I CSK 2226/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
18 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.W.
przeciwko C. spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej D.W.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z 26 lutego 2025 r., II Ca 3365/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.700 (dwa
tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia powódki odpisu niniejszego postanowienia,
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
I CSK 2226/25
2
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co
do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika
z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których
jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z powołaniem się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj.: art.
3851 § 4 k.c. w zw. z art. 805 § 1-4 k.c., w zw. z art. 807 § 1 k.c. w zw. z art. 812 § 8
k.c. w zw. z art. 384 § 1-4 k.c.
Powódka powołała się też na występowanie w sprawie istotnych zagadnień
prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawiła jako pytania: - „czy pomimo
tego że umowa ubezpieczenia autocasco, podobnie jak inne umowy dochodzi do
skutku na podstawie zgodnego oświadczenia woli stron, do której mają
zastosowanie ogólne warunki ubezpieczenia, których autorem jest towarzystwo
ubezpieczeniowe, to mogą one w swojej treści zawierać postanowienia przyznające
towarzystwu ubezpieczeniowemu możliwość zmiany istotnych cech świadczenia
(odszkodowania), jak chociażby zmiana sposobu rozliczenia szkody z wariantu
serwisowego na wariant kosztorysowy, pomimo zawartej umowy ubezpieczenia
w wariancie serwisowym i ze zniesioną amortyzacją części?; - czy pomimo tego że
umowa ubezpieczenia autocasco, podobnie jak inne umowy dochodzi do skutku na
podstawie zgodnego oświadczenia woli stron, do której mają zastosowanie ogólne
warunki ubezpieczenia, których autorem jest towarzystwo ubezpieczeniowe, to
może ono powoływać się na postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia,
które ograniczają lub wyłączają odpowiedzialność towarzystwa
ubezpieczeniowego, a które różnią się od treści zawartej umowy, a różnice te nie
zostały wskazane ubezpieczonemu przed zwarciem umowy ubezpieczenia a tym
bardziej nie zostały z ubezpieczonym indywidualnie uzgodnione, nawet gdy dotyczą
świadczenia głównego stron, które jest sformułowane jednoznacznie?; - czy
zawarcie w umowie ubezpieczenia oświadczenia przez ubezpieczonego, że
zapoznał się z treścią ogólnych warunków ubezpieczenia przed zawarciem umowy
ubezpieczenia zwalnia towarzystwo ubezpieczeniowe z obowiązku wskazania
I CSK 2226/25
3
różnic pomiędzy treścią umowy ubezpieczenia a treścią ogólnych warunków
ubezpieczenia i w takim przypadku ubezpieczyciel może powoływać się na różnicę
niekorzystną dla ubezpieczającego?; - czy postanowienia ogólnych warunków
ubezpieczenia, które uzależniają spełnienie obowiązku przez towarzystwo
ubezpieczeniowe (wypłatę odszkodowania) w ramach zawartej umowy
ubezpieczenia w wariancie serwisowym od przedstawienia faktur za naprawę
wykonaną w sposób wcześniej ustalony z towarzystwem ubezpieczeniowym (w
zakresie kosztu i sposobu naprawy), a następnie upoważniające towarzystwo do
zweryfikowania tego kosztu (wynikającego z faktury), a tym samym upoważniające
do ustalenia odszkodowania według innych zasad (średnie stawki za
roboczogodzinę, ceny części zamiennych i czasów napraw według systemów
eksperckich), stanowią postanowienia niedozwolone, gdyż istotnie ograniczają
odpowiedzialność towarzystwa ubezpieczeniowego, pomimo spełnienia przez
ubezpieczonego (konsumenta) nadmiernych formalności w postaci zapłacenia
podwyższonej składki ubezpieczeniowej, wykonania naprawy w sposób ustalony
z towarzystwem ubezpieczeniowym i poniesieniu kosztu naprawy uzgodnionego
z towarzystwem ubezpieczeniowym?; - czy postanowienia ogólnych warunków
ubezpieczenia, które uzależniają spełnienie obowiązku przez towarzystwo
ubezpieczeniowe (wypłatę odszkodowania na podstawie faktur za naprawę)
w ramach zawartej umowy ubezpieczenia w wariancie serwisowym od
przedstawienia faktur za naprawę wykonaną w sposób wcześniej ustalony
z towarzystwem ubezpieczeniowym w zakresie kosztu i sposobu naprawy, a po
przedstawieniu faktur za naprawę, upoważniają towarzystwo ubezpieczeniowe do
zweryfikowania tego kosztu (wynikającego z faktury), a tym samym upoważniające
do ustalenia odszkodowania według innych zasad, czynią warunek naprawienia
pojazdu i warunek przedstawienia faktur za naprawę nieistotnym, gdyż pomimo
spełnienia takiego warunku odszkodowanie nie zostanie wypłacone w kwocie
wynikającej z faktury, przez co takie postanowienie umowne jest postanowieniem
niedozwolonym gdyż narusza dobre obyczaje i wyłącza a co najmniej istotnie
ogranicza odpowiedzialność towarzystwa ubezpieczeniowego?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
I CSK 2226/25
4
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania.
