I CSK 2158/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
27 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. N. i M. N.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu
z 15 lutego 2024 r., I Ca 613/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego 2700 (dwa tysiące
siedemset) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku
Sądu Okręgowego w Zamościu z 15 lutego 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 2158/24
2
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przesłanka ta nie została
spełniona.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
I CSK 2158/24
3
Zdaniem skarżącego w ramach niniejszej sprawy zaistniała potrzeba
wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się
one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości
zastąpienia takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.
Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie w ramach występowania
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów
prawa koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności postanowień
umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. uchwałę z 28 kwietnia 2022 r., III
CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej
Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 i wyroki: z 24 października
2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia 2019 r., V
CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z
30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 28 września
2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego 2022 r., II CSKP
415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22; z
3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30 czerwca
2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja 2022 r., II
CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP
1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22;
z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 8
listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22; z 19 maja
2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30 czerwca 2022 r.,
II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września 2022 r., II CSKP
1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22; z 7
lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1442/22; z 8 marca
2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 8 lutego 2023 r.,
II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22; z 17 marca 2023 r., II CSKP
924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP
272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP
I CSK 2158/24
4
1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22;
z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 23 maja
2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22; z 29 listopada 2023
r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024
r., II CSKP 1258/22,).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia
umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok z 2 czerwca 2021 r., I
CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851 § 1
k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na
korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to
postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Nie
budzi też wątpliwości, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia
w umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną. (zob. np.
uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasadę
prawną - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; uchwałę Sądu Najwyższego z 16
lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu
Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki
TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak
przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W.,
R.W. przeciwko Bank BPH S.A.). Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w
zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem
przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Niedopuszczalne jest
zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym
mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis
prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli
abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej
klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu
ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone
postanowienie umowne. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 maja 2022 r.,
I CSK 2158/24
5
I CSK 2314/22 i wskazane tam orzeczenia, postanowienie Sądu Najwyższego z 6
października 2022 r., I CSK 3614/22).
Ponadto w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że w razie
uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone
postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie
można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia
kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Natomiast w razie
niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu
indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym
zakresie.
Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnianiu
luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które
się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze
ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są
uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub
ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub
przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony umowy wyrażą na to
zgodę. Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych
klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic
kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,
które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty.
W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby
sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków
umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy
procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty,
przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać
bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę
charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok TSUE z dnia 3 października
I CSK 2158/24
6
2019 r., C-60/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/19).
Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego
obecnie dominuje pogląd, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we
wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne
świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z: 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-
ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE
również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu
„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy
uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które
z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z: 30 kwietnia 2014 r.
w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r. w sprawie
C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van Hove, pkt 33;
20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane
są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),
które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu
waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE
z: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; 20 września 2018
r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14 marca 2019 r. w
sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18,
Dziubak, pkt 44).
Ponadto w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, iż wymóg wyrażenia warunku
umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała
w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów
warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem
a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w
stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla
niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.
I CSK 2158/24
7
Konkludując, należy przyjąć, że kwestie podniesione przez skarżącego we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco
wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
M.L.
r.g.
