I CSK 170/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 października 2025 r.
SSN Małgorzata Manowska
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E.P. i R.P.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 21 marca 2024 r., VI ACa 1772/22,
(R.N.)
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz E.P. i R.P.
kwotę po 1 350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia
następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu
odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Pozwem z 7 listopada 2019 r. skierowanym przeciwko Bankowi spółki
akcyjnej w W. E.P. i R.P. wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu na cele
mieszkaniowe nr […] z 10 stycznia 2005 r. zawarta przez powodów z pozwanym
jest nieważna na podstawie art. 58 k.c. w zw. z art. 189 k.c. albo unieważnienie
umowy na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r.
o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym i zasądzenie od pozwanego
solidarnie na rzecz powodów kwoty 10 807,80 złotych wraz z odsetkami
I CSK 170/25
2
ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu pozwu do dnia
zapłaty, ewentualnie na wypadek nie uznania żądania opisanego
w punkcie I zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 34
588,75 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po
dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty wskutek uznania niektórych postanowień za
abuzywne w rozumieniu art. 3851 k.c. i tym samym bezskuteczne wobec powodów.
Wyrokiem z 28 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił
powództwo E.P. i R.P. przeciwko Bank spółki akcyjnej w W. Sąd I instancji uznał, że
umowa kredytu indeksowanego kursem CHF zawarta pomiędzy stronami nie może
być uznana za nieważną ze względu na określenie świadczeń stron poprzez
zastosowanie klauzul indeksacyjnych.
Od wyroku Sądu I instancji apelację wnieśli powodowie, skutkiem czego Sąd
Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 21 marca 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok
w całości w ten sposób, że ustalił, iż umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta
10 stycznia 2005 r. pomiędzy powodami R.P. i E.P., a B.1 Spółką Akcyjną, którego
następcą prawnym jest pozwany Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest
nieważna.
Od wyroku Sądu II instancji skargę kasacyjną wniósł pozwany, wskazując na
istnienie w sprawie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c.), tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. Zdaniem skarżącego w orzecznictwie istnieją
rozbieżności odnoszące się do konsekwencji przyjęcia, że klauzula indeksacyjna
ma charakter abuzywny, należy zatem te rozbieżności usunąć. Ponadto należy
ocenić i przesądzić, czy możliwe jest usunięcie klauzuli abuzywnej wyłącznie
w zakresie odniesienia do stosowania przez bank tabel kursowych
i przeprowadzenie tego działania z jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli
obu stron umowy co do istotnych postanowień umowy kredytu oraz
uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i całokształtu postanowień umowy,
przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu konsumenta i dobrych obyczajów.
Zdaniem skarżącego jedyną możliwością przywrócenia równowagi kontraktowej
I CSK 170/25
3
stron jest poszukiwanie nowego miernika służącego do waloryzacji zobowiązania
wynikającego z ważnego stosunku prawnego – umowy kredytu.
Skarżący wnosił, aby jednoznacznie przesądzić, czy rekonstrukcja taka
może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu prawa o charakterze
dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c., w brzmieniu
nadanym nowelizacją z 23 października 2008 r.
Zdaniem skarżącego istotą sprawy jest zatem ocena skutków stwierdzenia
abuzywności klauzul indeksacyjnych i mimo że kwestia była ta kilkakrotnie
podejmowana przez Sąd Najwyższy, nie usunęło to jednak wątpliwości niektórych
składów orzekających w sądach powszechnych i wciąż powoduje rozbieżności
w orzecznictwie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżącego obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zagwarantował, że skarga
kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie
realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie ilości przesłanek, wskazanych
w art. 3989 § 1 k.p.c. ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których
mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie
w każdej sprawie skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.
W przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom,
sądem trzeciej instancji, a nie jest przecież jego zadaniem dokonywanie korekty
ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej
indywidualnej sprawie.
I CSK 170/25
4
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,
określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne
mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,
a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez
sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;
z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
Skarga kasacyjna nie spełnia tych wymagań, gdyż wykładnia
art. 3851 § 1 i 2 k.c. była wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego
(czego skarżący nie dostrzegł) i obecnie nie budzi wątpliwości we wskazanym
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zakresie.
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie
wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi
obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia
umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron,
w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny, o czym mowa w art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. Natomiast art. 3
ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie
negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności
z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających
z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (zob. np. wyroki
SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134;
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21;
z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21). W orzeczeniach tych wyjaśniono, że
postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia
kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat
na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej,
I CSK 170/25
5
mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Sprzeczność z dobrymi
obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na
uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia
konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na
złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności
poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia
konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego
ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego
działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym
ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy
uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy
(banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np.
w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego
z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. m.in. wyrok z 22 stycznia 2025 r.,
II CSKP 208/24).
Ponadto należy przypomnieć, że ochrona przyznana przez dyrektywę 93/13
nie może być ograniczona jedynie do okresu wykonania umowy zawartej
z konsumentem przez przedsiębiorcę, ale obowiązuje również po wykonaniu tej
umowy. Tak więc o ile w przypadku stwierdzenia nieważności zawartej między
konsumentem a przedsiębiorcą umowy z powodu nieuczciwego charakteru jednego
z jej warunków do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa
krajowego, skutków tego, o tyle musi się to odbyć z poszanowaniem ochrony
przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności przez zapewnienie
przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, jaka istniałaby w braku zaistnienia
takiego nieuczciwego warunku (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,
M.B. i in.).
W tym też kontekście należy rozważać aspekt „utrzymania” umowy przez
wprowadzenie rozwiązań z innych przepisów Kodeksu cywilnego (średni kurs NBP
– art. 358 § 2 k.c.), czy w ogóle innych ustaw (np. art. 41 Prawa wekslowego, jak
sugeruje skarżący).
I CSK 170/25
6
Powyższe rozważania pozostają zgodne z uchwałą pełnego składu Izby
Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),
zgodnie z którą m.in. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu
indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu
waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Wobec powyższego nie można uznać, że przesłanki przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie
do art. 98 § 1 i 3 i art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
Małgorzata Manowska
(M.M.)
[a.ł]
