I CSK 1924/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
3 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 3 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.M.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z 12 grudnia 2023 r., XVI Ca 101/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 2 700 (dwa tysiące
siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił
apelację pozwanego Banku od wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 1 grudnia
2022 r., zasądzającego od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.897,48 zł oraz
kwotę 14.513,74 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16
czerwca 2021 r. do dnia zapłaty oraz oddalającego powództwo w pozostałym
zakresie.
I CSK 1924/24
2
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt
1, 2 i 4 k.p.c. Jego zdaniem w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne
związane z wykładnią art. 3851 § 1 w związku z art. 56 i z art. 358 § 2 k.c. oraz
ewentualnie art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wyrażające się w pytaniach, czy w
świetle przepisów prawa krajowego mechanizm indeksacji winien być traktowany
jako jedno postanowienie umowne, czy też możliwe jest wydzielenie w ramach tego
mechanizmu dwóch oddzielnych postanowień tzn. klauzuli ryzyka walutowego oraz
klauzuli spreadowej, a jeżeli tak to w przypadku gdy jedna z tych klauzul jest
abuzywna pozostaje to bez wpływu na abuzywność drugiej z nich; w takim
przypadku - mając na uwadze treść art. 56 k.c. oraz zasadę pewności prawa oraz
zasadę proporcjonalności - konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy
brak sprecyzowania w umowie sposobu ustalenia kursu waluty obcej, do którego
odsyła klauzula ryzyka walutowego może być konwalidowany w oparciu o art. 358 §
2 k.c. bądź art. 69 ust. 3 Prawa bankowego ewentualnie art. 24 ustawy o NBP albo
art. 41 ustawy Prawo wekslowe.
Zdaniem skarżącego w sprawie zaistniała również potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w praktyce sądów powszechnych, tj. art. 3851 § 1 i 2 w związku z art. 58 § 3 k.c. i z
art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w związku z art. 56 k.c. i 65 k.c. w zakresie
oceny skutków eliminacji z umowy kredytu denominowanego (indeksowanego)
klauzul przeliczeniowych, co może wiązać się ze stwierdzeniem nieważności
umowy kredytu albo z możliwością jej dalszego wykonywania na podstawie
zapisów okrojonych.
Ponadto, w ocenie pozwanego, skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona ze względu na oczywiste naruszenie art. 3531 k.c. przez jego
zastosowanie, podczas gdy pierwszeństwo w świetle ugruntowanego orzecznictwa
ma art. 3851 k.c. – oznacza to, że postanowienia abuzywne nie są nieważne, lecz
nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 3851 k.c. - a także ze względu na
oczywiste naruszenie art. 455 w związku z art. 481 § 1 i z art. 358 § 2 k.c.,
polegające na dodatkowym zasądzeniu na rzecz powódki odsetek ustawowych za
opóźnienie naliczanych od kwoty w CHF, co skutkuje nadmiernym, nienależnym jej
I CSK 1924/24
3
wzbogaceniem wynikającym z de facto (w ujęciu ekonomicznym) podwójnej
waloryzacji (pierwszej - wynikającej ze wzrostu kursu waluty, drugiej - wynikającej z
odsetek ustawowych za opóźnienie); wysokość tych odsetek jest też nieadekwatna
dla świadczenia w walucie CHF.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
I CSK 1924/24
4
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię
przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z
punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o
występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z
dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z
różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ
102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK
111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia
2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
Zagadnienia i wątpliwości prawne sformułowane przez pozwanego nie
czynią zadość wskazanym wymaganiom, zostały bowiem już wystarczająco
wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego uwzględniającym judykaturę
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Wyjaśniono w nim przede wszystkim, że określenie wysokości należności
obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie
przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne,
pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza
I CSK 1924/24
5
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron, w
związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia
2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK
285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24 października
2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl., z 27
lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP
2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października
2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020,
nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r., II
CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z 27 maja 2022
r., II CSKP 314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22, niepubl., z
dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II
CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl., z
dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP
1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).
