I CSK 1989/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
6 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.M.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z 23 stycznia 2024 r., XXVII Ca 1/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(K.G.)
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
I CSK 1989/24
2
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.
w W. powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj. art. 3851 § 1 i 2
k.c. co do tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w razie stwierdzenia przez
sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego rażąco
narusza interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami. Wskazała
również, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, dotyczące: a)
dopuszczalności ustalenia treści umowy kredytu (stosunku prawnego) – po
usunięciu z niej postanowienia abuzywnego – na podstawie powołanych we
wniosku przepisów prawa, w tym mających zastosowanie per analogiam; b) chwili
miarodajnej do oceny stanu prawnego rozstrzygającego o możliwości dalszego
obowiązywania umowy kredytu po usunięciu z niej postanowienia abuzywnego; c)
możliwości automatycznej substytucji abuzywnego postanowienia umownego
normą dyspozytywną; d) możliwości uznania art. 358 § 2 k.c. za szczególny przepis
dyspozytywny, mający zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli
kursowej; e) konieczności badania przez sąd przy rozważaniu unieważnienia
umowy kredytu, czy konkretne rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu
dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej – „dyrektywa
93/13”); f) wpływu zawarcia przez strony umowy kredytu aneksu, określającego w
sposób nienaruszający interesów konsumenta tworzenie przez bank tabeli kursów
walutowych, na dalsze obowiązywanie abuzywnych postanowień przeliczeniowych
zawartych w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą i – g) dopuszczalności
naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie wobec banku – w razie orzeczenia
I CSK 1989/24
3
bezskuteczności umowy kredytu indeksowanego – za okres poprzedzający
złożenie przez prawidłowo poinformowanego konsumenta oświadczenia w
przedmiocie woli utrzymania umowy kredytu.
W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest
wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi
poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia
wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze
w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy
przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r.,
III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07)
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga natomiast sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej
zaskarżonym wyrokiem wystąpiły twierdzone przyczyny kasacyjne.
Przytoczone we wniosku wątpliwości, w zestawieniu z zarzutami skargi
i przedmiotem postępowania przed Sądami meriti, odnosiły się do konsekwencji
zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim)
postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel
kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie.
Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie, lecz także
I CSK 1989/24
4
wszechstronnie podejmowana w nowszej judykaturze Sądu Najwyższego
w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych oraz w orzecznictwie
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do utrwalenia się
jednolitych kierunków orzeczniczych, w które wpisywał się zaskarżony wyrok
(por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021
r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11
grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z dnia 10 maja 2022
r., II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 13 maja 2022 r.,
II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, z dnia 9 września
2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20
lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, z dnia 28
lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z
dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP 1753/22, i z dnia 19
stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23; postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r.,
I CSK 3629/22, z dnia 8 grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z dnia 29 maja 2024 r., I
CSK 2038/23 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu Najwyższego; w
judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob. zwłaszcza wyroki z
dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.,
ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P. przeciwko
„A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B.
przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL,
KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911).
Za pozbawioną charakteru nowości należało uznać także wątpliwość
dotyczącą warunków przypisania aneksowi do umowy kredytu skutku sanującego
niedozwolone postanowienia zawarte w tej umowie. W szczególności, o skutecznej
„akceptacji” (sanowaniu) niedozwolonego postanowienia umownego można mówić
tylko wtedy, gdy akceptacja taka jest wyrazem swobodnej i świadomej decyzji
konsumenta co do utrzymania konkretnego postanowienia, a to zakłada, że
wiedział on o jego abuzywności i związanych z tym konsekwencjach (por. np.
powołany wcześniej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II
CSKP 820/23 i powołane tam dalsze orzecznictwo).
I CSK 1989/24
5
W zakresie, w którym pozwana zmierzała do wyjaśnienia wątpliwości
dotyczącej początkowej daty naliczenia wobec banku odsetek za opóźnienie w
spełnieniu świadczenia polegającego na zwrocie konsumentowi nienależnie
zapłaconych kwot, a w związku z tym wymagalności roszczenia konsumenta o
zwrot tych kwot, wynikającego z nieważności umowy kredytu związanej z eliminacją
z niej niedozwolonych postanowień umownych, należało zauważyć, że stanowisko
pozwanej zdawało się opierać na założeniu, iż złożenie przez konsumenta
oświadczenia w przedmiocie dalszego trwania umowy kredytu, poprzedzonego
sądowym pouczeniem o możliwych konsekwencjach jej upadku, jest konstytutywną
przesłanką dochodzenia przez konsumenta uprawnień wynikających z
restytucyjnego skutku upadku umowy kredytu w związku ze stwierdzeniem w jej
treści nieuczciwych postanowień. Zapatrywanie to zostało jednak zanegowane w
wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2023, C-
140/22, mBank, ECLI:EU:C:2023:965, w którego sentencji stwierdzono, że art. 6
ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w
kontekście uznania nieważności umowy kredytu hipotecznego zawartej z
konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera
nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na
przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które
konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego
konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie
wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z
jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą
nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tej nieważności, i po
trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. W późniejszym
wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank,
ECLI:EU:C:2023:992, Trybunał przyjął natomiast, że skuteczność ochrony
przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby
konsumenci ci, powołując się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli
narażeni na ryzyko nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinne im
zostać zwrócone ze względu na nieważność takiej umowy, od momentu upływu
I CSK 1989/24
6
terminu nałożonego na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak
przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot.
W tym stanie rzeczy, w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem unijnym,
jak również Sądu Najwyższego, należało uznać, że wniosek nie ujawniał potrzeby
kolejnej wypowiedzi orzeczniczej Sądu Najwyższego w objętej nim materii, z
uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi
kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.G.)
[a.ł]
