I CSK 2018/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
23 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
przeciwko A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w D.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w R.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 20 listopada 2023 r., V AGa 281/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
2. zasądza od E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w R. na rzecz A. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w likwidacji w D. 2700
(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z 20 listopada 2023 r. powódka E. spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością w R. wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
I CSK 2018/24
2
Zdaniem skarżącej oczywista zasadność skargi kasacyjnej wyraża się w tym,
że nie budzi wątpliwości pogląd prawny, iż bezwzględnym warunkiem ustawowym
zachowania zadatku jest złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy jak
również w tym, że z umowy stron nie wynika aby strony w ogóle taką regułę
próbowały zmieniać.
Powódka podniosła, że skarga kasacyjna jest również oczywiście
uzasadniona ponieważ niedopuszczalnym było przyjęcie poglądu, że powódka
przyjęła na siebie ryzyko niewykonania umowy za okoliczności, na które nie miała
wpływu. Taka regulacja umowna uznająca w istocie fikcję, że brak spełnienia
warunku będzie obciążał powódkę uchybia prawidłowej wykładni art. 394 k.c.
Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej
do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez
prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek
o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły
stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej
do rozpoznania.
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
I CSK 2018/24
3
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu.
Zaprezentowane przez powódkę uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania zbliżone w charakterze do uzasadnienia podstaw skargi
I CSK 2018/24
4
wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego –
zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob.
postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22).
Zauważyć przy tym należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego
ugruntował się pogląd wskazujący na dyspozytywny charakter wszystkich norm
wyrażonych w art. 394 k.c. Podkreśla się, że skutki prawne określone tymi normami
mogą wystąpić jedynie w braku odmiennych postanowień umownych lub zwyczaju
(zob. np.: wyrok SN z 8 lutego 2008 r., I CSK 328/07, OSNC 2009, nr 4, poz. 60,
i postanowienie SN z 22 grudnia 2020 r., V CSK 113/20, oraz cytowane tam
orzecznictwo). Przepis art. 394 § 3 k.c. ma bowiem jedynie dyspozytywny
charakter; strony umowy mogą więc przyjąć na siebie ryzyko jej niewykonania
niezależnie od okoliczności. Powinno to jednak wynikać wyraźnie z brzmienia
odpowiednich postanowień umowy (zob. wyrok SN z 29 stycznia 1997 r., I CKU
64/96). Rozwiązanie takie jest dopuszczalne w świetle dyspozycji art. 473 § 1 k.c.
Zawarta w art. 394 § 1 k.c. reguła interpretacyjna znajduje zastosowanie w braku
odmiennego uzgodnienia przez strony skutków dania zadatku lub w braku
odmiennego zwyczaju.
Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
kwestionuje, że powódka przyjęła na siebie ryzyko niewykonania umowy
w wypadku zaistnienia okoliczności, na które nie miała wpływu oraz wskazuje,
że z umowy stron nie wynika aby strony odstąpiły od wymogu zachowania zadatku
jakim jest złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Nie przywołał jednak
art. 65 k.c. regulującego wykładnię oświadczeń woli i umów według wskazanych
w nim kryteriów interpretacji. Nie wykazał również kwalifikowanej postaci
naruszenia prawa widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dokonywana
w oparciu o art. 65 k.c. wykładnia umowy wymaga z reguły złożonego procesu
intelektualnego, obejmującego odwołanie się do wielu zróżnicowanych dyrektyw
wykładni, uwzględniających szereg okoliczności złożenia oświadczenia woli. Jest to
więc zabieg na ogół wielopłaszczyznowy i skomplikowany. Co do zasady
wykluczone jest zatem wykazanie oczywistej zasadności skargi (widocznej prima
facie) ze względu na naruszenie art. 65 k.c. Jedynie wykładnia umowy w sposób
I CSK 2018/24
5
jaskrawy sprzeczna z wytycznymi wskazanymi z art. 65 k.c. może stanowić
o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (zob. postanowienia SN: z 14 czerwca
2023 r., I CSK 1126/23; z 5 kwietnia 2023 r., I CSK 1984/22; z 26 września 2023 r.,
I CSK 1138/23; z 13 grudnia 2024 r., I CSK 1064/24).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1
i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[SOP]