Zapatrywanie to znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym postanowień dyrektywy 93/13, a w
szczególności w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A., dotyczącym
postanowienia zastrzeżonego w umowie kredytu indeksowanego do franka
szwajcarskiego przewidującego, że raty kredytu są wyrażone w walucie obcej i w
dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, według
kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego
poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (pkt 19). Przypominając,
że przewidziane w art. 5 dyrektywy 93/13 wymaganie przejrzystości postanowień
umownych musi podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do
ich prostego i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym
(pkt 41), Trybunał zwrócił tam uwagę, iż w przypadku spornej klauzuli indeksacyjnej
problem dotyczy nie tyle jej jednoznaczności, ile niewskazania sposobów ustalania
kursu wymiany stosowanego do obliczenia rat spłaty, gdyż nie precyzuje ona
wszystkich czynników uwzględnianych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany
stosowanego przy obliczaniu rat spłaty kredytu hipotecznego (pkt 47-48). We
wcześniejszym swym orzecznictwie zaś wyjaśnił, że dla poszanowania wymogu
I CSK 1924/24
6
przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia
w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty
obcej, a także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem
przewidzianym w innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie
zrozumieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego
z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (pkt 49). Istotne jest zatem to, czy w
świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji
dostarczonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu,
właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny
konsument może nie tylko dowiedzieć się o istnieniu wahań kursów wymiany
ogólnie obserwowanych na rynku walutowym, ale również oszacować - potencjalnie
istotne - konsekwencje ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu
sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w
rezultacie także całkowity koszt zaciągniętego przez siebie kredytu (pkt 50).
Wprawdzie Trybunał dostrzegł, że kurs wymiany zmienia się w długim okresie i w
przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej na okres 40 lat
kredytodawca nie może przewidzieć zmiany obciążenia finansowego, jakie może
pociągnąć za sobą mechanizm indeksacji przewidziany w umowie (pkt 51),
jednakże stwierdził, iż okoliczność ta nie może uzasadniać niewskazania w
postanowieniach umowy oraz w ramach informacji dostarczonych przez
przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów stosowanych przez bank w
celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do obliczania rat spłaty, co
umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego kursu wymiany (pkt
53). Konsument bowiem musi móc zrozumieć, do czego się zobowiązuje,
zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat spłaty kredytu, który zaciąga (pkt 54). W
rezultacie Trybunał stwierdził, że art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten
sposób, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a
konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt
jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów,
umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i
racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty
obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby
I CSK 1924/24
7
konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany
stosowany przez przedsiębiorcę (pkt 55, teza). Przypominając również, że
przestrzeganie wymagania transparentności postanowienia stanowi jeden z
czynników, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny
abuzywności tego postanowienia na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 93/13 (pkt
58), Trybunał zasugerował, iż przedmiotowe postanowienie dotyczące indeksacji,
niepozwalające konsumentowi na samodzielne określenie w każdej chwili kursu
wymiany stosowanego przez przedsiębiorcę, ma abuzywny charakter (pkt 64).
Zastrzegł przy tym, że badanie, czy istnieje znaczna nierównowaga wynikających z
umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, nie może ograniczać
się do ekonomicznej oceny o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu o
porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem
umowy, a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z tym warunkiem obciążają
konsumenta. Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu
wystarczająco poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako
strona danej umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych, w
postaci czy to ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami
przysługują mu na podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy
też nałożenia na niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy
krajowe” (pkt 65-66; por. też np. wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 2021 r., C-
229/19 i C-289/19, Dexia Nederland, pkt 49, z dnia 13 października 2022 r., C-
405/21, Nova Kreditna Banka Maribor, pkt 22, z dnia 21 września 2023 r., C-
139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 54 oraz postanowienie
Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 58-59, 69-
71). W ujęciu Trybunału abuzywność postanowienia sugeruje to, że konsumenci nie
zostali uprzedzeni o dodatkowej korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak
również to że korzyść ta nie ma żadnego ekwiwalentu (por. postanowienie
Trybunału z dnia 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 48-50,
teza).