Sformułowane problemy prawne nie stanowią istotnych zagadnień
prawnych w znaczeniu przytoczonym wyżej, gdyż zostały ujęte
kazuistycznie, z pominięciem wykładni przepisów mających znaczenie w sprawie,
dokonanej już w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że ubezpieczenie
autocasco jest ubezpieczeniem dobrowolnym. Strony umowy ubezpieczenia mogą
więc, w granicach wyznaczonych treścią normy wynikającej z art. 805 k.c.,
uzgodnić, zaistnienie jakiego zdarzenia będzie rodziło po stronie ubezpieczyciela
obowiązek wypłaty odszkodowania. Ocena skuteczności tych postanowień na
gruncie art. 3851 § 2 k.c. wymaga stwierdzenia, czy określone postanowienie
umowne nie wiąże konsumenta z przyczyn określonych w art. 3851 § 1 k.c., co
wymaga przeprowadzenia oceny, czy postanowienia umowne określają główne
świadczenia stron, gdyż w takim przypadku mogą być uznane za niedozwolone
jedynie wówczas, gdy nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Samo
I CSK 2226/25
5
uzależnienie sposobu ustalenia odszkodowania od przedstawienia rachunku
dokumentującego naprawę nie może być postrzegane jako godzące w interesy
konsumenta. Taki warunek wypłaty odszkodowania według wariantu tzw.
serwisowego może być istotą postanowienia umownego zawartego w ogólnych
warunkach umownych.
Ochrona konsumenta na podstawie art. 3851 k.c. obejmuje określony zakaz
umownego ukształtowania treści umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29
listopada 2023 r., II CSKP 1402/22). Dokonanie oceny abuzywności postanowienia
umowy musi nastąpić z uwzględnieniem okoliczności istniejących w chwili jej
zawierania, nie zaś sposobu wykonywania umowy przez pozwanego czy powoda.
Za uznaniem postanowienia umownego za postanowienie niedozwolone nie może
przemawiać również stwierdzenie, że jego treść nie zabezpiecza przed
wystąpieniem sporu między stronami umowy.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia § 17 ust. 1 i 4 o.w.u. odnosi się
do świadczenia głównego i określa to świadczenie, a zostało sformułowane
w sposób jednoznaczny, co wyklucza zakwalifikowanie tego postanowienia
umownego jako abuzywnego. Z § 17 ust. 4 o.w.u. wynika, że sposób ustalenia
odszkodowania, a w konsekwencji jego wysokość była zależna od tego, czy
powódka przedstawi faktury lub rachunki za naprawę pojazdu. Uzależnienie
sposobu ustalenia odszkodowania od przedstawienia faktur lub rachunków
dokumentujących naprawę nie mogło zostać uznane za sprzeczne z dobrymi
obyczajami i naruszające rażąco interes ubezpieczonego, gdyż takie faktury lub
rachunki potwierdzają wysokość wydatków poszkodowanego poniesionych w celu
usunięcia szkody. W wyroku z 4 grudnia 2019 r., I CSK 493/19, Sąd Najwyższy
stwierdził, że strony w umowie zawartej na podstawie ogólnych warunków
ubezpieczenia, których treść przesądza o treści łączącego ich stosunku prawnego,
mogą odejść od zasady odszkodowania równego szkodzie i przedstawił też
argumentację przemawiającą za tym stanowiskiem.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –
co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §
1 k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
I CSK 2226/25
6
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
Marta Romańska
[dr]
[SOP]
