I CSK 1780/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
22 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.R.
przeciwko K.A.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,
na skutek wniosku pełnomocnika z urzędu
o zmianę postanowienia Sądu Najwyższego
z 8 października 2021 r., II CSK 539/20, w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach
pomocy prawnej z urzędu
1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
8 października 2021 r., II CSK 539/20, w pkt 3 w ten sposób, że
przyznaje adw. P.T. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w
Szczecinie dodatkowo kwotę 900 (dziewięćset 00/100) złotych
powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług, tytułem
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w
postępowaniu kasacyjnym,
2. oddala wniosek w pozostałym zakresie.
UZASADNIENIE
Wnioskodawca adwokat P.T., działając jako pełnomocnik z urzędu, wniósł o
zmianę, względnie uchylenie prawomocnego postanowienia Sądu Najwyższego z
dnia 8 października 2021 r., II CSK 539/20, w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach
I CSK 1780/24
2
pomocy prawnej udzielonej przez wnioskodawcę z urzędu na rzecz powoda D.R., w
związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22,
OTK-A 2024, poz. 30, w którym stwierdzono zakresową niekonstytucyjność § 2 pkt
1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3
października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023
r., poz. 2631).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4161 k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem
mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli
zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał
Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową
lub z ustawą. Przepis ten ma zastosowanie m.in. do postanowień w przedmiocie
kosztów procesu (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca
2013 r., II CZ 192/12), a także, jak należy przyjąć, kosztów należnych
pełnomocnikowi ustanowionemu przez sąd dla strony w prawomocnie
zakończonym postępowaniu, w tym w postępowaniu kasacyjnym. Jakkolwiek w art.
4161 k.p.c. mowa jest jedynie o możliwości uchylenia prawomocnego
postanowienia, w judykaturze przyjęto, że dopuszczalna jest również jego zmiana
(art. 359 § 2 i art. 403 § 4 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24
stycznia 2013 r., II CO 64/12).
W tym stanie rzeczy, mając na względzie, że zawarte w postanowieniu Sądu
Najwyższego z dnia 8 października 2021 r., II CSK 539/20, rozstrzygnięcie w
przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez wnioskodawcę
stronie zostało oparte na przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, do którego
odnosił się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22,
wniosek należało uznać za zasadny, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia
§ 8 pkt 6 w związku z § 16 ust. 4 pkt 2 obowiązującego rozporządzenia Ministra
I CSK 1780/24
3
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763).
W zakresie, w jakim wnioskodawca domagał się zasądzenia kosztów
postępowania wywołanego wnioskiem, w tym kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej z urzędu, należało zauważyć, że w sprawie, której przedmiotem
jest przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z
urzędu, w tym w sprawie o uchylenie tego postanowienia na podstawie
art. 4161 k.p.c., chodzi o relację między Skarbem Państwa a fachowym
pełnomocnikiem (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2017 r.,
III CZP 86/17, OSNC 2017, nr 9, poz. 99). Profesjonalny pełnomocnik nie świadczy
w tej sprawie pomocy prawnej z urzędu ani też nie reprezentuje strony, dla której
został ustanowiony, lecz działa w imieniu własnym. Wnioskodawca nie wykazał
zarazem, aby w postępowaniu wywołanym wnioskiem doszło do powstania kosztów
mogących podlegać zwrotowi od Skarbu Państwa na podstawie art. 98 § 2 k.p.c.
(por. odpowiednio uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2017 r., III CZP
87/16, OSNC 2017, nr 9, poz. 99).
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[SOP]
[a.ł]
