I CSK 1639/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
10 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J.G.
z udziałem Z.G. i Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu
o uchylenie ubezwłasnowolnienia całkowitego i orzeczenie ubezwłasnowolnienia
częściowego,
na skutek skargi kasacyjnej J.G.
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 25 czerwca 2024 r., I ACa 2906/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. odstępuje od obciążenia wnioskodawczyni kosztami
postępowania kasacyjnego;
3. przyznaje adw. P.M. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
zł powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem
wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną
wnioskodawczyni w postępowaniu kasacyjnym.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
I CSK 1639/25
2
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do przytoczonych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z powołaniem się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawiła jako pytania: - „czy na
gruncie normy art. 379 pkt 5 k.p.c., dla skutecznego postawienia zarzutu
nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, ze względu na
niedoręczenie opinii biegłego stronie postępowania i zamknięcie rozprawy,
konieczne jest zakwestionowanie przez tę stronę meritum niedoręczonej opinii
w postępowaniu apelacyjnym?”; - „czy w sprawach o ubezwłasnowolnienie lub jego
uchylenie na gruncie normy art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 5541 § 1 k.p.c., gdy
stronie nie została doręczona opinia uzupełniająca biegłego, która dotyczy
dotychczas nieanalizowanego aspektu stanu zdrowia lub badań osoby
ubezwłasnowolnionej i doszło do zamknięcia rozprawy, możliwe jest uznanie, że
strona miała możliwość obrony swych praw?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa.
I CSK 1639/25
3
Skarżąca nie przedstawiła argumentacji prawnej, która uzasadniałaby jej
twierdzenie o występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.
Uchybienie prawu procesowemu, w związku z którym skarżąca sformułowała tezę
o możliwej nieważności postępowania ze względu na pozbawienie jej możliwości
działania w postępowaniu, miało miejsce przed sądem pierwszej instancji. Zarzut
w związku z uchybieniem stanowił również podstawę apelacji i został rozpoznany
przez sąd drugiej instancji, który – rozważywszy okoliczności sprawy – stwierdził,
że niedoręczenie wnioskodawczyni odpisu drugiej opinii uzupełniającej było
uchybieniem, jednak nie prowadzącym w skutkach do pozbawienia jej możliwości
obrony swych praw. Uchybienie to zostało wykryte jeszcze na etapie postępowania
apelacyjnego, będącego ciągiem dalszym merytorycznego rozpoznawania sprawy.
Postępowanie przed sądem drugiej instancji nie ma wyłącznie kontrolnego
charakteru, a przeciwnie – powinno w nim dojść do usunięcia tych uchybień prawu
procesowemu, które mogły istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Skoro zatem
wnioskodawczyni zapoznała się z niedoręczonym jej wcześniej opracowaniem
biegłych zanim postępowanie w sprawie zakończyło się prawomocnie, to
w postępowaniu apelacyjnym powinna była – poza wytknięciem uchybienia
formalnego – zgłosić także ewentualne zarzuty przeciwko wynikom dowodu
i wnioski zmierzające do wykazania ich zasadności. Profesjonalnie
reprezentowana wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych zarzutów
apelacyjnych, które podważałyby wnioski wynikające z opinii biegłych, chociaż
w okolicznościach sprawy, w związku z niedoręczeniem opinii na wcześniejszym
etapie, mogła je podnieść aż do zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej
instancji.
Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie stanowi ewentualna nieważność
postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jedynie przed sądem drugiej
instancji (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., II CSK 80/09).
Zaniechanie powtórzenia dowodów czy uzupełnienia postępowania dowodowego
przez sąd drugiej instancji nie jest okolicznością wskazującą na nieważność
postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona zostaje pozbawiona
możności działania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. tylko w sytuacji, gdy doszło do
I CSK 1639/25
4
całkowitego pozbawienia jej możności obrony jej praw, a zatem wtedy, gdy znalazła
się w takiej sytuacji, która uniemożliwia, a nie tylko utrudniła lub ograniczyła
popieranie przed sądem dochodzonych żądań (por. postanowienia Sądu
Najwyższego z 28 października 1999 r., II UKN 174/00, OSNP 2001, nr 4, poz. 133
oraz z 25 lipca 2013 r., II CZ 19/13). Okoliczności, na które powołała się
wnioskodawczyni w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie pozwalają na przyjęcie, żeby do tego rodzaju uchybień doszło
w postępowaniu przed sądem drugiej instancji w niniejszej sprawie.
Wnioskodawczyni powołała się również na oczywistą zasadność skargi
kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), mającą wynikać z naruszenia art. 386 § 2
k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c., czego dotyczy zarzut
podniesiony w ramach podstawy kasacyjnej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do
rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia
zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego
i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość
naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Uzasadnienie wniosku oparte na tej
przesłance wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do
wykazania kwalifikowanego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa,
możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia
oraz podstaw kasacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia
2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK
216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może
sprowadzać się do powtórzenia uzasadnienia podstaw kasacyjnych, jak również
być sformułowane w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności.
Uzasadnienie wniosku skarżącej nie odpowiada tym wymaganiom, gdyż
stanowi w zasadzie powtórzenie zarzutu skargi. Wniosek nie zawiera argumentacji
I CSK 1639/25
5
wykazującej oczywisty charakter zarzuconych naruszeń prawa, które mogłoby
ewentualnie świadczyć o oczywistej zasadności skargi. Zarzut skarżącej nie
uwzględnia dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych lub stanowi wprost
polemikę z nimi, chociaż ustawodawca wyłączył możliwość oparcia skargi na
zarzutach dotyczących błędów w ustaleniach faktycznych lub ocenie dowodów (art.
3983 § 3 k.p.c.) i przyjął, że Sąd Najwyższy dokonanymi ustaleniami byłby związany
przy rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.).
Wbrew twierdzeniom skarżącej analiza pisemnych motywów postanowień
Sądów meriti prowadzi do przekonania, że przeprowadziły one wyczerpujące
postępowanie dowodowe. Sądy obu instancji dokonały obszernego
i wszechstronnego wnioskowania z rezultatów badań przeprowadzonych przez
biegłych psychiatrę i psychologa. Uznały, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw
do uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego i orzeczenia o częściowym
ubezwłasnowolnieniu.. Wnioskodawczyni, zmagająca się ze schizofrenią
paranoidalną, nadal nie jest zdolna do samodzielnego kierowania swoim
postępowaniem i prowadzenia swoich spraw we wszystkich aspektach życiowych.
Ocena prawna dokonana przez sądy meriti jest właściwa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w zw.
z art. 13 § 2 k.p.c. oraz co do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie
art. 102 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.
O wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi reprezentującemu
wnioskodawczynię z urzędu orzeczono stosownie do § 2 ust. 1, § 14 ust. 1 pkt 27
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia
przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763).
[dr]
[SOP]
I CSK 1639/25
6
[SOP]
