I CSK 2339/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
17 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P. S. i A. Z.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w […]
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w […],
oraz na skutek skargi P. S. i A. Z.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 26 lipca 2023 r., I ACa 707/23,
I. przyjmuje skargę kasacyjną powodów do rozpoznania;
II. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do
rozpoznania.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 26 lipca 2023 r., Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w sprawie z
powództwa P. S. i A. Z. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w […], o zapłatę i
ustalenie, na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego we
Wrocławiu z 8 grudnia 2022 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w pkt. II
oddalił powództwo, w pkt. IV zniósł pomiędzy stronami koszty procesu (pkt 1);
oddalił apelację w pozostałej części (pkt 2); zniósł pomiędzy stronami koszty
postępowania apelacyjnego (pkt 3).
2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1 (w części dotyczącej
I CSK 2339/24
2
zniesienia pomiędzy stronami kosztów procesu), pkt 2 i 3.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (ewentualnie, na wypadek
przyjęcia braku podstaw do przyjęcia skargi do rozpoznania jako oczywiście
uzasadnionej, na przesłanki w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 k.p.c.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
I CSK 2339/24
3
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów
dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi
powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (ewentualnie przesłanki z art. 3989
§ 1 pkt 1, 2 k.p.c.).
7. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w
judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego
zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem
przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na
to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8
października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,
przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej
„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter
tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP
2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
8. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
I CSK 2339/24
4
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w
stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a
jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić
Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się
do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III
CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
9. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)
wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,
jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność
ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub
istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią
prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;
z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
10. W przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z wyżej
wymienionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. To co ma
świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane
jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje
istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie
wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn
skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności
skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi
pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi
I CSK 2339/24
5
kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na samym wstępie
(zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21).
Dodatkowo należy wskazać, że w licznych wypowiedziach judykatury
wyjaśniane były zarówno przesłanki uznania postanowień umowy kredytu
waloryzowanego do waluty obcej za abuzywne, jak i kwestia dopuszczalności
utrzymania umowy w mocy poprzez zastąpienie wyeliminowanych z niej
postanowień abuzywnych innymi postanowieniami (m.in. uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz.
56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, Nr
6, poz. 40; wyroki TSUE: z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak,
Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29 kwietnia 2021 r.,
C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A; wyroki Sądu Najwyższego: z 11
grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20; z 16 września 2021
r., I CSKP 166/21; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 13 kwietnia 2022 r., II
CSKP 15/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 23 lutego 2024 r., I CSK
6284/22). Sąd Najwyższy wypowiadał się również w kwestii niedopuszczalności
zastosowania art. 358 § 2 k.c. dla uzupełnienia umowy kredytowej po
wyeliminowaniu klauzul abuzywnych (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22 i 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22; postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 lutego 2024 r., I CSK 6543/22), a także odróżnienia i
wzajemnego związku klauzul spreadowych i klauzul ryzyka walutowego (m.in.
wyroki Sądu Najwyższego: z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 10 maja 2022 r.,
II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45.; z 8 listopada 2022 r., II CSKP
1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22). W orzecznictwie wskazano
również, że nie można przyjąć, aby postanowienia umowy kredytowej odsyłające
do kursu stosowanego przez bank były odzwierciedleniem ogólnej normy,
przewidującej obowiązek ogłaszania kursów walut, wyrażonej w art. 111 ust. 1 pkt 4
ustawy - Prawo bankowe (m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 grudnia
2023 r., I CSK 5177/22). Wielokrotnie wyjaśniano również wątpliwości dotyczące
wykładni pojęcia interesu prawnego jako przesłanki powództwa o ustalenie na
podstawie art. 189 k.p.c. (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 9 lutego 2012 r., III
CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r., II CSK
I CSK 2339/24
6
371/17; z 26 maja 2021 r., II CSKP 64/21; postanowienie Sądu Najwyższego z 12
lutego 2021 r., IV CSK 423/20). Odnoszono się również do skutków wejścia w życie
art. 69 ust. 3 Prawa bankowego dla zawartych wcześniej umów kredytowych,
waloryzowanych do waluty obcej (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22; z 10 maja 2022 r., II
CSKP 285/22; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20;
postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2024 r., I CSK 3210/23). Sąd
Najwyższy wypowiadał się również w kwestii dopuszczalności utrzymania umowy w
mocy jako oprocentowanej według stawki WIBOR (wyroki Sądu Najwyższego: z 23
stycznia 2024 r., I CSK 300/23; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022
r., II CSKP 293/22). Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już,
że: klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie
kredytobiorcy (zob. wyroki SN: z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022
r., II CSKP 459/22); postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno
zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,
jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować
kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob.
wyroki SN: z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21);
jeśli postanowienia stanowiące klauzule indeksacyjne są abuzywne, to oznacza, że
są z mocy samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy,
chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten
sposób przywróci skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę 7 sędziów SN z 7
maja 2021 r., III CZP 6/21); jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia
umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie
pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie
można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy (zob. wyroki
SN: z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3
lutego 2022 r., II CSKP 459/22); jeżeli po wyeliminowaniu klauzul utrzymanie
umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, to przemawia to
za jej całkowitą nieważnością (wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18);
oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z
chwili zawarcia umowy (uchwała 7 sędziów SN z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP
I CSK 2339/24
7
29/17). Dodatkowo należy wskazać, iż Sąd Najwyższy wypowiadał się już w
kontekście standardów realizacji przez bank przedkontraktowego obowiązku
informacyjnego (zob. wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18). Przyjęto
również, iż spełnienie świadczenia, którego wysokość została określona na
podstawie abuzywnych postanowień umownych, nie pozbawia tych postanowień
cechy abuzywności ani nie sprawia, że ocena ich abuzywności staje się
bezprzedmiotowa (wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17).
Trafność podniesionych tam argumentów znajduje potwierdzenie w uchwale
pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP
25/22). Uchwała ta rozstrzygając wiele istotnych zagadnień prawnych (również
nawiązujących treściowo do tych, które zostały przedstawione w skardze
kasacyjnej), doprowadziła do jednolitej wykładni przepisów prawa wywołujących
wcześniej rozbieżności w orzecznictwie sądów.
11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
12. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).
[SOP]
[a.ł]
