I CSK 1789/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.K. i M.K.
przeciwko Bank S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 24 lipca 2023 r., V ACa 505/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. łącznie na rzecz J.K. i M.K. 2700
(dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 marca 2022 r., I C 79/21, Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił
nieważność umowy kredytu hipotecznego z 5 sierpnia 2008 roku łączącej strony
i w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach
oddalił apelację banku.
I CSK 1789/24
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że 5 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę o kredyt hipoteczny,
indeksowany do CHF na sumę 120 000 zł na okres 360 miesięcy, oprocentowany
stawką LIBOR 3M. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku,
wskazano w niej miedzy innymi, że kwota kredytu jest denominowana -
waloryzowana do CHF, kwota kredytu zostanie określona wg kursu kupna dewiz
zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu, o
wysokości wykorzystanego kredytu wyrażonej w CHF, wysokości odsetek w okresie
karencji, wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w ww. walucie bank poinformuje
kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na
zasadach określonych.
Spłata rat miała być dokonywana po uprzednim przeliczeniu wg kursu
sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą Kursów” obowiązującą w dniu spłaty.
Sąd Apelacyjny uznał klauzule waloryzacyjne w umowie za abuzywne, co
pociąga za sobą nieważność umowy w całości.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na:
1) potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. dotyczące tego, czy w przypadku
stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do jednostronnego ustalania kursu
franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne
z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa
określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie
postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa jak i Klauzula
Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu
zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty
obcej;
2) wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
a) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany
I CSK 1789/24
3
przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.
41 p.w. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. i w związku z
generalną normą, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP;
b) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie
z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,
dnia powstania sporu, czy dnia orzekania;
c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia;
d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie
kredytu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
I CSK 1789/24
4
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania
kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Kurs walut obcych
ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże klientów
banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia
kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową
związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo
jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.
Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające
wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie
kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz
tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako
obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu
ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby
odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe
zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej
chwili. Ustalenie kursu tylko do wypłaty kredytu i usiłowanie związania
kredytobiorcy przyszłymi, jednostronnie ustalanymi kursami nie mogło być
skuteczne.
Problemów prawnych nie budzi art. 3851 § 1 i 2 k.c. – które postanowienia
charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego są
abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula ryzyka walutowego. Skoro
będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w niniejszej
sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną, bezprzedmiotowe jest
rozważanie abuzywności części umowy w postaci mechanizmu indeksacji.
I CSK 1789/24
5
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
