I CSK 1623/25

I CSK 1623/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.M. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o ustalenie i o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23 września 2024 r., I ACa 793/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23 września 2024 r. (sygn. akt I ACa 793/23) pełnomocnik pozwanego Banku spółki akcyjnej w W. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. I CSK 1623/25 2 W ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący sformułował 12 poniżej wskazanych zagadnień prawnych (oznaczonych literami od a. do l.). a. Czy postanowienia indeksacyjne umowy kredytu indeksowanego, określające wysokość kwoty kredytu i wysokość rat kapitałowo-odsetkowych wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy, bez określenia w treści umowy szczegółowych zasad obliczania tych kursów, na przykład w postaci wzoru matematycznego, wykraczają poza granice zakreślone w ramach zasady swobody umów opisanej w art. 3531 k.c.? b. Czy żądanie „ustalenia nieważności umowy" stanowi roszczenie dopuszczalne na gruncie przepisów k.p.c., czy może być uwzględnione przez sąd rozpatrujący sprawę, a jeżeli takie sformułowanie roszczenia jest wadliwe, to jaki powinien być skutek zgłoszenia takiego powództwa przez stronę powodową? c. Jeżeli stronie powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę, wynikające ze stosunku prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, w szczególności wynikające z możliwości żądania zwrotu dokonanych świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, to czy strona powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy? d. Czy dopuszczalne jest stwierdzenie abuzywności klauzul odsyłających do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy w sytuacji, gdy kredytobiorca miał na mocy regulaminu, stanowiącego integralną część umowy, możliwość spełniania świadczenia bezpośrednio w walucie obcej od momentu zawarcia umowy, z pominięciem Tabeli Kursów Walut Obcych Banku Kredytodawcy, tym bardziej, jeżeli kredytobiorca faktycznie rozpoczął spłatę bezpośrednio w walucie kredytu, po zawarciu aneksu na podstawie postanowień, które były obecne w stosunku prawnym pomiędzy stronami już na dzień zawarcia umowy? e. Czy dopuszczalne jest wyeliminowanie przez strony charakteru niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 k.c. postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji do kursu waluty obcej, odsyłających do Tabeli Kursów I CSK 1623/25 3 Walut Obcych banku-kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub uzupełnienie ich, wskutek zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami pozbawionymi abuzywnego charakteru, dającymi możliwość korzystania przez kredytobiorcę z dowolnie wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty obcej na poczet spłaty kredytu? f. Czy w przypadku, gdy proces poinformowania konsumenta o ryzykach, wynikających z wprowadzenia do umowy kredytu klauzul przewidujących indeksację kursem waluty obcej, polegał na przedstawieniu konsumentowi szczegółowej informacji o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu, a konsument potwierdził przekazanie tej szczegółowej i wyczerpującej informacji (wynikającej z procedur wewnętrznych Banku) poprzez złożenie pisemnego oświadczenia, to czy klauzule obciążające konsumenta ryzykiem kursowym mają charakter jednoznaczny i nie stanowią postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.? g. Czy norma zawarta w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, zawierająca odesłanie do kursu określonego w tabeli kursowej publikowanej przez bank, podlega kontroli z punktu widzenia przesłanek abuzywności, czy też kontrola taka jest wyłączona na mocy art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej jako „dyrektywa 93/13"), z uwagi na fakt, że publikowanie kursów walutowych przez banki oparte jest na ustawowej podstawie prawnej, tj. art. 111 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. 2020, poz. 288, dalej jako „Prawo bankowe")? h. Czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy określonych przez strony umowy norm postępowania – czy też, przeciwnie, wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu umowy oraz czy dopuszczalne jest wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek redakcyjnych w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do części zawartych tam norm? i. Czy norma, zawarta w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego I CSK 1623/25 4 (tzw. „klauzula spreadu"), stanowi normę regulującą główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy do essentialia negotii umowy kredytu? j. Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), skutkuje również niezwiązaniem konsumenta normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka) oraz czy niezwiązanie konsumenta klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy? k. Czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności prawa, wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z celami dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu, ma rzekomo skutkować niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co ma prowadzić do przekształcenia umowy z mocą wsteczną w kredyt złotowy, ale oprocentowany w oparciu o parametr ekonomiczny właściwy wyłącznie dla waluty indeksacji, co z kolei mogłoby prowadzić do stwierdzenia nieważności całej umowy? I. Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), przy jednoczesnym stwierdzeniu że konsument jest związany normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka), skutkuje koniecznością dokonania wykładni postanowień umowy z pominięciem klauzuli spreadu, natomiast z wykorzystaniem przepisów dyspozytywnych w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy, w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (dalej: „ustawa o NBP"), oraz stwierdzeniem, że umowa podlega wykonaniu, z wykorzystaniem do przeliczeń kursu średniego waluty indeksacji publikowanego przez Narodowy Bank Polski, aktualnego na dzień danej operacji finansowej?. I CSK 1623/25 5 Z kolei w ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący powołał potrzebę wykładni szeregu przepisów prawa cywilnego, konstytucyjnego oraz unijnego, pogrupowanych w 11 grupach (lit a. – k.): 1. art. 3531 k.c. – w zakresie zgodności z zasadą swobody umów postanowień indeksacyjnych odsyłających do tabel kursowych banku bez wskazania szczegółowych zasad ustalania kursów; 2. art. 189 k.p.c. w zw. z art. 1301a § 1 k.p.c. – w zakresie dopuszczalności powództwa o ustalenie nieważności umowy oraz skutków procesowych takiego sformułowania żądania; 3. art. 189 k.p.c. – w zakresie istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego pomimo możliwości dochodzenia dalej idącego roszczenia o zapłatę; 4. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 – w zakresie dopuszczalności uznania za abuzywne klauzul odsyłających do tabel kursowych banku, jeżeli kredytobiorca miał możliwość – na mocy ustawy lub Regulaminu stanowiącego integralną jej część spełniać świadczenie bezpośrednio w walucie obcej od momentu jej zawarcia; 5. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 – w zakresie możliwości usunięcia abuzywności postanowień umownych przez następczą zmianę umowy, w szczególności poprzez zawarcie aneksu; 6. art. 3851 § 1 k.c. – w zakresie rozumienia pojęcia „postanowienia” użytego w tym przepisie, w szczególności tego, czy „postanowieniami” podlegającymi kontroli abuzywności są normy umowne czy poszczególne jednostki redakcyjne umowy, wpływu należytego poinformowania konsumenta o ryzyku kursowym na ocenę abuzywności postanowień umownych oraz kwalifikacji klauzuli spreadowej jako postanowienia określającego główne świadczenia stron; 7. art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego – w zakresie uznania klauzuli spreadowej za element przedmiotowo istotny (essentialia negotii) umowy kredytu; 8. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – w I CSK 1623/25 6 zakresie zgodności przyjmowanych w orzecznictwie skutków abuzywności postanowień umownych z zasadami proporcjonalności, równości, pewności prawa oraz utrzymania umowy w mocy; 9. art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c., art. 3 k.c. oraz art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 – w zakresie tego, czy ocena skutków abuzywności powinna następować według stanu prawnego z chwili zawarcia umowy czy z chwili zamknięcia rozprawy; 10. art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c. – w zakresie możliwości wykorzystania art. 358 § 2 k.c. jako przepisu dyspozytywnego pozwalającego na dalsze wykonywanie umowy po wyeliminowaniu klauzuli spreadowej; 11. art. 24 ust. 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim w zw. z art. 3851 § 2 k.c. – w zakresie możliwości wykorzystania tego przepisu jako podstawy uzupełnienia umowy po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień dotyczących kursu waluty. