I CSK 1605/26

I CSK 1605/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak 28 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M.K. i E.Ł. przeciwko P. spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej P. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 17 czerwca 2025 r., V ACa 2836/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem kosztów postępowania kasacyjnego UZASADNIENIE Pozwem z 27 października 2017 r. skierowanym przeciwko P. spółce akcyjnej z siedzibą w W., powodowie M.K. i E.Ł. wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 442.013,67 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 279.348,29 zł od 24 października 2017 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 162.665,38 zł od doręczenia pozwanej pisma procesowego modyfikującego powództwo do dnia zapłaty. Wnieśli także o ustalenie, że umowa nr I CSK 1605/26 2 […] o kredyt mieszkaniowy […], zawarta 21 września 2009 r. przez powodów z Bank S.A. z siedzibą w G. (poprzednikiem prawnym pozwanego) jest nieważna w całości. Powodowie sformułowali także roszczenie ewentualne w razie nieuwzględnienia przez Sąd roszczenia głównego. Celem kredytowania było finansowanie kosztów nabycia nieruchomości położonej w L. przy ul. […], refinansowanie kosztów poniesionych przez kredytobiorców na zakup ww. nieruchomości oraz dowolnego celu. Kwota kredytu została określona na 169.958,83 CHF, jednak nie więcej niż 450.000,00 zł. Był to kredyt denominowany, przy czym istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy powyższa umowa jest nieważna. Pozwana w odpowiedzi na pozew oraz w dalszych pismach procesowych wniosła o oddalenie powództwa w całości; podniosła także zarzut przedawnienia. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 7 czerwca 2023 r., w szczególności, zasądził od strony pozwanej łącznie na rzecz powodów M.K., E.Ł. kwotę 442 013,67 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot: 279 348,29 od 24 października 2017 r. do dnia zapłaty; 162 665,38 zł od dnia 29 marca 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 1); ustalił, że umowa kredytu nr […] z dnia 21 września 2009 r. jest nieważna w całości. Apelację od tego rozstrzygnięcia wniosła strona pozwana, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 7 czerwca 2023 r. w całości, podnosząc wyszczególnione w jej treści zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego i przepisów prawa materialnego oraz wnosząc ostatecznie, w szczególności, o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie. W ocenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie apelacja strony pozwanej okazała się co do zasady niezasadna i podlegała oddaleniu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy w Warszawie dokonał prawidłowych ustaleń oraz rozważań co do konsumenckiego charakteru umowy łączącej strony. W konsekwencji, z uwagi na taki charakter spornej umowy, który w sposób nie budzący wątpliwości został ustalony przez Sąd Okręgowy, zdaniem I CSK 1605/26 3 Sądu II instancji centralne miejsce powinna zajmować indywidulana ocena warunków kontraktowania z perspektywy przesłanki dobrych obyczajów i rażącego naruszenia interesów konsumentów w rozumieniu art. 3581 k.c., której prawidłowo dokonał Sąd Okręgowy, dochodząc do słusznego wniosku, że zachowanie pozwanego stanowiło wyraz nadużycia silniejszej pozycji kontraktowej przez profesjonalistę, co doprowadziło do pogorszenia położenia prawnego konsumenta w stosunku do tego, które - w braku odmiennej umowy - wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Jak wskazał Sąd II instancji w realiach przedmiotowej sprawy miało miejsce zastosowanie standaryzowanego wzorca umownego, co wskazuje na brak indywidualnych uzgodnień. Zapisy umowy odwołujące się do tabeli kursów nie pozwalały zaś na przyjęcie, że wskazano stronie powodowej obiektywne kryteria ustalania kursów walut, które mogłyby służyć do weryfikacji działań Banku w tym zakresie. Wbrew twierdzeniom apelacji nie był to przejrzysty mechanizm wymiany waluty obcej; należało nadto przyjąć, że art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo bankowe nie stanowił przeszkody do badania abuzywności postanowień spornej umowy. W ocenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie akceptowalny był pogląd, że abuzywność umownych klauzul indeksacyjnych uniemożliwiał dalsze wykonywanie umowy kredytu i musiał prowadzić do jej upadku, co odzwierciedlało ugruntowany nurt w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu Najwyższego, który uznaje, że w takiej sytuacji utrzymanie umowy nie wydaje się możliwe z prawnego punktu widzenia; wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz denominowanego w tej walucie i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Taką umowę uznać należało za całkowicie sztuczny twór - niespotykany i nieuzasadniony z punktu