Sąd Najwyższy wypowiadał się także wiele razy co do tego, czy bez
dotkniętych abuzywnością tzw. klauzul przeliczeniowych umowa kredytu
indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że
I CSK 1924/24
8
wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,
charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i
uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest
równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za
umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby
nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Rzecz bowiem w
tym, że bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego
dla przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia
związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko
walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22).
Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o
charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.
20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II
CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,
niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022
r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.,
z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II
CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl., z dnia
27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP
1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25
lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada
2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II
CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl. oraz z dnia 6
września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie dlatego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka
walutowego i klauzuli spreadowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27
listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 10 maja 2022 r., II
CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II
I CSK 1924/24
9
CSKP 464/22, niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia
28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8
listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z
dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z
dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP
1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II
CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,
niepubl.). Jeżeli zaś bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może
obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację
zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania
postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej
nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 września
2021 r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.,
z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).
Sąd Najwyższy wskazywał też - zgodnie z wiążącymi wskazówkami
wynikającymi z judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - jakie
przesłanki muszą być spełnione, aby niedozwolone postanowienie umowne
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu
indeksowanego czy denominowanego) mogło zostać zastąpione innym sposobem
określenia kursu waluty obcej. W szczególności w uzasadnieniu uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21 (OSNC 2021, Nr 9, poz. 56) wskazano, że zastąpienie takie wchodzi w
rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli
abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście
w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie
ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia (por. też wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 marca 2012 r., C-453/10, Jana
Pereničova, pkt 33-34, z dnia 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai, pkt
40, 51, z dnia 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179, Abanca Corporación Bancaria,
pkt 57, z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 39-41, z dnia 29
kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W., pkt 83, 89, z dnia 2 września 2021 r., C-
I CSK 1924/24
10
932/19, OTP Jelzálogbank i in., pkt 49-50, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-
81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 74, z dnia 8 września 2022 r., w połączonych
sprawach C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, 74 oraz z dnia 12
października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29, 37); 2) całkowity upadek
umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle
okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w czasie sporu (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.; por. też
wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r.,
C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-
82/21, D.B.P., pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41
oraz z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87), z
uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z
zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez
konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd poinformował
konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach prawnych oraz
szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć dla niego
unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli stwierdzenia
nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony przyznanej
im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z
pkt 74-75, z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i
in.), pkt 43-45 i teza oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank,
pkt 29; postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18
października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej strony sąd
nie może chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża
on go na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się
tej ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12
października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41); 3) istnieje przepis
dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą
na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone postanowienie
umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią dla konsumenta); jeżeli
niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis
I CSK 1924/24
11
ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia stron, w rachubę
wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt
odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu
umowy” (por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26
marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación Bancaria, pkt 59-64 i teza).
Zarazem w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśniono,
że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie,
spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej
znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym,
przewidujących, iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w
szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych
zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających
zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil
Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i
C-82/21, D.B.P., pkt 77, z dnia 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z
dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B. i in., pkt 56). Sąd Najwyższy wypowiadał się
już również co do niedopuszczalności zastąpienia niedozwolonych postanowień
kursowych przez sięgnięcie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wykładni
oświadczeń woli (art. 65 k.c.), art. 41 Prawa wekslowego albo art. 358 § 2 k.c. (por.
w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II
CSKP 809/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, niepubl. i z dnia 19
stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl. oraz tam przywoływane orzecznictwo;
por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada
2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, gdzie wskazano, że art. 5 i 6
dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie
temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy
zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej
dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego
charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron).