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego I CSK 1623/25 7 zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego, wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania (pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi, nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu (zob. m.in. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18). Wskazuje się na konieczność przedstawienia występujących rozbieżności interpretacyjnych przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17). I CSK 1623/25 8 Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23). Przechodząc do analizy przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy zauważyć, że przyjęta przez skarżącego kaskadowa konstrukcja wniosku oraz obszerność jego uzasadnienia utrudniają przeprowadzenie odrębnej oceny przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Argumentacja skarżącego w znacznym stopniu łączy bowiem rozważania odnoszące się do obu tych przesłanek, pomimo ich odrębnego charakteru i odmiennych funkcji procesowych. Skarżący uzasadnia ich występowanie częściowo tożsamą argumentacją, powołując te same zagadnienia prawne oraz te same przepisy prawa. W szczególności szereg zagadnień przedstawionych jako istotne zagadnienia prawne ma jednocześnie świadczyć o występowaniu rozbieżności w orzecznictwie. Taka konstrukcja argumentacji prowadzi do jej I CSK 1623/25 9 wewnętrznej niespójności. Nie sposób bowiem równocześnie twierdzić, że określone zagadnienie stanowi nierozstrzygnięty dotychczas problem prawny wymagający wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz że na jego tle wykształciły się już rozbieżne kierunki orzecznictwa Sądu Najwyższego. Jeżeli bowiem w odniesieniu do danego przepisu orzecznictwo Sądu Najwyższego wypracowało już odmienne stanowiska, to zagadnienie to co do zasady nie spełnia kryterium nowości ani nierozstrzygnięcia, właściwego dla przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W tym zakresie argumentacja skarżącego pozostaje wewnętrznie niespójna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16). Odwołanie się przez skarżącego do potrzeby „skondensowania argumentacji oraz uniknięcia powielania treści” (pkt 14 uzasadnienia wniosku, s. 26) nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla takiego sposobu konstruowania podstaw przedsądu. Niezależnie jednak od wskazanych mankamentów konstrukcyjnych uzasadnienia wniosku należy stwierdzić, że żadna z powołanych przez skarżącego przesłanek (przyczyn kasacyjnych), oceniana odrębnie według właściwych jej kryteriów, nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Analiza poszczególnych zagadnień prawnych oraz przepisów i problemów interpretacyjnych wskazanych przez skarżącego prowadzi do wniosku, że powołane przesłanki przedsądu nie zostały wykazane. Problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Kwestie te były wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, także w orzeczeniach wydanych już po wniesieniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W rezultacie doszło do utrwalenia kierunków wykładni odnoszących się do zagadnień podniesionych przez skarżącego. Z tych samych względów brak jest również podstaw do przyjęcia, że wskazane przez skarżącego przepisy prawa nadal wywołują poważne wątpliwości interpretacyjne lub rozbieżności uzasadniające potrzebę wykładni (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). W szczególności nie budzą obecnie wątpliwości skutki uznania za abuzywne postanowień odsyłających do tabel kursowych banku przy określaniu wysokości świadczeń stron umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, jak również I CSK 1623/25 10 konsekwencje eliminacji takich postanowień z umowy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, z 28 lutego 2025 r., II CSKP 380/23 oraz powołane w tych orzeczeniach orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej). Nie ujawniają również potrzeby dalszej wykładni zagadnienia odnoszące się do zgodności postanowień odsyłających do tabel kursowych banku z art. 3531 k.c. oraz możliwości wyłączenia takich postanowień spod kontroli abuzywności na podstawie art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. Skarżący wiąże te kwestie przede wszystkim z brakiem zamieszczenia w umowie szczegółowego wzoru