym postępowaniu (upadłościowym) przedstawione sobie do potrącenia, to
zbędne wydaje się stosowanie art. 2031 k.p.c., mającego zastosowanie wtedy, gdy
w danym postępowaniu sądowym następuje pierwsze (w ogóle) podniesienie
zarzutu potrącenia należności objętej danym postępowaniem z wierzytelnościami
pozwanego względem powoda (upadłego), a nie wtedy, gdy potrącenie nastąpiło
przy okazji innego postępowania i zgodnie z zasadami dotyczącymi tego innego
postępowania, na przykład przy okazji zgłoszenia wierzytelności pozwanego
w postępowaniu upadłościowym powoda.
Drugie z zagadnień dotyczy zwyczaju w relacjach między podmiotami
gospodarczymi pozostającymi ze sobą w stałych relacjach gospodarczych przez
dłuższy czas, polegającego na nienaliczaniu odsetek przy opóźnieniach we
wzajemnych płatnościach. Do jego złamania dochodzi w razie zakończenia
współpracy. Zdaniem pozwanego, gdy wytworzył się określony zwyczaj między
I CSK 2360/24
3
stronami relacji handlowych, to istnieje możliwość powołania się na niego
i oczekiwania, że nie nastąpi naliczenie odsetek od nieterminowych płatności przez
wierzyciela należności zapłaconych z opóźnieniem.
Na tym pozwany wyczerpał argumentację uzasadniającą wniosek.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,
na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Zacytowane uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania w najmniejszym stopniu nie spełnia powyższych wymagań, gdyż nie
stanowi wywodu objaśniającego i rozwijającego problem przedstawiony
w pytaniach i znaczenie jego rozwiązania dla wyniku postępowania w sprawie.
Potrącenie to czynność materialnoprawna, której przesłanki i skutki
uregulowane są w art. 498 i nast. k.c. Skuteczne dokonanie potrącenia prowadzi
zawsze do wygaśnięcia zobowiązania w całości bądź w części, tak samo jak
zapłata, świadczenie w miejsce wypełnienia, odnowienie, złożenie do depozytu
sądowego, zwolnienie z długu. Na tego rodzaju okoliczność, pozwany, w ramach
prawa do obrony przed żądaniem pozwu, powinien powołać się w odpowiedzi na
pozew, wnosząc o oddalenie powództwa w całości bądź w części. W stanie
prawnym przed wejściem w życie art. 2031 § 3 k.p.c. (7 listopada 2019 r.)
skuteczność zarzutu potrącenia uzależniona była od prawidłowości jego dokonania
I CSK 2360/24
4
z punktu widzenia prawa materialnego i od powołania się na tę okoliczność
w zasadzie w dowolnym czasie i formie w toku postępowania o wierzytelność, do
której umorzenia miało doprowadzić. Nie było bowiem w tym zakresie odpowiedniej
regulacji procesowej. W zmienionym stanie prawnym to, czy skutki potrącenia
zostaną uwzględnione w postępowaniu o jedną z wierzytelności, której miało ono
dotyczyć, zależy od zachowania przez pozwanego warunków określonych w art.
2031 § 3 k.p.c. Nie jest zatem wykluczone, że w konkretnej sytuacji zarzut
potrącenia okaże się procesowo nieskuteczny, pomimo iż samo oświadczenie
o potrąceniu będzie złożone skutecznie i wywoła skutki materialnoprawne,
podlegające następnie uwzględnieniu w powództwie mającym podstawę w art. 840
§ 1 pkt 2 k.p.c.
Skoro ustawa w art. 481 § 1 k.c. stanowi o prawie wierzyciela świadczenia
pieniężnego do naliczenia zobowiązanemu odsetek ustawowych już za samo
opóźnione jego spełnienie, to ich zażądanie jest uprawnieniem wierzyciela.
Pozwany nie wykazał, żeby w praktyce obrotu gospodarczego obowiązywał
zwyczaj nienaliczania odsetek za opóźnione płatności, a przeciwnie - po to, by
wyjść naprzeciw oczekiwaniom wierzycieli, którzy chcą mobilizować dłużników do
terminowanego regulowania zobowiązań ustawodawca uchwalił ustawę z 8 marca
2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
(Dz.U. z 2023 r., poz. 1790). To, czy w konkretnych relacjach handlowych wierzyciel
odstąpił od naliczenia dłużnikowi odsetek za spóźnione regulowanie zobowiązań
jest kwestią indywidualnych uzgodnień między stronami, wymagającą wykazania
w sporze o zapłatę odsetek. Z ustaleń będących podstawą zaskarżonego
orzeczenia nie wynika, żeby powód złożył pozwanemu wiążące na gruncie
wszystkich stosunków między stronami oświadczenie o odstąpieniu od naliczania
odsetek od świadczeń spełnionych po określonym przez powoda terminie płatności.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., orzeczono
jak w postanowieniu.
[SOP]
[a.ł]
I CSK 2360/24
5
