I CSK 2172/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
11 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa I. P. i P. P.
przeciwko Syndykowi masy upadłości G. spółki akcyjnej w upadłości
w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w upadłości
w W.
od wyrok częściowy Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 26 września 2024 r., V ACa 2647/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego do orzeczenia kończącego postępowanie
w sprawie.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
I CSK 2172/25
2
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c.), które przedstawił jako pytanie: „czy kryterium, na podstawie którego strona
jest uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a w niniejszej sprawie - na
podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej - może
wynikać nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na
podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad
współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i
art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Problem sformułowany przez skarżącego był w ostatnich latach przedmiotem
wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego. W orzecznictwie
przyjęto, że w celu zrealizowania przez bank obowiązków informacyjnych co do
ryzyka walutowego i kursowego, które wiąże się dla konsumenta z zawarciem
umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w walucie
I CSK 2172/25
3
obcej) nie jest wystarczające stwierdzenie w umowie, że ryzyko związane ze
zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia –
zawartego we wniosku o udzielenie kredytu – o standardowej treści, iż został
poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz
przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek ostrzegawczy
instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą kredytobiorcy,
niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu
złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności w zakresie wyraźnego
wyjaśnienia zagrożeń wiążących się z takim produktem finansowym. Zachowanie
informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu klienta o zakresie ryzyka
kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale unaoczniający konsumentowi,
który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie
tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu
kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat
(zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 35;
wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, nr 2,
poz. 7).
Jak wyjaśniono w orzecznictwie, to, że w stanie prawnym przed 26 sierpnia
2011 r. ustawodawca co do zasady akceptował zawieranie umów kredytu,
w których waluta obca pełniła funkcję waloryzacyjną, znajduje potwierdzenie w art.
69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr. bank., mających – w związku z art. 4 i art. 5 ust. 1
ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. Nr 165 poz. 984) – zastosowanie także do umów zawartych przed jej
wejściem w życie w odniesieniu do niespłaconej jeszcze części kredytu. Możliwość
skorzystania z mechanizmu rozliczeń określonego w art. 75b pr. bank. nie
pozbawia jednak powodów uprawnienia do zażądania skontrolowania
z odwołaniem się do kryteriów ustalonych w art. 3851 § 1 albo art. 58 k.c.
postanowień umowy, którą zawarli z pozwanym. Nowelizacja prawa bankowego
z 29 lipca 2011 r. przyznała bowiem kredytobiorcom jedynie dodatkowe
uprawnienie do spłacania rat kredytu indeksowanego lub denominowanego do
waluty obcej bezpośrednio w tej walucie, co nie znaczy, że nałożyła na nich
obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo że wyłączyła możliwość zgłoszenia
I CSK 2172/25
4
roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych
umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami.
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza
podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest
sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę ani to, dla której ze stron jest to
korzystne, lecz sposób kształtowania praw i obowiązków konsumenta przez
oceniane postanowienie. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo
postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie treść normatywna, tzn. norma
lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem
odniesienia – sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki
konsumenta. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym
poglądem, że art. 3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku
prawnego). To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną,
do której art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę
Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).
Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze
skutkiem ex tunc, a to oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym
w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają
bez znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych, chyba że
konsument wyrazi wolę ich utrzymania w mocy.
W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule
kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają
główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia
2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko
Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego podkreśla się, że za
postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy”
I CSK 2172/25
5
w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają
podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu
charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler
i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23
kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,
Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne),
jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu
waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),
które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu
waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE
z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r.,
C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,
pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu
w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek
z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że
wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem
nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie
mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od
przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym
w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu
o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy
konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające
zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie
kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie
kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień
umownych.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu), określające
zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie
kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie
kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień
umownych, kształtują bowiem prawa i obowiązki konsumenta w sposób
I CSK 2172/25
6
sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność
z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym
przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości
świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty
kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili
wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości
świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do
jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do
arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron.
Skonstruowane w ten sposób, w ślad za wzorcem stosowanym przez bank,
uregulowania umowne są niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda
przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób
ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od
kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. np. wyrok
z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134).
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo
udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich
skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
– zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
Powodowie takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty
podnoszone w toku procesu.
Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji
regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści
praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane
pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który
przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców
lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa
w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po
wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.
I CSK 2172/25
7
W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH S.A., Trybunał
Sprawiedliwości UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie
temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej
między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej
dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące
korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne,
które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego
charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd
odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między
przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany
treści tego warunku przez zmianę jego istoty.
Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień
umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym
zakresie jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię i uznał, że
obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest
niemożliwe. Jak przyjął Sąd Najwyższy, wyeliminowanie ryzyka kursowego,
charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej
i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest
równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za
umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny
podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego
rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest
możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (wyrok Sądu
Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).
W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul
przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.
Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie
tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale
również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio
związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu
I CSK 2172/25
8
nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio
powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem
krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego
powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu
umowy (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17,
pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r.,
C-260/18, pkt 44 i 45; wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/19).
W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów – zasada prawna –
z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) Sąd Najwyższy
wyjaśnił, że zastąpienie klauzul niedozwolonych rozwiązaniami przewidzianymi
w innych przepisach wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek):
1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym
decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze
stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia (por.
też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 marca 2012 r.,
C-453/10, Jana Pereničova, pkt 33-34, z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna
Dunai, pkt 40, 51, z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179, Abanca Corporación
Bancaria, pkt 57, z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 39-41,
z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W., pkt 83, 89, z 2 września 2021 r.,
C-932/19, OTP Jelzálogbank i in., pkt 49-50, z 8 września 2022 r., C-80/21,
C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 74, z 8 września 2022 r., w połączonych sprawach
C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, 74 oraz z 12 października 2023 r.,
C-645/22, Luminor Bank, pkt 29, 37); 2) całkowity upadek umowy naraża
konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności
istniejących lub możliwych do przewidzenia w czasie sporu (por. wyrok Sądu
Najwyższego z 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22; por. też wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil
Dziubak, pkt 51, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67,
z 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 oraz z 23 listopada 2023
r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących
I CSK 2172/25
9
interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest
wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd
poinformował konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach
prawnych oraz szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć
dla niego unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli
stwierdzenia nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego
ochrony przyznanej im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21,
D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-75, z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,M.B.
przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-45 i teza oraz z 12 października 2023 r.,
C-645/22, Luminor Bank, pkt 29; postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66,
a z drugiej strony sąd nie może chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli
ocenia, że nie naraża on go na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby
konsument domagał się tej ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41); 3)
istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej
umowy wyrażą na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone
postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią dla
konsumenta); jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało
obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia
stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym
stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu
przyjętym już po zawarciu umowy” (np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación Bancaria,
pkt 59-64 i teza).
Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw.
klauzul przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać. Jest tak
dlatego, że ich wyeliminowanie prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka
walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem
waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką
LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że
I CSK 2172/25
10
należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez
strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.
Bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego do
przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia
związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko
walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11
grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to
z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy
o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (np. wyroki Sądu
Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20,
z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP
382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8
listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 10 marca
2023 r., II CSKP 1017/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, z 25 maja 2023
r., II CSKP 1311/22, z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, z 25 lipca 2023
r., II CSKP 1487/22, z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z 8 listopada 2023 r.,
II CSKP 1530/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, z 29
listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, i II CSKP 1753/22, z 19 stycznia 2024 r.,
II CSKP 874/22, z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, z 6 września 2024 r.,
II CSKP 1644/22). Skoro powodowie konsekwentnie opowiadali się za upadkiem
umowy, to Sądy meriti nie mogły przyjąć, że naraża ich to na „szczególnie
niekorzystne konsekwencje”. Z tych względów uzupełnienie luk w umowie nie było
możliwe.
Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na
niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez
sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c. (w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27
maja 2022 r., II CSKP 395/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego
2023 r., II CSKP 809/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, z 19 stycznia
2024 r., II CSKP 874/22), do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących, iż
skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez
skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią
I CSK 2172/25
11
przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony
umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3
sentencji, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12
stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B. i in.,
pkt 56), wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego (por.
w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, z 8
listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 27
kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22.
W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy
interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,
który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między
przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał
wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet
jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –
co do kosztów postępowania – art. 108 § 1 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[a.ł]
