I CSK 1919/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
26 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Naczelnika Urzędu w L.
z udziałem E.W., W.W. i A.W.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej E.W. i A.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 4 lutego 2025 r., XV Ca 342/24,
1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej uczestniczki
postępowania A.W.,
2. w pozostałej części odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania,
3. ustala, że uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym
udziałem w sprawie.
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem wstępnym z 7 grudnia 2023 r., wydanym w sprawie
z wniosku Naczelnika Urzędu w L. przy udziale E.W., A.W. oraz W.W. o
stwierdzenie nabycia spadku, Sąd Rejonowy w Lesznie postanowił stwierdzić, że
I CSK 1919/25
2
wnioskodawca posiada interes prawny w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia
spadku po S.W., zmarłym 28 listopada 2021 r., ostatnio stale zamieszkałym w L.
2. Apelację uczestniczek E.W. i A.W. od powyższego postanowienia oddalił
Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z 4 lutego 2025 r.
3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodły
uczestniczki E.W. i A.W.
Wniosły o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Podały, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba
wyjaśnienia, czy Naczelnik Urzędu posiada interes w stwierdzeniu nabycia spadku
w sytuacji, gdy obowiązek podatkowy spadkodawcy wygasł z uwagi upływ na
terminu przedawnienia.
4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarga kasacyjna uczestniczki
A.W. podlegała odrzuceniu.
Zgodnie z art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który
wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia
orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Stosownie zaś do art. 387
§ 3 zdanie pierwsze k.p.c. orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie,
która w terminie tygodnia od dnia jego ogłoszenia zgłosiła wniosek o doręczenie
orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli strona nie wystąpiła z takim żądaniem,
przewidziany w art. 3985 § 1 k.p.c., dwumiesięczny termin nie rozpoczyna biegu,
a tym samym nie jest możliwe skuteczne wniesienie przez nią skargi kasacyjnej
(postanowienia SN; z 29 kwietnia 2015 r., IV CZ 8/15; z 20 grudnia 2013 r., III CSK
322/13; z 6 sierpnia 2025 r., III UZ 5/25).
Z akt sprawy wynika, że wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem
zaskarżonego skargą kasacyjna postanowienia Sądu Okręgowego został wniesiony
jedynie w imieniu uczestniczki E.W., a brak jest takiego wniosku w stosunku do
I CSK 1919/25
3
uczestniczki A.W. Skuteczne wniesienie przez nią skargi kasacyjnej nie było więc
możliwe. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie pierwszym
postanowienia (art. 3986 § 3 k.p.c.).
6. Przechodząc do oceny skargi kasacyjnej uczestniczki E.W. należy
wskazać, że zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze
już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej
(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
7. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera
argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została
przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi
do rozpoznania.
8. W przepisie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. chodzi o zagadnienie prawne
obejmujące poważną wątpliwość prawną, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie
I CSK 1919/25
4
sądowym, którego wyjaśnienie jest potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący
wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występujące
w sprawie istotne zagadnienie prawne powinien sformułować to zagadnienie,
wskazać na wyłaniające się poważne wątpliwości interpretacyjne, przytoczyć
argumenty prowadzące do rozbieżnych ocen i wykazać, że wyjaśnienie
przedstawionego zagadnienia będzie miało znaczenie zarówno dla praktyki
sądowej, jak i dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej. Chodzi przy tym wyłącznie
o poważne wątpliwości, wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości
prawnych, które powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym.
Skarżąca nie wykazała skutecznie, że wskazane przez nią zagadnienie
ma charakter istotnego zagadnienia prawnego.
Zgodnie z brzmieniem art. 98 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Ordynacja podatkowa do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania
podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy k.c. o przyjęciu i odrzuceniu spadku
oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Powyższy przepis wraz z art.
1031 k.c. precyzuje zasady odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania
podatkowe spadkodawcy, natomiast krąg podmiotów uprawnionych do złożenia
wniosku o stwierdzenie nabycia spadku został zakreślony szeroko poprzez
odwołanie się do kryterium interesu (art. 1025 § 1 k.c.). W orzecznictwie
i piśmiennictwie ugruntowane jest szerokie rozumienie pojęcia interesu z art. 1025
§ 1 k.c. (zob. np. postanowienia SN: z 9 grudnia 2010 r., III CSK 49/10;
z 28 stycznia 2009 r., IV CSK 361/08, z 18 marca 2026 r., I CSK 164/26).
Wobec brzmienia przywołanych przepisów i przyjęcia ogólnej zasady
odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe spadkodawcy wedle reguł
prawa spadkowego, interes prawny organów podatkowych do określenia i ustalenia
kręgu spadkobierców nie wywołuje wątpliwości. Skarżącą nie sfomułowała zaś
argumentów świadczących o koniczności dokonania analizy przez Sąd Najwyższy.
W związku z powyższym sformułowane zagadnienie prawne nie wypełnia
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
9. O istotnych wątpliwościach nie świadczy również podniesiona
przez skarżącą uwaga, że obowiązek podatkowy spadkodawcy wygasł z uwagi
I CSK 1919/25
5
upływ na terminu przedawnienia. Została ona sformułowana w oderwaniu
do ustaleń Sądu Okręgowego który podał, że ponieważ postępowanie spadkowe
jest w toku, a w dniu 28 listopada 2023 r. upłynęły dwa lata od śmierci
spadkodawcy, termin przedawnienia należności publicznoprawnej rozpoczął swój
dalszy bieg w dniu 29 listopada 2023 r., a zatem w dacie wydania postanowienia
wstępnego dnia 7 grudnia 2023 r. nie doszło do przedawnienia obowiązku
podatkowego spadkobiercy. Skarżąca ograniczyła się do polemiki z tym
stanowiskiem i przestawienia własnej oceny rozstrzygnięcia. Jest to jednak
niewystarczające do przyjęcia, że skutecznie wykazała, że w sprawie występuje
istotne zagadnienie prawne.
10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postepowania kasacyjnego
orzeczono zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c.
Krzysztof Grzesiowski
(M.M.)
[SOP]