ustalania kursów walut oraz z wynikającym z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego obowiązkiem publikowania tabel kursowych. Tymczasem przedmiotem utrwalonego orzecznictwa nie jest dopuszczalność samego zastosowania mechanizmu indeksacji ani brak matematycznego wzoru ustalania kursu, lecz zakres swobody pozostawionej przedsiębiorcy przy określaniu wysokości świadczenia konsumenta. Przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego określa jedynie obowiązek ogłaszania stosowanych przez bank kursów walutowych. Nie zawiera natomiast normy dyspozytywnej kształtującej treść stosunku kredytowego ani nie determinuje sposobu ustalania kursów mających zastosowanie do przeliczeń dokonywanych na podstawie umowy. Nie może zatem stanowić podstawy do wyłączenia postanowień odsyłających do tabel kursowych banku spod kontroli przewidzianej w art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2023 r., I CSK 5177/22 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, z 26 czerwca 2025 r., II CSKP 327/23 oraz z 6 listopada 2025 r., II CSKP 67/23). Pogląd ten pozostaje zgodny z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wskazano, że wyjątek przewidziany w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 podlega ścisłej wykładni i obejmuje wyłącznie warunki umowne odzwierciedlające przepisy prawa znajdujące zastosowanie między stronami niezależnie od ich wyboru albo mające zastosowanie w braku odmiennego uzgodnienia stron (por. motyw 13 dyrektywy 93/13 oraz wyrok TSUE z 21 marca 2013 r., C-92/11, RWE Vertrieb AG przeciwko Verbraucherzentrale NordrheinWestfalen e.V., pkt 26 i n., ECLI:EU:C:2013:180, także wyrok TSUE z 21 I CSK 1623/25 11 grudnia 2021 r., C-243/20, DP i SG przeciwko Trapeza Peiraios AE, ECLI:EU:C:2021:1045 i powołane tam dalsze orzecznictwo). Art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego nie zawiera natomiast regulacji określającej sposób ustalania kursów walut stosowanych do przeliczeń wynikających z umowy kredytu, wobec czego wynikający z tego przepisu obowiązek publikowania tabel kursowych nie może być utożsamiany z ustawowym określeniem zasad ustalania kursów walut. Dalszej wykładni również nie można uznać, iż wymagają zagadnienia dotyczące zakresu pojęcia „postanowienia umownego” w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., w tym relacji między normatywną treścią warunku umownego a jego redakcyjnym wyodrębnieniem w tekście umowy, a także kwalifikacji klauzul indeksacyjnych i kursowych na tle tego przepisu. W orzecznictwie wyjaśniono bowiem, że dopuszczalne jest badanie abuzywności poszczególnych elementów postanowień umownych oraz eliminacja jedynie nieuczciwego elementu warunku umownego, o ile stanowi on normatywnie wyodrębnioną część zobowiązania i jego usunięcie nie prowadzi do zmiany istoty pozostałej treści warunku. Jednocześnie wyjaśniono przesłanki uznania klauzul indeksacyjnych i kursowych za postanowienia odnoszące się do głównych świadczeń stron oraz zakres dopuszczalnej kontroli ich abuzywności. Niedopuszczalne pozostaje natomiast takie częściowe utrzymanie postanowienia w mocy, które prowadziłoby do modyfikacji jego treści i zastępowania woli stron nową treścią normatywną (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 września 2024 r., I CSK 2491/23 i z 14 maja 2024, I CSK 2528/23 oraz powołane tam orzecznictwo, wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH). W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się również, że klauzula ryzyka walutowego oraz klauzula kursowa określająca mechanizm przeliczeniowy pozostają funkcjonalnie powiązane. Wyeliminowanie niedozwolonych postanowień przeliczeniowych prowadzi zatem także do upadku mechanizmu ryzyka walutowego, charakterystycznego dla kredytu indeksowanego do waluty obcej. W konsekwencji nie jest możliwe utrzymanie takiej umowy jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki właściwej dla kredytu powiązanego z walutą obcą ani zastąpienie wyeliminowanego mechanizmu innym sposobem określenia oprocentowania (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK I CSK 1623/25 12 382/18, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Stanowisko to pozostaje zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który również wskazywał na ścisłe powiązanie mechanizmu przeliczeniowego z ryzykiem walutowym stanowiącym element konstrukcyjny kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej (zob. