I CSK 1729/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
2 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 2 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.R.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 7 lutego 2024 r., I ACa 1697/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 5400 zł (pięć
tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego - z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 13 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził
od pozwanego Banku spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki M.R. kwotę
I CSK 1729/24
2
295.160,06 zł wraz z bliżej określonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie,
oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach procesu.
2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem
z 7 lutego 2024 r. oddalił apelację oraz orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego.
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Skarżący nie
przedstawił uzasadnienia wniosku o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Podał
natomiast, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 k.c.
w zw. z art. 65 § 1 i § 2 k.c. Ponadto stwierdził, że w sprawie występują
następujące istotne zagadnienia prawne:
a) Jaki wpływ na status konsumenta ma aktywne prowadzenie działalności
gospodarczą pod adresem kredytowanej nieruchomości, w sytuacji gdy powód
oprócz swoich twierdzeń nie zaprezentował żadnego dowodu celem wykazania
faktu, że cel kredytu w przeważającej części był mieszkaniowy, zaś zgodnie
z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt: II CSKP
863/23 zawarcie umowy, która jedynie w minimalnym stopniu służyła celom
konsumenckim, nie może prowadzić do przyznania powodom ochrony właściwej
dla konsumentów, a w szczególności czy sąd powinien dokonać szczegółowych
ustaleń w zakresie korelacji kwot przeznaczonych na cel gospodarczy oraz ich
procentowego stosunku do całości kwoty kredytu?
b) Czy w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że klauzule określające
kurs walutowy, stosowany do określenia wysokości świadczenia stron w walucie
krajowej, zawarte w umowie kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zawartej
przez przedsiębiorcę z konsumentem, mają charakter niedozwolonych postanowień
umownych (postanowień abuzywnych) w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., sąd krajowy
poprzez zastosowanie przepisów prawa cywilnego dotyczących wykładni
oświadczeń woli oraz treści czynności prawnych powinien uzupełnić stosunek
prawny umowy kredytu treścią wynikającą z przepisów prawa krajowego
o charakterze dyspozytywnym, jeżeli operacja ta zrealizuje cel art. 6 ust. 1
I CSK 1729/24
3
Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich i przywróci faktyczną równowagę między
stronami, np. poprzez odwołanie do kursu średniego NBP do rozliczeń stron
na podstawie art. 358 § 2 k.c., bądź art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, ewentualnie
art. 24 ustawy o Narodowym Banku Polskim, art. 41 Prawa wekslowego
lub poprzez wykładnię oświadczeń woli stron na podstawie art. 65 k.c.?
c) Czy podejmując decyzję, o której mowa w pytaniu poprzedzającym, sądy
powinny brać pod uwagę konieczność zachowania proporcjonalności pomiędzy
wagą naruszenia i jej potencjalnymi skutkami a konsekwencjami dla obu stron
przyjętego przez sąd rozwiązania, w szczególności w kontekście zasady równości
prawa, proporcjonalności – adekwatności konsekwencji dla stron do rzeczywistej
wagi stawianych bankowi zarzutów, zgodności z zasadami współżycia
społecznego?
4. Powódka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony
pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
I CSK 1729/24
4
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że
w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub pkt 2 k.p.c.
uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Co do pierwszego z podniesionych przez skarżącego zagadnień
prawnych, dotyczącego przysługiwania kredytobiorcy statusu konsumenta, to
w pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Najwyższy jest związany
ustaleniami faktycznymi w tym zakresie dokonanymi przez sąd powszechny.
Zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach
dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu
Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.) oznacza niedopuszczalność powoływania się
przez skarżącego na wadliwość orzeczenia sądu drugiej instancji, polegającą
na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów, również
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie SN
z 15 października 2020 r., IV CSK 136/20). Zgodnie ze stanowiskiem judykatury
(zob. zwłaszcza wyrok Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22)
sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytobiorcę nie wyklucza
uznania go za konsumenta. Dla tego rodzaju kwalifikacji prawnej (jako
profesjonalisty) decydujące powinny być cel zawarcia umowy oraz bezpośredniość
jej związku z wykonywaną działalnością gospodarczą lub zawodową. Weryfikacja
okoliczności faktycznych w tym zakresie może być ostatecznie dokonana wyłącznie
przez sądy meriti w określonej sprawie. Z ustaleń poczynionych przez Sądy obu
instancji w niniejszej sprawie (k. 457 i k. 654v-655 akt sprawy) wynika, że cel
konsumencki wynikał z wniosku kredytowego, a środki uzyskane z kredytu
I CSK 1729/24
5
powódka przeznaczyła na zakup mieszkania, w którym zaspokajane były jej
potrzeby mieszkaniowe. W tej sytuacji poza zakresem rozważań Sądu
Najwyższego musi pozostać kwestia wskazywana przez skarżącego w ramach
pierwszego ze wskazanych zagadnień prawnych, gdyż nie wpisuje się ona
w ustalony przez Sądy meriti stan faktyczny.
8. Pozostałe podniesione przez skarżącego zagadnienia prawne
i wątpliwości wykładnicze koncentrują się wokół problemu dotyczącego
abuzywności postanowień umowy i skutków tej abuzywności, a zwłaszcza
możliwości zastąpienia wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy
innymi regulacjami. Należy zauważyć, że problemy dotyczące tzw. kredytów
indeksowanych lub denominowanych w walucie obcej były przedmiotem licznych
wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 28 kwietnia
2022 r., III CZP 40/22; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22; z 13 maja 2022 r. II CSKP 293/22;
13 maja 2022 r. II CSKP 405/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22; z 26 maja
2022 r., II CSKP 650/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 29 listopada
2023 r., II CSKP 1461/22). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi aktualnie
wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-
odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,
nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko
idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy
stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja
2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22; z 6 lipca 2023 r., I CSK
5755/22; z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4312/22; z 12 stycznia 2024 r., I CSK
6796/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej
Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in.,
że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
I CSK 1729/24
6
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził
także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
9. Wobec powyższego podniesione przez skarżącego wątpliwości
interpretacyjne należy uznać za wyjaśnione, zaś kwestie prezentowane przez
skarżącego jako „istotne zagadnienie prawne” nie stanowią obecnie zagadnień
nowych. Tożsame zagadnienia, jak sformułowane przez skarżącego, były już
wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego w ramach tzw. przedsądu
(zob. postanowienia: z 15 maja 2023 r., I CSK 5591/22; z 17 maja 2023 r., I CSK
6697/22; z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4312/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 3911/23;
z 12 stycznia 2024 r., I CSK 6796/22; z 22 lutego 2024 r., I CSK 6617/22; z 25 lipca
2024 r., I CSK 3614/23; z 9 sierpnia 2024 r., I CSK 1722/23; z 29 października 2024
r., I CSK 3019/23), do których szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu
uniknięcia zbędnych powtórzeń.
10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,
§ 11 i § 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych.
[SOP]
[r.g.]
I CSK 1729/24
7
