I CSK 1760/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Łodko
15 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.G. i G.B.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 8 listopada 2023 r., I ACa 2160/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2.
zasądza
od
Banku
spółki
akcyjnej
w W. na rzecz M.G. i G.B. po 4 050 złotych tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu
niniejszego postanowienia.
UZASADNIENIE
Bank spółka akcyjna w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Krakowie z 8 listopada 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania uzasadnił wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c.), dotyczących wyjaśnienia: 1) czy na etapie oceny możliwości
obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne
I CSK 1760/24
2
jest ustalenie treści umowy w zakresie, który był regulowany przez abuzywną
normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy –
Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.
w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na
zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP?; 2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu
indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia
abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny
z: (i) dnia zawarcia umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego
substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?; 4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi
szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa
(automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób
ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych
z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?; 5) czy rozważając
unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że
postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter
niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy
badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu
dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich?
Skarżący wskazał również na potrzebę wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie dotyczącym
tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do
franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że
uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco
interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest
I CSK 1760/24
3
wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu,
tj. klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość
zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej.
W odpowiedziach na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz
o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią
zadość wymogom stawianym istotnym zagadnieniom prawnym w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania. W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r.,
III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy przyjął, że w razie
niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu
indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym
zakresie. Stanowisko to odzwierciedla dominujący w orzecznictwie Sądu
Najwyższego pogląd, że w przypadku umowy kredytu indeksowanego kursem CHF,
po wyeliminowaniu z niej klauzul przeliczeniowych, nie jest możliwe utrzymanie
takiej umowy w mocy. W takiej sytuacji nie jest bowiem możliwe określenie
zgodnego z wolą stron rozmiaru wzajemnych świadczeń, a przede wszystkim
wysokości zobowiązania konsumenta względem banku. Postanowienia określające
główne świadczenia stron podlegają bowiem kontroli z punktu widzenia
abuzywności tylko wówczas, gdy są niejednoznaczne (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.).
W przeciwnym razie zasady ochrony konsumenta muszą ustąpić jednoznacznej
woli stron. Jeżeli jednak postanowienia te są niejednoznaczne, to w efekcie nie ma
zgodnych oświadczeń woli obu stron co do związania się umową o określonej
treści. Nie istnieje więc konsens w zakresie głównych świadczeń, który
z perspektywy art. 3851 § 1 k.c. podlegałby ochronie. Stąd też wynika skutek
w postaci braku związania umową w pozostałym zakresie, skoro nie są uzgodnione
główne świadczenia stron, a więc elementy konstrukcyjne umowy, przesądzające
I CSK 1760/24
4
o charakterze (istocie) danego stosunku prawnego (zob. wyrok SN
z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i powołane
tam orzecznictwo).
Sąd Najwyższy wyjaśnił już również, że w razie uznania, iż postanowienie
umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu
określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie
jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów (zob. uchwałę całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22). Oznacza to, że nie jest możliwe wypełnienie powstałych
w umowie luk po usunięciu z niej abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej przez
odwołanie się m.in. do art. 358 § 2 k.c. czy art. 24 ust. 3 ustawy o NBP. Ponadto
art. 358 § 2 k.c. wszedł w życie 24 stycznia 2009 r. (zob. ustawę z 23 października
2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo dewizowe,
Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506). Niedopuszczalne byłoby więc stosowanie tego
przepisu w odniesieniu do łączącej strony umowy kredytu zawartej 14 lipca 2008 r.,
a więc przed wejściem w życie tego przepisu.
Ocenę czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę składu siedmiu
sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Od tego też momentu klauzule
abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi świadomą
wolę na objęcie go takim postanowieniem umownym. Skutek niezwiązania klauzulą
abuzywną ex tunc, oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku
do daty zawarcia umowy zawierającej taką klauzulę pozostają bez znaczenia dla
niewiążącego charakteru niedozwolonych postanowień umownych.
W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się również ścisłe powiązanie
ze sobą klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula ryzyka
walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie
zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula
spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu
przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe.
I CSK 1760/24
5
W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytowych
mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie
byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,
II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23). Skarżący zatem nie
wykazał faktycznej potrzeby wykładni 3851 § 1 k.c., która jest utrwalona
w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również
okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,
w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4
pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Mariusz Łodko
[wr]
[SOP]
