I CSK 2103/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
23 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.C., G.C. i S.C.
przeciwko B. spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej B. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 17 listopada 2023 r., V ACa 109/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.700
(dwa tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od
doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia,
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
I CSK 2103/24
2
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne związane z wykładnią art. 405
k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które
przedstawił jako pytanie: „czy w świetle ww. przepisów można uznać za skuteczne
postawienie roszczenia w stan wymagalności poprzez doręczenie pełnomocnikowi
procesowemu strony przeciwnej odpisu pisma procesowego zawierającego żądanie
zasądzenia roszczenia, w sytuacji, gdy pełnomocnik procesowy nie posiada
umocowania do odbioru oświadczeń materialnoprawnych, czy też do powstania
wymagalności roszczenia konieczne jest uprzednie wezwanie dłużnika
bezpośrednio do spełnienia świadczenia, zaś doręczenie odpisu pisma
procesowego zawierającego żądanie zasądzenia świadczenia, w szczególności
pisma zawierającego zmianę powództwa w toku postępowania, wyłącznie
pełnomocnikowi procesowemu dłużnika, nie czyni dochodzonego roszczenia
wymagalnym”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,
na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
I CSK 2103/24
3
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Przepisy, na tle których pozwany sformułował zagadnienie prawne zostały
wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Postawienie w stan wymagalności
roszczenia o świadczenie bezterminowe, a taki charakter ma żądanie zwrotu
nienależnego świadczenia, wymaga wezwania o jego spełnienie (art. 455 k.c.).
Wola konsumenta co do tego, że nie chce być związanym postanowieniem
niedozwolonym, jest wyrażana przede wszystkim w sposób dorozumiany
w okolicznościach, w których konsument dąży do realizacji swoich uprawnień
wynikających z abuzywności klauzuli i daje wyraz stanowisku o niezwiązaniu
umową w całości. Może to nastąpić np. przez wystosowanie do banku wezwania do
zwrotu kwot uiszczonych tytułem spłaty rat kredytu, ale także w każdy inny sposób,
z którego będzie wynikała wola konsumenta powołania się na niedozwolony
charakter postanowień umownych. Jednoznaczna intencja realizacji uprawnień
wynikających z abuzywności klauzuli objawia zarazem brak woli potwierdzenia jej
obowiązywania. W związku z powyższym należy uznać, że od tej chwili
niedozwolone postanowienie lub umowa w całości stają się trwale bezskuteczne,
co z kolei sprawia, że powstaje po stronie konsumenta i banku roszczenie o zwrot
kwot uiszczonych na podstawie umowy.
O zakresie umocowania pełnomocnika procesowego ustawodawca
wypowiedział się w art. 91 k.p.c., i objął nim wszystkie łączące się ze sprawą
czynności procesowe (pkt 1), ale takie materialnoprawne, które okażą się
niezbędne do skonkretyzowania i wyjaśnienia sytuacji materialnoprawnej strony
reprezentowanej przez pełnomocnika (pkt 4), chyba że zostaną wyraźnie
wyłączone przez mocodawcę z zakresu kompetencji pełnomocnika, co powinno
znaleźć odzwierciedlenie w treści pełnomocnictwa komunikowanej przeciwnikowi
procesowemu. Trzeba przyjąć, że pełnomocnik procesowy zgłaszający się do
zastępowania strony pozostającej w sporze na gruncie pewnego stosunku
prawnego jest umocowany do wszelkich celowych działań zmierzających do
wygrania procesu przez mocodawcę, ale i takich, które jego przeciwnikowi stworzą
warunki do celowego przedstawiania własnych racji i celowej obrony. Jeżeli
działania te wymagają składania i przyjmowania oświadczeń mających nie tylko
I CSK 2103/24
4
skutki procesowe, lecz i materialnoprawne, to pełnomocnik jest upoważniony
zarówno do ich składania, jak i przyjmowania, chyba że ograniczenie jego
umocowania zostanie ujawnione przeciwnikowi w dokumencie stwierdzającym treść
pełnomocnictwa lub ostatecznie przez samego pełnomocnika, który niezwłocznie
po skierowaniu do niego oświadczenia wyjaśni, że nie jest umocowany do jego
przyjęcia. W przeciwnym razie składający oświadczenie ma uzasadnione podstawy
do wnioskowania o tym, że jego oświadczenie zostało złożone osobie umocowanej
do jego odebrania.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), orzeczono jak w postanowieniu.
(M.M.)
[a.ł]