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341). W świetle tej oceny pozbawione znaczenia pozostają zarówno zagadnienia prawne, jak i potrzeba wykładni przepisów prawa oparta na założeniu, że po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa mogłaby nadal funkcjonować jako kredyt złotowy oprocentowany według stawki WIBOR, LIBOR lub według oprocentowania stałego. Odwołanie się przez skarżącego do zasad proporcjonalności, równości i pewności prawa nie prowadzi do sformułowania nowego zagadnienia prawnego ani nie wykazuje potrzeby dalszej wykładni przepisów prawa (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 12 września 2023 r., II CSKP 5/23, niepubl. i z 2 lutego 2026 r., II CSKP 1031/23, niepubl.). Argumentacja ta stanowi element szerszej problematyki skutków eliminacji niedozwolonych postanowień umownych, która była już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie ujawniają potrzeby dalszej wykładni również zagadnienia dotyczące możliwości uzupełnienia luki powstałej po wyeliminowaniu postanowień przeliczeniowych przy zastosowaniu art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim, gdyż opierają się one na założeniu dalszego obowiązywania mechanizmu ryzyka walutowego po usunięciu tych postanowień, które nie znajduje oparcia w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie wyjaśniono również, że oceny abuzywności postanowień umownych dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie z uwzględnieniem okoliczności powstałych później (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). I CSK 1623/25 13 Argumentacja skarżącego odwołująca się do brzmienia przepisów obowiązujących w dacie zamknięcia rozprawy nie prowadzi zatem do ujawnienia nowego problemu prawnego wymagającego dalszej wykładni. Nie są także nowe zagadnienia dotyczące znaczenia zakresu informacji przekazanych konsumentowi o ryzyku kursowym dla oceny jednoznaczności i abuzywności postanowień umownych. Problematyka ta była wielokrotnie przedmiotem analizy zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które wyjaśniły standard wymaganej transparentności postanowień odnoszących się do ryzyka kursowego oraz kryteria oceny ich zgodności z art. 3851 § 1 k.c. (zob. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 20 września 2017 r., C- 186/16, Andriciuc i in., ECLI:EU:C:2017:703, z 10 czerwca 2021 r., C-776/19, C- 782/19, VB i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA i AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA i Procureur de la République, ECLI:EU:C:2021:470, a także wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 9 lutego 2026 r., II CSKP 680/25, z 13 marca 2026 r., II CSKP 501/23 i powołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie tym wyjaśniono również, że ocena spełnienia obowiązków informacyjnych nie może zostać sprowadzona wyłącznie do faktu podpisania przez konsumenta oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego, lecz wymaga zbadania rzeczywistego zakresu przekazanych informacji oraz możliwości oszacowania przez konsumenta ekonomicznych konsekwencji wynikających z zawartej umowy. Nie jest zatem nowe ani nierozstrzygnięte zagadnienie dotyczące wpływu samego podpisania przez konsumenta oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego na ocenę transparentności i abuzywności postanowień umownych. Nie uzasadniają przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania także zagadnienia dotyczące znaczenia możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie indeksacji oraz skutków późniejszego zawarcia aneksu do umowy. Skarżący wywodzi, że już od chwili zawarcia umowy kredytobiorca mógł, na podstawie § 8 ust. 4 Regulaminu stanowiącego integralną część umowy, dokonywać spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej z pominięciem Tabeli Kursów Walut Obcych Banku, a następnie możliwość ta została urzeczywistniona przez zawarcie aneksu umożliwiającego spłatę kredytu w CHF. Należy jednak zauważyć, że argumentacja ta opiera się na I CSK 1623/25 14 założeniu, iż sposób wykonywania umowy wskazywany przez skarżącego został przewidziany przez strony już w chwili jej zawarcia. Skarżący wywodzi tę możliwość z § 8 ust. 4 Regulaminu, zgodnie z którym kredytobiorca mógł zastrzec w umowie kredytu pobieranie rat z rachunku prowadzonego w walucie indeksacji. Postanowienie to przewidywało jednak jedynie możliwość wprowadzenia