I CSK 1807/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
31 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.T.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 5 października 2023 r., V ACa 684/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz K.T. 5 400
zł (pięć tysięcy czterysta złotych) kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
A.W.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że
umowa o kredyt hipoteczny bliżej opisana z 21 maja 2007 r. jest nieważna (pkt I),
zasądził od Banku w W. na rzecz K.T. kwoty bliżej określone z roszczeniem
odsetkowym bliżej określonym (pkt II), oddalił powództwo w pozostałym zakresie
I CSK 1807/24
2
(pkt III) i zasądził od pozwanego na rzecz powódki koszty procesu (pkt IV).
Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił
zaskarżony wyrok w punkcie II w części w ten sposób, że oddalił powództwo
o zapłatę kwoty 11 926,90 zł z roszczeniem odsetkowym w sposób bliżej określony
(pkt 1) oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 2).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając
je w części. Skarżący wskazał, że skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta
do rozpoznania, gdyż:
- w sprawie doszło do oczywistego naruszenia art. 3531 k.c.
poprzez zastosowanie tych przepisów, podczas gdy pierwszeństwo w świetle
ugruntowanego orzecznictwa ma art. 385 1 k.c. w świetle uchwały Sądu
Najwyższego III CZP 40/22 z dnia 29 kwietnia 2022 r. (art. 3989 §1 pkt. 4 k.p.c.),
- istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w praktyce sądów powszechnych
(art. 3989 § 1 pkt. 2 k.p.c.), tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c.
w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art. 56 k.c. i 65 k.c. w zakresie
oceny skutków eliminacji z umowy kredytu denominowanego klauzul
przeliczeniowych, co może wiązać się bądź ze stwierdzeniem nieważności umowy
kredytu, bądź z możliwością jej dalszego wykonywania na podstawie zapisów
okrojonych,
- w sprawie istnieje istotne zagadnienie prawne związane z wykładnią
(art. 3989 § 1 pkt. 1 k.p.c.), art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2
k.c. oraz ewentualnie art. 69 ust. 3 Prawa bankowego.
Powódka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa prawnego przed Sądem Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
I CSK 1807/24
3
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Skarga kasacyjna pozwanego banku nie zawiera argumentów dostatecznych
dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą powołane
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(por. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c.) wymaga z kolei wykazania, jaki konkretny przepis prawa zastosowany
w danej sprawie jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na
czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych
w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych. Względnie, jaki
konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze
strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów
I CSK 1807/24
4
dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający.
Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej
określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od
Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego
(por. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r.,
I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej można stwierdzić, gdy naruszenie
przepisów prawa, którego dopuścił się Sąd meriti przy wydawaniu orzeczenia,
widoczne jest prima facie, czyli bez konieczności przeprowadzania wnikliwych
analiz prawnych. Na skarżącym ciąży powinność przedstawienia we wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej uzasadnienia nie dowolnego kwalifikowanego
naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego, lecz tylko takiego,
które prowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.
Skonstruowany przez skarżącego wywód prawny powinien wykazać, że
rozstrzygnięcie sądu obarczone jest szczególną wadą dostrzegalną dla osoby
dysponującej podstawową wiedzą prawniczą. O oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej nie jest władna przesądzić sama strona, lecz kompetencję do tego ma
Sąd Najwyższy na etapie badania czy wystąpiły przesłanki tzw. przedsądu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do przesłanki oczywistego
uzasadnienia skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że skarżący nie podołał
obowiązkowi jej wykazania. W postulowanym przez skarżącego spojrzeniu na
aspekty prawne podpisanej przez strony umowy, w tym na zasady wynikające
z art. 3531 k.c., trudno doszukać się w orzeczeniu Sądów meriti rażącego błędu,
który miałby doprowadzić w niniejszej sprawie do werdyktu o odmiennej treści.
