I CSK 2341/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
31 października 2025 r.
SSN Kamil Zaradkiewicz
na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.M.
przeciwko Bankowi S.A. w W.
o zapłatę i ustalenie, ewentualnie o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 10 kwietnia 2024 r., VI ACa 728/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od Banku S.A. w W. na rzecz J.M. kwotę 2700 (dwa
tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie
z powództwa J.M. przeciwko Bankowi S.A. w W. o zapłatę i ustalenie, ewentualne o
zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z
16 lutego 2022 r., XXVIII C 7509/21, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji
częściowo w punkcie pierwszym w ten sposób, że oddalił powództwo co do
ustawowych odsetek za opóźnienie od zasądzonych kwot za okres od 12 lipca
2019 r. do 14 sierpnia 2021 r. (pkt I); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II);
I CSK 2341/25
2
zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4050 zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania apelacyjnego (pkt III).
Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając ten wyrok w części, tj. co do punktów II i III, oraz wnosząc o uchylenie
wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie od powoda na swoją
rzecz kosztów postępowania wszczętego wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
skarżąca wskazała, że w sprawie występuje potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące tego,
które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanego do franka
szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie
banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy
konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas
wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.
klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość
zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej?
Skarżąca wskazała ponadto na występowanie w sprawie istotnych
zagadnień prawnych:
1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022
r., poz. 282; dalej: „pr. weksl.”) lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56
k.c. w zw. ze wskazanymi przez pozwaną kilkudziesięcioma przepisami, z których
na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
I CSK 2341/25
3
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP?;
2) czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z
prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny: z (i) dnia zawarcia umowy,
(ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?;
4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu?;
5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia
1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz.
UE z 1993 r., Nr L 95, s. 29; dalej jako: „dyrektywa 93/13”)?;
6) czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach
abuzywnych (art. 3851 k.c. i n.) bank pozostaje w opóźnieniu wobec kredytobiorcy
co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem
przez kredytobiorcę, po pouczeniu przez sąd, oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień umownych a w
konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1
k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo poinformowanego o skutkach
I CSK 2341/25
4
bezskuteczności umowy kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania umowy w mocy?
Powód złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniósł o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od
pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm
prawem przewidzianych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Uzasadnienie wniosku koncentruje się wokół problematyki skutków uznania
za abuzywne postanowień umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej
dotyczących zasad ustalania tego kursu na potrzeby wykonania umowy.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za abuzywne
należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego
ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13
maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;
z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).
Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, źródłem abuzywności tego
rodzaju postanowień jest przede wszystkim, nierównomierne rozłożenie pomiędzy
stronami umowy ryzyka ekonomicznego związanego z ewentualną zmianą kursu
waluty obcej (zob. przede wszystkim wyrok SN z 16 maja 2024 r., II CSKP
1305/22).
Celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi
pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za
nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych
warunków umowy (wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22,
ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341,
pkt 72 i przywołane tam orzecznictwo). Chodzi przy tym o zastąpienie formalnej
równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą
I CSK 2341/25
5
rzeczywistą, która przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r.,
C-453/10, ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).
Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych
dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego
kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane
w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, w tym w skardze
wniesionej w niniejszej sprawie, nie doprowadziłoby do wprowadzenia rzeczywistej
równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem, ponieważ konsument dalej
ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty obcej. W
umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem postanowienia limitującego
ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby się bowiem wyłącznie
sposób ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do uznania, że
pozycja banku i konsumenta stała się równorzędna.
Odnosząc się w dalszej kolejności do pozostałych kwestii podniesionych
przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, należy podkreślić, że kwestie te były już przedmiotem wielu
wypowiedzi Sądu Najwyższego. Istotne znaczenie ma w tym kontekście w
szczególności uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady
prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako taka wiąże inne składy
Sądu Najwyższego.
Zgodnie z uchwałą:
1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
I CSK 2341/25
6
2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie.
3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na
rzecz każdej ze stron.
4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot
wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem
banku związanie postanowieniami umowy.
5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze
stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków
pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili
popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały
determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w szczególności w zakresie, w jakim pozwana powołuje się na rozbieżności
w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz
w zakresie istotnych zagadnień prawnych pod pkt. 2), 4), 5).
Niezależnie od treści uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, co do
kwestii powiązania tzw. klauzuli kursowej i tzw. klauzuli ryzyka walutowego Sąd
Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22;
z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22; co do
możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych poprzez sięgnięcie
do wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), art. 41 pr. weksl. albo art. 358 § 2 k.c.
Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach z: 27 maja 2022 r., II CSKP
395/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP
I CSK 2341/25
7
1027/22); co do kwestii momentu, na który ocenia się, czy dane postanowienia ma
charakter postanowienia niedozwolonego, Sąd Najwyższy wypowiedział się w
uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP
29/17; co do kwestii znaczenia woli konsumenta, który wnosi o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego, Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z
18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22. Zagadnienie to było również przedmiotem
wypowiedzi TSUE m.in. w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18 (pkt 56); co
do kwestii naliczania odsetek za opóźnienie w przypadku dochodzenia przez
konsumenta zwrotu kwot uiszczonych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytu
oraz braku powiązania pomiędzy momentem początkowym naliczania tych odsetek
a złożeniem przez konsumenta oświadczenia o woli (bądź jej braku) utrzymania
w mocy umowy kredytu Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 30
lipca 2024 r., II CSKP 296/24; z 5 czerwca 2024 r., II CSKP 560/23.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.
39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[SOP]