takiego rozwiązania do umowy. Tymczasem zgodnie z § 7 ust. 1 umowy kredytu kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF określanego według Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Zawarcie przez strony późniejszego aneksu umożliwiającego spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej dodatkowo potwierdza, że rozwiązanie takie nie stanowiło przyjętego przez strony sposobu wykonywania umowy od chwili jej zawarcia. W orzecznictwie wyjaśniono już, że samo zapewnienie konsumentowi możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty kredytu w walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego jednostronnie przez bank (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 oraz wyrok TSUE z 21 września 2023 r., C-139/22, ECLI:EU:C: 2023:692, pkt 52-57). Nie jest również nowa ani nierozstrzygnięta kwestia wpływu późniejszej zmiany umowy na skutki abuzywności postanowień umownych. Problematyka ta została szczegółowo wyjaśniona zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie przyjmuje się, że konsument może następczo wyrazić świadomą i wolną zgodę na związanie postanowieniem abuzywnym, a także nie jest wykluczona zmiana takiego postanowienia przez eliminację jego nieuczciwego charakteru. Warunkiem skuteczności takiego rozwiązania jest jednak to, aby rezygnacja konsumenta z powoływania się na abuzywność wynikała z jego wolnej i świadomej zgody udzielonej przy znajomości nieuczciwego charakteru postanowienia oraz wynikających z niego konsekwencji (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C 19/20, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22 oraz z 12 września 2024 r., II CSKP 629/23). Wyjaśniono przy tym, że I CSK 1623/25 15 samo umożliwienie spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, również w drodze późniejszej zmiany umowy, nie prowadzi automatycznie do sanowania niedozwolonych postanowień umownych ani nie wpływa na ocenę ich abuzywności dokonywaną według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22). Nie zachodzi również wskazywana w skardze rozbieżność pomiędzy orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej a orzecznictwem Sądu Najwyższego dotycząca skutków następczej zmiany umowy. Także wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że każde zawarcie aneksu eliminuje skutki abuzywności postanowienia umownego. Zarówno w orzecznictwie Trybunału, jak i w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że skutek taki może nastąpić wyłącznie w razie świadomej i swobodnej zgody konsumenta udzielonej przy znajomości nieuczciwego charakteru postanowienia oraz wynikających z niego konsekwencji. Tym samym zagadnienie przedstawione przez skarżącego nie ujawnia ani rzeczywistej rozbieżności orzeczniczej, ani potrzeby dalszej wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Zagadnienia przedstawione przez skarżącego i potrzeba wykładni przepisów prawa dotyczące tych kwestii prawnych pozostają ściśle związane z oceną postanowień konkretnej umowy i regulaminu, a nadto dotyczą kwestii szczegółowo wyjaśnionych w orzecznictwie, nie wykazując cech ani istotnego zagadnienia prawnego, ani potrzeby wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podobnie zagadnienia dotyczące dopuszczalności żądania ustalenia nieważności umowy oraz interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego i nie ujawniają obecnie rzeczywistych rozbieżności interpretacyjnych wymagających ponownej w tym zakresie Sądu Najwyższego. W utrwalonym bowiem orzecznictwie tego Sądu przyjmuje się, że interes prawny na tle art. 189 k.p.c. należy ujmować szeroko i elastycznie, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia stronie pełnej ochrony prawnej, a możliwość dochodzenia zwrotu spełnionego przez kredytobiorcę-konsumenta świadczenia spełnionego na rzecz banku nie wyłącza sama przez się interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 25 I CSK 1623/25 16 lutego 2022 r., II CSKP 87/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, z 13 marca 2026 r., II CSKP 501/26 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lipca 2023 r., I CSK 3622/22). Stanowisko to pozostaje zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911, wyjaśnił, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą konsument byłby pozbawiony interesu prawnego w żądaniu ustalenia bezskuteczności nieuczciwego warunku wyłącznie dlatego, że może dochodzić zwrotu nienależnego świadczenia lub podnosić stosowne zarzuty w innym postępowaniu. Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego prowadzi także do wniosku, że zaakceptowano w nim praktykę orzeczniczą polegającą na posługiwaniu się rozstrzygnięciem o nieważności umowy jako skrótowym określeniem ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego mającego wynikać z tej umowy. Samo posłużenie się w żądaniu pozwu określeniem „ustalenie nieważności umowy” nie uzasadnia zatem twierdzenia, że pozew dotknięty jest brakiem formalnym skutkującym jego zwrotem. W utrwalonej praktyce orzeczniczej sformułowanie to traktowane jest bowiem jako odnoszące się do oceny istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy. Sama okoliczność, że w judykaturze pojawiły się pojedyncze wypowiedzi kwestionujące poprawność takiej konstrukcji żądania, nie prowadzi do wniosku, iż żądanie ustalenia nieważności umowy stanowi brak formalny pozwu skutkujący niemożnością nadania mu dalszego biegu. Pogląd ten nie doprowadził do powstania utrwalonej rozbieżności orzeczniczej ani do wykształcenia jednolitej praktyki nakazującej traktowanie tak sformułowanego żądania jako dotkniętego brakiem formalnym. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w zakresie art. 189 k.p.c. zachodzi potrzeba dalszej wykładni prawa lub występuje istotne zagadnienie prawne. Stabilność oraz jednolitość przedstawionej linii orzeczniczej potwierdzają, że sformułowane w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne oraz wskazane przez skarżącego przepisy prawa, nie ujawniają obecnie takich wątpliwości interpretacyjnych ani rozbieżności orzeczniczych, które uzasadniałyby potrzebę kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. Kwestie te były już wielokrotnie I CSK 1623/25 17 przedmiotem rozważań zarówno Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania co do przedstawionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania powiela stanowisko prezentowane w szeregu innych sprawach, w tym przez tego samego skarżącego, i sprowadza się zasadniczo do kwestionowania utrwalonego kierunku wykładni przyjętego w orzecznictwie. Nie wnosi przy tym nowych elementów uzasadniających zmianę dotychczasowego stanowiska ani nie wykazuje występowania nowych lub nierozstrzygniętych problemów prawnych czy też rzeczywistych i aktualnych rozbieżności wymagających zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy. Wymaga podkreślenia, że zarówno zagadnienia prawne podnoszone w niniejszej skardze, jak i problemy wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów były już wielokrotnie przedmiotem oceny Sądu Najwyższego także w ramach tzw. przedsądu m.in. w postanowieniach: z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22, z 6 września 2024 r., I CSK 2369/24, z 24 września 2024 r., I CSK 2959/23, z 20 grudnia 2024 r., I CSK 1805/23, z 31 stycznia 2025 r., I CSK 735/23, z 14 maja 2025 r., I CSK 2528/23, z 29 maja 2025 r., I CSK 1025/24, z 19 grudnia 2025 r., I CSK 2009/25, z 30 grudnia 2025 r., I CSK 3814/24, z 26 lutego 2026 r., I CSK 978/25, z 30 marca 2026 r., I CSK 3716/24, z 23 kwietnia 2026 r., I CSK 198/25 i z 24 kwietnia 2026 r., I CSK 1874/24, wraz z powołanym tam orzecznictwem). Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach i odwołuje się do przedstawionej w nich argumentacji. Brak jest podstaw do jej ponownego szczegółowego przytaczania, skoro skarżący nie wskazał okoliczności uzasadniających zmianę dotychczasowego kierunku wykładni lub potrzebę jego dalszego rozwijania. Jak wskazano w postanowieniu z 13 maja 2024 r., I CSK 585/23, nie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a strona nie wykazała okoliczności uzasadniających jego zmianę. Taka sytuacja zachodzi również w tej sprawie. I CSK 1623/25 18 W konsekwencji należy uznać, że skarżący nie wykazał istnienia – w dacie orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania – potrzeby ponownego odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki. Argumenty przedstawione we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza ochronę interesu indywidualnego. Sąd Najwyższy nie dostrzegł także nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji, którą w ramach kognicji określonej przepisem art. 39813 § 1 k.p.c., bierze pod uwagę z urzędu. Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. pozwanego, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [SOP]