Motywy pisemne przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie tylko uwzględniają
całokształt argumentacji świadczącej o konieczności definitywnego przesądzenia
o eliminacji umowy kredytu z obrotu, lecz ponadto wyczerpująco przedstawiają
kształtującą się na tle sporów w zakresie tzw. „kredytów frankowych” linię
orzeczniczą.
W postanowieniu z 31 października 2024 r., I CSK 2546/23, Sąd Najwyższy
przypomniał, że obecnie nie ma wątpliwości, iż art. 3851 k.c. wprowadza instrument
I CSK 1807/24
5
wzmocnionej względem zasad ogólnych, w tym wynikających z art. 3531 k.c.,
kontroli postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę (por. wyrok SN
z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 50) i stanowi
względem nich regulację szczególną (por. wyrok SN z 18 maja 2022 r.,
II CSKP 1316/22). Oznacza to, że w sytuacji, gdy postanowienia umowy są
sprzeczne z ustawą lub zasadami współżycia społecznego, a przez to wykraczają
poza granice swobody umów, a jednocześnie postanowienia te mają walor
niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., to zastosowanie powinien znaleźć
art. 3851 § 2 k.c. przewidujący sankcję braku dalszego związania postanowieniem
przy jednoczesnym związaniu umową w pozostałym zakresie, a nie art. 58 § 1
lub 2 k.c. (por. uchwała SN z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, Nr 11,
poz. 109). Niezależnie od tego, czy umowę uzna się za nieważną ze względu na
naruszenie granic swobody umów, czy też za niewiążącą ze względu na zawarcie
w niej postanowień abuzywnych, skutkiem jest nieistnienie wynikającego z umowy
stosunku prawnego i obowiązek zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń.
Wobec tego, chociaż Sąd Apelacyjny wyszedł częściowo z odmiennych
założeń niż wynikające z dominującej linii orzeczniczej, nie dopuścił się wydania
rażąco wadliwego rozstrzygnięcia.
Poza tym, wszelkie poruszone przez skarżącego problemy były już
przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Jak dotąd, Sąd Najwyższy
szczegółowo i wyczerpująco odniósł się do nich w swych orzeczeniach, w których
jednolicie przyjmuje, że niedozwolone są postanowienia umowne pozostawiające
możliwość ustalenia kursu CHF, a tym samym wysokości świadczeń stron,
arbitralnej decyzji jednej z nich; takie postanowienie umowne uznawane jest za
niedopuszczalne w każdej sytuacji (por. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r.,
I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24 października 2018 r.,
II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Analogicznie oceniane są przez Sąd
Najwyższy klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego do waluty obcej, jako określające główne świadczenie stron
(por. np. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r.,
I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r.,
I CSK 1807/24
6
I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE
por. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50;
z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van
Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35;
z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18,
Dziubak, pkt 44).
Wyrażane w przytoczonych powyżej orzeczeniach poglądy znalazły
odzwierciedlenie w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego
z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118), która
jednoznacznie przesądziła, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu
indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu
waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Konsekwencją uznania postanowienia umownego za bezskuteczne jest
działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie
(por. np. uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że w sytuacji, gdy eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji
regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści
praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane
pozostałą częścią umowy (por. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22).
Sąd Najwyższy odrzucił również możliwość odwołania się – w celu
określenia oprocentowania kredytu utrzymanego jako złotowy – do stawki
referencyjnej WIBOR (por. wyrok SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,
I CSK 1807/24
7
postanowienia SN z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22; z 2 czerwca 2023 r.,
I CSK 4115/22; z 6 października 2023 r., I CSK 5310/22).
Wobec powyższego nie można przyjąć, że wskazane przez skarżącego
kwestie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy nie znajduje także nowych argumentów, mogących świadczyć
o potrzebie ponownego rozważenia obecnego stanowiska w zakresie wykładni
przytoczonych przez skarżącego przepisów. Z tych względów Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11
i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych. [a.ł]
A.W.
