I CSK 2066/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
11 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. K.
przeciwko Ł. P.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,
na skutek skargi kasacyjnej Ł. P.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 19 lutego 2025 r., I ACa 863/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł, z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia
pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem
I CSK 2066/25
2
skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek,
a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez
skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
z powołaniem się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, tj. art. 898 § 1 k.c.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne
ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy
zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych
orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wykazano
powołanej przesłanki. Zgodnie z art. 898 § 1 k.c. przesłanką powstania uprawnienia
do odwołania darowizny jest naruszenie etycznej powinności wdzięczności po
stronie obdarowanego (por. wyroki Sądu Najwyższego z 7 lipca 2000 r., III CKN
926/98 i z 26 września 2000 r., III CKN 810/00). Instytucja ta ma charakter
wyjątkowy, ponieważ stanowi wyjątek od zasady trwałości umów, mający stanowić
sankcję na wypadek niedopełnienia powinności etycznego postępowania
w stosunku do darczyńcy. W związku z tym, w orzecznictwie zwraca się uwagę na
konieczność ścisłej, restryktywnej wykładni nieostro zarysowanej przesłanki
uzasadniającej odwołanie darowizny. Odwołanie darowizny może być uzasadnione
tylko w szczególnych przypadkach, gdy niewdzięczność obdarowanego wobec
darczyńcy osiągnie stopień rażący, o czym można mówić zwłaszcza w przypadku
przestępstw obdarowanego popełnionych przeciwko darczyńcy lub jego bliskim,
względnie rażącego, uporczywego zaniedbywania obowiązków rodzinnych wobec
darczyńcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2017 r., II CSK 871/16
I CSK 2066/25
3
i z 26 stycznia 2018 r., II CSK 254/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 9
września 2022 r., I CSK 1569/22).
Rażąca niewdzięczność zachodzi w sytuacji, gdy niewłaściwe postępowanie
obdarowanego było intencjonalne, umyślne, czy też podjęte ze świadomością
i w nieprzyjaznym zamiarze. Nie mogą być natomiast uznane za rażącą
niewdzięczność przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, lecz mieszczące się
w granicach zwykłych konfliktów życia codziennego, podyktowane emocjami lub
podejmowane przypadkowo, w uniesieniu lub rozdrażnieniu, wypowiedzi bądź
gesty, będące przejawem konfliktu spowodowanego przez obie strony, a tym
bardziej sprowokowane przez darczyńcę (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18
września 1997 r., I CKN 256/97 i z 12 października 2016 r., II CSK 58/16 oraz
postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2019 r., I CSK 530/19 i z 17 maja
2024 r., I CSK 6434/22).
Pozwany wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z uwagi na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.), gdyż – jak twierdzi – z uzasadnienia drugiej instancji nie wynika, jakie jego
zachowanie zostało uznane za rażące naruszenie obowiązku etycznego
postępowania w stosunku do powódki, która obdarowała go udziałem w prawie do
lokalu.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do
rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia
zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego
i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość
naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Uzasadnienie wniosku oparte na tej
przesłance wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do
wykazania kwalifikowanego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa,
możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia
I CSK 2066/25
4
oraz podstaw kasacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia
2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK
216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może
sprowadzać się do powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia
podstaw kasacyjnych, jak również być sformułowane w sposób, który na tym etapie
postępowania wymagałby oceny ich zasadności.
O istnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej
niewdzięczności należy w każdym wypadku wnioskować na gruncie okoliczności
sprawy. Sąd Apelacyjny wyczerpująco wyjaśnił przyczyny skutecznego odwołania
darowizny przez powódkę i wskazał, że w sprawie zostały spełnione łącznie
przesłanki określone w art. 898 i nast. k.c. Po pierwsze, został zachowany termin
do złożenia oświadczenia odwołującego darowiznę przewidziany w art. 899 § 3 k.c.,
ponieważ powódka złożyła oświadczenie o odwołaniu darowizny 9 października
2020 r. Po drugie, sąd drugiej instancji ocenił zachowania pozwanego, polegające
na naruszeniu praw i obowiązków w małżeństwie określonych w art. 23 k.r.o., tj.
wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą
małżonkowie przez ten związek założyli w połączeniu z nielojalnym, nagannym i nie
zasługującym na aprobatę zachowaniem pozwanego, związanym
z okolicznościami, w jakich porzucił powódkę i dopuścił się zdrady małżeńskiej.
Zachowania te zostały zakwalifikowane jako wysoce niewłaściwe, wyrządzające
krzywdę powódce jako darczyńcy, i będące w stosunku do niej przejawem rażącej
niewdzięczności. Niewątpliwie pozwany był świadomy, że jego niewierność,
a w szczególności pozbawione moralnych skrupułów porzucenie powódki, zostanie
odebrane przez nią nadzwyczaj negatywnie i w jej psychice wytworzy się poczucie
głębokiej, nieusprawiedliwionej krzywdy. Zachowania pozwanego polegające na
działaniu, jak i zaniechaniu wobec powódki cechowały się nasileniem złej woli
i intencjonalnie zamierzały do wyrządzenia jej krzywdy. Ponadto przekraczały one
granice zwykłych konfliktów życia rodzinnego. W związku z tym sąd drugiej instancji
uznał, że zachowanie te miały charakter rażącej niewdzięczności w rozumieniu art.
898 § 1 k.c.
Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że umowa, na podstawie której
pozwany uzyskał tytuł do przedmiotowej w sprawie nieruchomości lokalowej była
I CSK 2066/25
5
darowizną, a tezy pozwanego, jakoby powódka przeniosła na niego prawo do
lokalu będącego składnikiem jej majątku odrębnego pod innym tytułem nie zostały
wykazane. Do rozstrzygnięcia o nakładach z majątku wspólnego stron, jeżeli były
czynione na lokal, który na skutek odwołania darowizny wraca do majątku powódki,
może dojść w innym niż niniejsze postępowaniu.
Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z motywami zaskarżonego wyroku nie potwierdza zatem tezy
skarżącego o oczywistej zasadności skargi. Argumenty zawarte w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej stanowią próbę zakwestionowania ustaleń
faktycznych poczynionych przez Sąd meriti, a te są dla Sądu Najwyższego wiążące
i niemożliwe wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 §
3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej
zaskarżonego orzeczenia wynika, że została spełniona przesłanka rażącej
niewdzięczności, która uzasadniała skuteczne odwołanie wykonanej już darowizny.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –
co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §
1 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[a.ł]
