I CSK 180/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.K. i J.K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 6 lipca 2023 r., I ACa 249/22,
29 maja 2025 r.
(J.C.)
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża stronę pozwaną kosztami postępowania
kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie
I CSK 180/24
2
i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z 6 lipca 2023 r. (sygn. akt I ACa 249/22), pełnomocnik pozwanego
Banku spółki akcyjnej w W., powołując art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., wniósł o jej
przyjęcie do rozpoznania ze względu na istnienie potrzeby wykładni przepisów
budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., dotyczących skutków uznania postanowień
umownych za abuzywne i możliwości ich zastąpienia przepisami dyspozytywnymi.
Jednakże z uzasadnienia wniosku wynika, że przesłanka określona w art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie została skutecznie wykazana – jedynie wskazano w nim na potrzebę
wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
W uzasadnieniu wniosku wskazano na problemy dotyczące konsekwencji prawnych
usunięcia abuzywnej klauzuli indeksacyjnej, czy możliwie jest usunięcie wyłącznie
tej klauzuli z jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli stron co do istnienia
postanowień umowy kredytu oraz uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i
całokształtu postanowień umowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu
konsumenta i dobrych obyczajów; czy rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez
sięgnięcie do przepisu o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego
lub art. 358 k.c. w brzmieniu nadanym nowelizacją z 23 października 2008 r.
Zdaniem skarżącego, abuzywność spornej klauzuli umownej nie jest równoważna z
sankcją bezwzględnej nieważności klauzuli sprzecznej z ustawą. W odniesieniu do
przytoczonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wątpliwości co do wykładni przepisów art. 3581 § 1 i 2 k.c., w kontekście zarzutów
skargi oraz przedmiotu postępowania, w uzasadnieniu wniosku skarżący przytoczył
szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów powszechnych oraz Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnoszących się do wykładni powołanego wyżej
art. 3851 § 1 i 2 k.c.
I CSK 180/24
3
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przyczynę z art.
3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powołaną przez skarżącego – wymaga wskazania przepisu
prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej
wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu
oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty
i poważny charakter. Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie
przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub
że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku
w tym zakresie jest twierdzenie o rozbieżnościach w orzecznictwie sądowym
wynikających z różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika
z różnej wykładni przepisu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca
2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić,
że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą istnieć nadal w chwili orzekania
w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja
dotycząca rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia przykładów
orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą rozbieżność w wykładni przepisów,
występującą również w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024
r., I CSK 1225/23).
W ocenie Sądu Najwyższego, problematyka poruszona we wniosku była już
wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi judykatury, w szczególności w odniesieniu do
umów kredytowych o zbliżonej treści. Już po wniesieniu skargi kasacyjnej
ukształtowało się jednolite orzecznictwo dotyczące regulacji i podnoszonych
zagadnień, co w świetle obecnego stanu prawnego i faktycznego wyklucza
aktualność skargi i uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.
Wątpliwości przytoczone we wniosku, w kontekście zarzutów skargi oraz
przedmiotu postępowania, dotyczyły skutków zawarcia w umowie kredytowej
powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim) postanowień dotyczących
ryzyka walutowego – w szczególności klauzul odsyłających do kursu waluty
ustalanego jednostronnie przez bank, stosowanego przy przeliczaniu waluty obcej
na złote polskie i odwrotnie. Skarżący przytoczył szereg orzeczeń Sądu
I CSK 180/24
4
Najwyższego, sądów powszechnych oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej dotyczących wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. jednak nie wykazał, że
przepisy te budzą nadal poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie.
Problematyka ta nie stanowi novum – była wielokrotnie i wszechstronnie
analizowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, co doprowadziło do ujednolicenia kierunków wykładni (zob. np.
postanowienia Sądu Najwyższego z 20 września 2024 r., I CSK 2542/23 oraz z 27
września 2024 r., I CSK 2651/23 oraz powołane tam szerokie orzecznictwo).
W judykaturze tej przesądzono w szczególności, że rekonstrukcja umowy po
wyeliminowaniu postanowień abuzywnych – poprzez ich zastąpienie przepisami
dyspozytywnymi – jest dopuszczalna wyłącznie w sytuacji, gdy brak takiego
działania narażałby konsumenta na szczególnie niekorzystne skutki, takie jak
upadek całej umowy. Decydujące znaczenie ma w tym zakresie stanowisko
konsumenta (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2022 r., I CSK
1669/22, niepubl. i przywołane tam rozstrzygnięcia; w nowszym orzecznictwie zob.
wyroki Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.
i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).
Należy wskazać, że w ramach przedsądu Sąd Najwyższy wielokrotnie
odmawiał przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych pozwanego banku, opartych
na tożsamej bądź zbliżonej argumentacji – w szczególności w postanowieniach:
z 14 maja 2025 r., I CSK 3415/23 (wraz z powołanym tam orzecznictwem) i z 20
grudnia 2024 r., I CSK 2478/23 i I CSK 1291/23, z 5 grudnia 2024 r., I CSK 175/24,
z 20 września 2024 r., I CSK 2219/23, z 12 grudnia 2024 r., I CSK 2930/23, z 13
grudnia 2024 r., I CSK 57/24, z 13 grudnia 20024 r., I CSK 4445/23, z 7 listopada
2024 r., I CSK 971/24, z 10 grudnia 2024 r., I CSK 2052/23, z 10 września 2024 r.,
I CSK 2447/23, z 22 września 2024 r., I CSK 3365/23 oraz z 13 grudnia 2024 r.,
I CSK 987/24. W celu uniknięcia zbędnych powtórzeń, należy odwołać się do
uzasadnień tych postanowień.
W ocenie Sądu Najwyższego, skarżący nie wykazał, aby w dacie orzekania
w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego odniesienia się do
przedstawionej regulacji oraz poruszonej problematyki. Argumenty zawarte we
wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku i uwzględniając aktualny
I CSK 180/24
5
dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują na konieczność kolejnej
wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem publicznoprawnego
charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza ochronę interesu
indywidualnego.
Dodatkowo, skarżący powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,
tj. oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Jednakże uzasadnienie wniosku o jej
przyjęcie nie zawiera żadnej argumentacji, która pozwalałaby uznać, że przesłanka
ta została skutecznie wykazana. Skarżący ograniczył się wyłącznie do formalnego
jej wskazania, nie przedstawiając żadnych konkretnych zarzutów, których
wadliwość miałaby charakter elementarny i byłaby widoczna prima facie, bez
potrzeby pogłębionej analizy prawnej. W szczególności nie przedstawiono
jednoznacznej tezy, która w sposób oczywisty podważałaby trafność zaskarżonego
rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV
CSK 307/19, niepubl.). W konsekwencji, brak uzasadnienia przesłanki z art. 3989 §
1 pkt 4 k.p.c. uniemożliwia jej uwzględnienie przy ocenie zasadności przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty
w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,
obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821
k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.
Dariusz Dończyk
(A.G.)
I CSK 180/24
6
[SOP]