I CSK 1924/24
12
Sąd Najwyższy, pod wypływem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej, wypowiadał się również – także w kontekście postulatu
ograniczenia zakresu abuzywności tzw. klauzul spreadowych - co do
dopuszczalności oceny abuzywności fragmentów postanowień (postanowień
rozumianych jako jednostki redakcyjne), wskazując, że przepisy dyrektywy 93/13
stoją na przeszkodzie temu, żeby uznany za nieuczciwy warunek został częściowo
utrzymany w mocy przez usunięcie elementów przesądzających o jego
nieuczciwym charakterze, w przypadku gdyby to usunięcie sprowadzało się do
mającej wpływ na istotę tych warunków zmiany ich treści i że jedynie wtedy, gdyby
nieuczciwy element warunku stanowił zobowiązanie umowne odrębne od
pozostałych postanowień, które mogłoby być przedmiotem zindywidualizowanego
badania jego nieuczciwego charakteru, sąd krajowy mógłby go usunąć (por. wyroki
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20,
Bank BPH, pkt 70-71, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21,
D.B.P., pkt 63-64 i teza oraz z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident
Polska, pkt 89-90; por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II
CSKP 617/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, niepubl.
oraz z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22, niepubl.);
reguła ta została odniesiona również do różnych postanowień tego samego
warunku (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 23
listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 91-93, 96). Sąd Najwyższy
wyjaśnił przy tym, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż postanowienia przewidujące
przeliczenie kwoty wypłaconych w złotówkach środków kredytowych na CHF na
podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej banku oraz przeliczenie rat
kapitałowo-odsetkowych spłacanych w zł według kursu sprzedaży CHF z tabeli
kursowej Banku, zawierały – każde z nich - różne i odrębne zobowiązania umowne.
Wyeliminowanie z tych postanowień odwołania do spornych Tabel oznaczałoby, że
przewidywałyby one przeliczenie wypłat czy spłat złotówkowych na CHF, jednakże
nie wskazywały kursu miarodajnego dla tych przeliczeń. Zważywszy zaś, że bez
wskazania miarodajnego kursu przeliczenie takie jest niemożliwe, należy uznać, iż
usunięcie odesłania do Tabel wpływałoby na istotę postanowień indeksacyjnych,
gdyż nie pozwalałoby one na określenie wysokości spłat złotówkowych. Odesłania
I CSK 1924/24
13
te nie mogą być przedmiotem odrębnego badania pod kątem abuzywności także
dlatego, że w żadnym razie nie kształtują odrębnych obowiązków, lecz stanowią
istotną część mechanizmu indeksacji, który - jako całość - decyduje o wysokości
spłat obciążających kredytobiorcę (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25
października 2023 r., II CKSP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22
i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.).
Skarżący nie wykazał również, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., a więc że zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Tymczasem pozwany nie wyjaśnił, dlaczego odwołanie przez Sądy do
naruszenia art. 3531 k.c. - równoległe do całościowego zastosowania art. 3851 i n.
k.c. (uwzględniającego m.in. jednoznaczne i konsekwentne stanowisko powódki) –
doprowadziło do wydania nieprawidłowego orzeczenia, co było konieczne,
zważywszy, że w obu przypadkach konsekwencją była nieważność umowy i
nienależność spełnionych przez powódkę świadczeń.
Skarżący nie zdołał też wykazać oczywistej nieprawidłowości zasądzenia na
rzecz powodów odsetek od należności pieniężnej wyrażonej w CHF.
I CSK 1924/24
14
W wyroku z 14 grudnia 2023 r., C- 28/22 Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej wyjaśnił, że w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej
zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest uprawniony do
domagania się od przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta
w wykonaniu tej umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu
nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak
przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia.
In casu powódka, jako konsument, wystąpiła o zwrot świadczenia
spełnionego w walucie obcej - CHF, pozwany zaś popadł z jej zwrotem w
opóźnienie, czego konsekwencją jest powstanie roszczenia odsetkowego, co
wynika z art. 481 § 1 i 2 k.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12
czerwca 2025 r., I CSK 394/25, niepubl.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
postanowił, jak w sentencji.
[SOP]
[a.ł]
(K.L.)
I CSK 1924/24
15
