I CSK 1783/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
31 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.L. i P.L.
przeciwko Bankowi w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 30 stycznia 2024 r., I ACa 1566/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
A.W.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 15 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził
od Banku w W. na rzecz powodów P.L. i K.L. łącznie 145 538,25 zł z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od 18 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty oraz 33 250,69
CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty
(pkt 1), ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny zawarta 15 listopada 2007 r. bliżej
opisana jest nieważna (pkt 2) oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3),
zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów koszty procesu (pkt 4).
Wyrokiem z 30 stycznia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił
zaskarżony wyrok w punkcie 1. w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz:
I CSK 1783/24
2
powódki 72 769,13 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 czerwca 2021 r.
do dnia zapłaty oraz 16 625,35 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
od 18 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty; powoda 72 769,12 zł z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od 18 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty oraz 16 625,34
CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty
(pkt 1); zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 4. w ten sposób, że zasądził od
pozwanego na rzecz powódki koszty procesu i na rzecz powoda koszty procesu
(pkt 2); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 3); zasądził od pozwanego na
rzecz powódki koszty postępowania apelacyjnego (pkt 4) oraz zasądził od
pozwanego na rzecz powoda koszty procesu (pkt 5).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając
je w całości. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to przepisów:
art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c.,
art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3
Prawa bankowego, art. 189 k.p.c., a także art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.
Ponadto skarżący sformułował istotne zagadnienia prawne:
- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;
- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej
I CSK 1783/24
3
i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych
w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej
strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów
nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej;
- czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
I CSK 1783/24
4
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów dostatecznych
dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzą powołane
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,
co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego
wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;
z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Analiza skargi kasacyjnej w odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. wskazuje, że skarżący nie sporządził w sposób prawidłowy
uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w tym zakresie. Pomimo
bowiem wskazania szeregu przepisów, które, zdaniem skarżącego, wymagają
dokonania wykładni, co powinno wiązać się z odrębnym uzasadnieniem dla
każdego z nich, skarżący sporządził tylko jedno wspólne uzasadnienie, z którego
dodatkowo wynika, że TSUE wypowiedział się już obszernie odnośnie do wykładni
tych przepisów.
I CSK 1783/24
5
Odnosząc się zaś do podnoszonej w skardze potrzeby wykładni
art. 189 k.p.c. należy wskazać, że problem ten był już przedmiotem wypowiedzi
Sądu Najwyższego. Zobowiązanie wynikające z umowy kredytu tworzy wieloletni
stosunek prawny między stronami. Skuteczne powołanie się na interes prawny
w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany
w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne w stosunkach między
stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie,
nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta
niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich
naruszenia w przyszłości (zob. wyrok SN z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22).
Rozstrzygnięcie, czy zobowiązanie kredytowe istnieje, usunęłoby wątpliwość czy na
stronach ciążą dalej obowiązki wynikające z umowy kredytu np. spłata rat (zob.
postanowienia SN: z 7 lutego 2023 r., I CSK 4243/22, z 26 lipca 2023 r.,
I CSK 6254/22, z 22 sierpnia 2023 r., I CSK 6614/22).
Przedmiot jednolitych wypowiedzi Sądu Najwyższego stanowi także
podnoszona przez skarżącego kwestia wykładni art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Obecnie nie budzi wątpliwości, że skuteczne skorzystanie przez stronę z prawa
zatrzymania wzajemnego świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie
w spełnieniu tego świadczenia, co wyklucza dochodzenie odsetek (zob. wyroki SN:
z 31 stycznia 2002 r., IV CKN 651/00; z 6 lutego 2015 r., II CSK 359/14 oraz
postanowienie SN z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6431/22).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
I CSK 1783/24
6
Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym
wymaganiom. Przede wszystkim, skoro sam skarżący łączy stawiane zagadnienia
prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) z wątpliwościami i rozbieżnościami
w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), w istocie przyznaje, że zagadnienia te
nie są nowe i były już analizowane w orzecznictwie.
Wskazane przez skarżącego kwestie były w ostatnim czasie przedmiotem
wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, który szczegółowo i wyczerpująco omówił
wszystkie kwestie podnoszone obecnie przez skarżącego. Sąd Najwyższy
jednolicie przyjmuje, że niedozwolone są postanowienia umowne pozostawiające
możliwość ustalenia kursu CFH, a tym samym wysokości świadczeń stron,
arbitralnej decyzji jednej z nich; takie postanowienie umowne uznawane jest za
niedopuszczalne w każdej sytuacji (zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r.,
I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24 października 2018 r.,
II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Analogicznie oceniane są przez Sąd
Najwyższy klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego do waluty obcej, jako określające główne świadczenie stron (zob.
np. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21;
z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE zob. wyroki:
z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego
2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33;
z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Wyrażane w przytoczonych powyżej orzeczeniach poglądy znalazły
odzwierciedlenie w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego
z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w której Sąd
Najwyższy jednoznacznie przesądził, że w razie uznania, że postanowienie umowy
kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu
określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie
jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
I CSK 1783/24
7
z przepisów prawa lub zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Konsekwencją uznania postanowienia umownego za bezskuteczne jest
działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie
(zob. np. uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że w sytuacji, gdy eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji
regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści
praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane
pozostałą częścią umowy (zob. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22).
Sąd Najwyższy odrzuca ponadto zasugerowaną w skardze kasacyjnej
możliwość odwołania się – w celu określenia oprocentowania kredytu utrzymanego
jako złotowy – do stawki referencyjnej WIBOR (zob. wyrok SN z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22, postanowienia SN z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22;
z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4115/22; z 6 października 2023 r., I CSK 5310/22).
Wobec powyższego nie można przyjąć, że wskazane przez skarżącego
kwestie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy nie znajduje także nowych argumentów, mogących świadczyć
o potrzebie ponownego rozważenia obecnego stanowiska.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
A.W.
[SOP]
I CSK 1783/24
8
