I CSK 1670/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
29 października 2025 r.
SSN Krzysztof Wesołowski
na posiedzeniu niejawnym 29 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z.S. i D.S.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 21 stycznia 2025 r., I ACa 3818/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 21 stycznia 2025 roku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
I CSK 1670/25
2
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr
1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego wyjaśnienie przyczyni się
do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 10 lutego 2023 r., I CSK
4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
I CSK 1670/25
3
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie wystąpiła potrzeba wykładni „art. 3851 § 1 i 2
k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczące
tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do
franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że
uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco
interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest
wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka
szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.
Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość
zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej?”
Jednocześnie zdaniem skarżącego w sprawie występują istotne, jego
zdaniem, zagadnienia prawne, a mianowicie:
- „czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa
w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP
Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego)
w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i
2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw.
z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie
kilkudziesięcioma przepisami; z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis
wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość
waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?”
- „czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem
krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia umowy, (ii) dnia
powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?”
I CSK 1670/25
4
- „czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego
substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?”
- „czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje
zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli
Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby
operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?”
- „czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na
skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula kursowa)
mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie
kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do
zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?”
- „czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach abuzywnych (art. 3851 k.c. i
n.) Bank pozostaje w opóźnieniu wobec Kredytobiorcy co do zwrotu kwot
uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem przez Kredytobiorcę,
po pouczeniu przez Sąd, oświadczenia w przedmiocie woli utrzymania w mocy
umowy wobec abuzywności postanowień umownych a w konsekwencji czy
dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) za okres do
chwili złożenia przez prawidłowo poinformowanego o skutkach bezskuteczności
umowy Kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli utrzymania umowy
w mocy?”
Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie, w ramach istnienia
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów
prawa, koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności postanowień
umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. SN w uchwale pełnego składu Izby
Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; w uchwale z 28
kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, i w wyrokach: z 24
I CSK 1670/25
5
października 2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego
2022 r., II CSKP 415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II
CSKP 1262/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP
532/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja
2022 r., II CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r.,
II CSKP 1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP
403/22; z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP
550/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22;
z 19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września
2022 r., II CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II
CSKP 875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP
1442/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP
722/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22;
z 17 marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26
stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca
2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II
CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP
1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II
CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia
umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok z 2 czerwca 2021 r.,
I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851 § 1
k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na
I CSK 1670/25
6
korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to
postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Nie
budzi też wątpliwości, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia
w umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną. (zob. np.
uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasadę
prawną - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16
lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu
Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki
TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak
przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W.,
R.W. przeciwko Bank BPH S.A.). Niedopuszczalne jest zastępowanie
wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem
wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym
art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej
innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli
stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania
sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne.
(zob. postanowienie SN z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i wskazane tam
orzeczenia, postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2022 r., I CSK
3614/22).
Ponadto w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że
w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże
z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
I CSK 1670/25
7
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania
przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania
z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do
chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę jest związany tą uchwałą (art.
88 SNU).
Także zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej art. 6 ust.
1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi na przeszkodzie
wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych
warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów
krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści
czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające
z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów
dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony
umowy wyrażą na to zgodę. Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy
unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu
indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia
ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego
kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na
przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru
niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej
i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą
międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa
nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie
spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok
I CSK 1670/25
8
TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z 11
grudnia 2019 r., V CSK 382/19).
Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego
obecnie dominuje pogląd, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we
wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne
świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z: 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-
ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE
również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu
„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy
uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które
z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z: 30 kwietnia 2014 r.
w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r. w sprawie
C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van Hove, pkt 33;
20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane
są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),
które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu
waluty izwiązanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE
z dnia: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; 20 września
2018 r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14 marca 2019 r.
w sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18,
Dziubak, pkt 44).
Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco
wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji.
M.L.
[SOP]
I CSK 1670/25
9