widzenia zarówno prawnego, jak i ekonomicznego. Oznaczało to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie spornej umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie było możliwe, co przemawiałoby za jej całkowitą nieważnością. W niniejszej sprawie strona powodowa nie zrzekła się ochrony wynikającej z I CSK 1605/26 4 abuzywności klauzul abuzywnych, a wręcz przeciwnie - konsekwentnie na tą ochronę się powoływała, co prowadzi do wniosku, że spełniła wszystkie jej wymagania. Skoro zatem umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jest nieważna (bezskuteczna) ex lege i nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, oznacza to, że roszczenie strony powodowej o zwrot spełnionego przez niego świadczenia było także zasadne w świetle art. 410 k.c. Wielkość spełnionego przez stronę powodową świadczenia nie była sporna. Zakres orzeczonego zwrotu wynikał zatem z określenia żądania. Sąd Apelacyjny podzielił również stanowisko Sądu Okręgowego co do przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem. Ostatecznie Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 17 czerwca 2025 r., w szczególności, oddalił apelację pozwanego. Pozwana skargą kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 17 czerwca 2025 r. w całości. Skargę tę oparła na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tzn.: art. 2031 § 3 k.p.c. w zw. z art. 91 k.p.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 3 ust. 1 Dyrektywy oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy; art. 3851 § 1 i 3 k.c. w związku z art. 4 ust. 1 i 2 Dyrektywy oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy; art. 3851 § 2 k.c.; art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 3581 § 2 k.c.; art. 411 pkt. 2 i 4 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c.; art 410 § 1 oraz § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.; ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia wszystkich powyższych zarzutów pozwany wskazał na naruszenie art. 5 k.c. w zw. z art. 410 § 1 oraz § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt.: 1 k.p.c. skarżąca wniosła o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, wskazując, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienie prawne, co, w efekcie, skutkowało koniecznością rozstrzygnięcia następującej kwestii: „Czy w świetle art. 3851 § 1 k.c., art. 3852 k.c. a contrario oraz w świetle art. 3 ust. 1 Dyrektywy dla oceny, czy postanowienia umowy kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej, które w swojej treści odwołują się do tabel kursowych banków, służących przeliczeniu kwoty kredytu wyrażonego w walucie, do której kredyt jest denominowany/indeksowany na walutę krajową, a także przeliczeniu wysokości I CSK 1605/26 5 raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie do której kredyt jest denominowany/indeksowany na walutę krajową, naruszają interesy konsumenta w sposób rażący, ma znaczenie, iż (i) konsument nie podnosił zarzutu nieuczciwego charakteru tych postanowień przez cały okres realizacji umowy, w sposób konkludentny akceptując zasady wynikające z tych postanowień już w czasie, w którym skutki ich zastosowania były mu w całości znane, umowa została w całości, zgodnie zrealizowana a zarzut nieuczciwości postanowień tej umowy konsument podniósł dopiero po 8 latach od pełnej spłaty kredytu, a (ii) kursy waluty wynikające z tabeli kursów banku nie odbiegają (i w rzeczywistości nie mogą odbiegać), w sposób znaczny od średniego kursu NBP, w istocie stanowiąc kursy rynkowe, a to - w odniesieniu do obydwu kwestii - w szczególności z uwagi na fakt, że w świetle wykładni art. 3852 k.c. a contrario ocena tego, czy postanowienie umowy rażąco narusza interesy konsumenta nie jest ograniczona do okoliczności znanych w chwili zawarcia umowy, a realne skutki zastosowania postanowienia umownego w okresie jej wykonywania mogą mieć znaczenie dla „odkrywania" normatywnej treści postanowienia umownego z punktu widzenia naruszenia interesu konsumenta, a co za tym idzie wskazane okoliczności dotyczące wykonywania umowy oraz faktu jest wykonania powinny mieć znaczenie dla takiej oceny?" (1); „Czy w świetle art. 3851 § 1 k.c., art. 3852 k.c. oraz w świetle art. 3 ust. 1 Dyrektywy uznać należy, że postanowienia umowy kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej, które w swojej treści odwołują się do tabel kursowych banków, służących przeliczeniu kwoty kredytu wyrażonego w walucie, do której kredyt jest denominowany/indeksowany na walutę krajową, a także przeliczeniu wysokości raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie do której kredyt jest denominowany/indeksowany na walutę krajową, są sprzeczne z wymogami dobrej wiary (naruszają dobre obyczaje), w sytuacji w której (i) konsument został pouczony (a także posiadał, wynikającą z jego uwarunkowań