I CSK 2323/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
24 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.W. i A.W.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie nieważności i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu
z 15 lutego 2024 r., II Ca 561/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. obciąża pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 15 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w Kaliszu ustalił, że bliżej
określona umowa kredytu hipotecznego z 4 czerwca 2008 r. zawarta pomiędzy
powodami P.W. i A.W. a Bank1 w W. – poprzednikiem prawnym pozwanego Bank
w W. – jest nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę
30.438,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 lipca 2021 r. do
dnia zapłaty (pkt 2) oraz rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt 3).
I CSK 2323/24
2
2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Okręgowy w Kaliszu wyrokiem
z 15 lutego 2024 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt 2).
3. Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie
występuje potrzeba wykładni przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
(dalej: „Dyrektywa 93/13”), art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c.,
art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U 2020, poz. 288; dalej jako „Prawo
bankowe"), art. 189 k.p.c. oraz art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. Ponadto skarżący
stwierdził, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:
a) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie
o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających
głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne,
prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka
walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią
niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?
b) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie
o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji
kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne
i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej
mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając
na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej
znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych,
prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania
zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej
WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona
I CSK 2323/24
3
definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych
w walucie polskiej?
c) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane
lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat
kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej niż waluta krajowa?
4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie od strony
pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej
(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
I CSK 2323/24
4
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów
wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989
§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane
zagadnienia prawne koncentrują się w większości wokół problemu dotyczącego
abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF i skutków tej
abuzywności. U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia
niedozwolonych klauzul umowy określających sposób ustalania przez bank kursów
waluty innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu
cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie
wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-
odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,
nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko
idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy
stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja
2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,
I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby
I CSK 2323/24
5
Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której
stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu
indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie
wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej,
wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie
Najwyższym).
8. Także podniesiona przez skarżącego kwestia interesu prawnego
w żądaniu ustalenia nieważności umowy była wielokrotnie przedmiotem
rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. W orzecznictwie przyjmuje się, że uzależnienie
powództwa o ustalenie od interesu prawnego należy pojmować elastycznie,
z uwzględnieniem celowościowej jego wykładni, konkretnych okoliczności danej
sprawy, szeroko pojmowanego dostępu do sądów i tego, czy w drodze innego
powództwa (powództwa o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę (zob.
wyroki Sądu Najwyższego z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r.,
III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r., II CSK 371/17; i z 26 maja 2021 r., II CSKP
64/21; postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20).
9. Również problem dopuszczalności skorzystania przez bank z prawa
zatrzymania był już wyjaśniany przez Sąd Najwyższy (zob. zwłaszcza wyrok SN
z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22 i postanowienia: z 17 marca 2023 r., II CSKP
1486/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 6309/22; z 26 marca 2024 r., I CSK 590/23;
z 21 maja 2024r., I CSK 552/24; z 21 maja 2024 r., I CSK 552/24). Podnoszone
przez skarżącego wątpliwości w tym zakresie rozstrzygnął Sąd Najwyższy
w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23, uznając, że „Prawo zatrzymania (art. 496 KC) nie przysługuje
stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony”.
Potwierdził to w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 5 marca
2025 r., III CZP 37/24, zgodnie z którą „W razie dochodzenia od banku zwrotu
I CSK 2323/24
6
świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się
niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496
w zw. z art. 497 k.c.”.
10. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości
wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie,
zaś kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia prawne”
dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.
Tożsame bądź bardzo podobne problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były
już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia
z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia
2023 r, I CSK 6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22 oraz z 15 lutego
2024 r., do których szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia
zbędnych powtórzeń.
11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108
§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
(G.N.-J.)
[SOP]
