I CSK 2180/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
31 października 2025 r.
SSN Kamil Zaradkiewicz
na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W.B. i S.B.
przeciwko Bankowi S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę ewentualnie o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 21 listopada 2024 r., V ACa 339/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od Banku S.A. w W. na rzecz W.B. i S.B. kwotę
4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia pozwanej do dnia zapłaty.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 21 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie
z powództwa W.B. i S.B. przeciwko Bankowi S.A. w W. o ustalenie i zapłatę
ewentualnie o zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w
Warszawie z 22 grudnia 2022 r., II C 1366/21, oddalił apelację (pkt 1); zasądził od
pozwanej na rzecz powodów kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
I CSK 2180/25
2
procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tym zakresie do
dnia zapłaty (pkt 2).
Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając ten wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie go w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie oraz o zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów
postępowania wszczętego wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała, że w sprawie występuje potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące tego,
które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanego do franka
szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie
banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy
konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas
wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.
klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość
zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej?
Ponadto w ocenie skarżącej w sprawie występują następujące istotne
zagadnienia prawne, które pozwana sformułowała w formie pytań:
1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022
r., poz. 282; dalej: „pr. weksl.”) lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56
k.c. w zw. ze wskazanymi przez pozwaną kilkudziesięcioma przepisami, z których
I CSK 2180/25
3
na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP?;
2) czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z
prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny: z (i) dnia zawarcia umowy,
(ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?;
4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu?;
5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty
obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia
1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.
UE z 1993 r., Nr L 95, s. 29; dalej jako: „dyrektywa 93/13”)?;
6) czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach
abuzywnych (art. 3851 k.c. i n.) bank pozostaje w opóźnieniu wobec kredytobiorcy
co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem
przez kredytobiorcę, po pouczeniu przez sąd, oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień umownych a w
konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1
I CSK 2180/25
4
k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo poinformowanego o skutkach
bezskuteczności umowy kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli
utrzymania umowy w mocy?
Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wnieśli o
odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o
zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania
wywołanego skargą kasacyjną, w tym kosztów zastępstwa procesowego według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
koncentruje się wokół problematyki skutków uznania za abuzywne postanowień
umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dotyczących zasad ustalania
tego kursu na potrzeby wykonania umowy.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za abuzywne
należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego
ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13
maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;
z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22). Tymczasem, źródłem abuzywności tego
rodzaju postanowień jest przede wszystkim nierównomierne rozłożenie pomiędzy
stronami umowy ryzyka ekonomicznego związanego z ewentualną zmianą kursu
waluty obcej. Z tego rodzaju nierównomiernym rozłożeniem ryzyka pomiędzy
bankiem a konsumentem mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu (zob.
zamiast wielu wyrok SN z 16 maja 2024 r., II CSKP 1305/22).
Ponadto, w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
przyjmuje się, że celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie
równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków
uznanych za nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności
pozostałych warunków umowy (wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22,
ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341,
I CSK 2180/25
5
pkt 72 i przywołane tam orzecznictwo). Chodzi przy tym o zastąpienie formalnej
równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą
rzeczywistą, która przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r.,
C-453/10, ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).
Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych
dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego
kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, nie doprowadziłoby do
wprowadzenia rzeczywistej równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem,
ponieważ konsument dalej ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem
kursu waluty obcej. W umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem
postanowienia limitującego ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby
się bowiem wyłącznie sposób ustalania kursu waluty obcej, co jest
niewystarczające do uznania, że pozycja banku i konsumenta stała się
równorzędna.
Odnosząc się w dalszej kolejności do pozostałych kwestii podniesionych
przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, należy podkreślić, że kwestie te były już przedmiotem wielu
wypowiedzi Sądu Najwyższego. Istotne znaczenie ma w tym kontekście w
szczególności uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady
prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako taka wiąże inne składy
Sądu Najwyższego.
Zgodnie z przedmiotową uchwałą:
1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
I CSK 2180/25
6
2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie.
3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na
rzecz każdej ze stron.
4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot
wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem
banku związanie postanowieniami umowy.
5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze
stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków
pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili
popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały
determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w szczególności w zakresie, w jakim pozwana powołuje się na rozbieżności
w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz
w zakresie istotnych zagadnień prawnych pod pkt. 2), 4), 5).
Niezależnie od treści uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd
Najwyższy wskazuje, że:
- co do kwestii powiązania tzw. klauzuli kursowej i tzw. klauzuli ryzyka walutowego
Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP
1460/22;
I CSK 2180/25
7
- co do możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych poprzez
sięgnięcie do wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), art. 41 pr. weksl. albo art. 358
§ 2 k.c. Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach z: 27 maja 2022 r.,
II CSKP 395/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 27 kwietnia 2023 r.,
II CSKP 1027/22);
- co do kwestii momentu, na który ocenia się, czy dane postanowienia ma charakter
postanowienia niedozwolonego Sąd Najwyższy wypowiedział się w uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17;
- co do kwestii znaczenia woli konsumenta, który wnosi o ustalenie nieistnienia
stosunku prawnego, Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z 18 maja
2022 r., II CSKP 1316/22. Zagadnienie to było również przedmiotem wypowiedzi
TSUE m.in. w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18 (pkt 56);
- co do kwestii naliczania odsetek za opóźnienie w przypadku dochodzenia przez
konsumenta zwrotu kwot uiszczonych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytu
oraz braku powiązania pomiędzy momentem początkowym naliczania tych odsetek
a złożeniem przez konsumenta oświadczenia o woli (bądź jej braku) utrzymania
w mocy umowy kredytu Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 30
lipca 2024 r., II CSKP 296/24; z 5 czerwca 2024 r., II CSKP 560/23.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i § 3. art. 99 w zw. z art. 108 § 1, art. 391
§ 1 i art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
I CSK 2180/25
8
[SOP]