osobistych, wiedzę), że wahania kursów waluty obcej, do której kredyt jest denominowany/indeksowany wpłyną na wysokość salda kredytu oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, a także, w której (ii) poprzez udostępnienie kapitału kredytu w CHF oraz zastosowanie sposobu przeliczenia wartości kapitału kredytu oraz rat kredytu z CHF na PLN kredytobiorca - w zgodnym rozumieniu stron celem umowy I CSK 1605/26 6 było, aby konsument otrzymał świadczenie ekwiwalentne w postaci niższego oprocentowania kredytu?” (2); „Czy w świetle art 4 ust. 1 Dyrektywy oraz art. 3852 k.c., przy ocenie postanowienia umowy co do jego nieuczciwego charakteru brać należy pod uwagę takie okoliczności jak osobiste uwarunkowania konsumenta będącego stroną kwestionowanej umowy kredytu denominowanego do waluty obcej, jego poziom wiedzy, doświadczenie życiowe oraz wykonywany zawód, które potwierdzają, że konsument w chwili zawarcia umowy miał świadomość ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu denominowanego do waluty obcej, w tym świadomość ryzyka ekonomicznego związanego z wahaniami kursów walut, a także wiedzę, że kursy ustalane będą w oparciu o Tabele kursów Banku?" (3); „Czy w świetle art. 5 k.c. za działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, stanowiące nadużycie prawa podmiotowego uznane może być postępowanie konsumenta polegające na żądaniu od banku zwrotu wszystkich wpłaconych przez niego kwot, na poczet umowy kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej, która w swojej treści zawierała klauzule uznane za abuzywne i z tej przyczyny uznana została za nieważną, w sytuacji, w której (i) konsument był doświadczonym kredytobiorcą w zakresie zawierania umów kredytu denominowanych do waluty CHF, a tym samym który był świadom ryzyka związanego z zawarciem takiej umowy, (ii) konsument dokonał spłaty wszystkich należności wynikających z umowy kredytu, a umowa ta uległa w związku z tym rozwiązaniu, (iii) cel umowy został spełniony, (iv) sytuacja ekonomiczna konsumenta w związku z zawarciem oraz spłatą kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej była lepsza niż ta, w której znalazłby się zaciągając kredyt zlotowy, a także lepsza niż ta, w której konsument znalazłby się nie zawierając w ogóle umowy kredytu (v) stopień ryzyka związany z konstrukcją kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej wypełnił się w stopniu nienaruszającym interesy konsumenta (vi) konsument dochodził zapłaty kwot w terminie 2 lat od dokonania całkowitej spłaty kredytu?" (4); „Czy w przypadku powołania się przez konsumenta na niedozwolony charakter postanowień zawartych w wykonanej już umowie, łączącej strony przez wiele lat, których zgodności z prawem nie kwestionowano w toku jej realizowania, możliwe jest przyjęcie sankcji trwałej bezskuteczności umowy (nieważności), skoro upadek I CSK 1605/26 7 umowy może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy nie da się jej dalej wykonywać po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, a więc przy założeniu, że stosunek obligacyjny nadal łączy strony?” (5). We wnioskach strona pozwana domagała się, w szczególności, uchylenia zaskarżonego wyroku w zakresie zaskarżenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd II instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na niewykazanie przez stronę pozwaną podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (I); zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną, z odsetkami, według norm, w przypadku odmowy przyjęcia skargi do rozpoznania (II); w przypadku przyjęcia skargi do rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej pozwanej w całości z uwagi na jej bezzasadność (III); zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną, z odsetkami, według norm, w przypadku oddalenia skargi (IV); zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną, z odsetkami, według norm, w przypadku umorzenia postępowania na którymkolwiek etapie postępowania wywołanego skargą (V). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W I CSK 1605/26 8 judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.). W odniesieniu do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw. kredytów frankowych, w tym klauzul przeliczeniowych i klauzul ryzyka walutowego oraz ich skutków dla bytu prawnego tego rodzaju umów, należy stwierdzić, że zostały już one wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK 2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP 1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23). Sąd Najwyższy wypowiadał się także w tergo rodzaju sprawach, gdy I CSK 1605/26 9 umowa kredytowa została już przez konsumenta wykonana (zob. wyrok z 26 maja 2022 r., II CSKP 377/22). Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz.118). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności. (M.M.) [a.ł]