I CSK 1594/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.G. i R.G.
przeciwko Bankowi w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim
z 28 listopada 2023 r., V Ca 425/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Banku w W. na rzecz A.G. i R.G. 2 700 zł (dwa
tysiące siedemset złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
A.W.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 czerwca 2023 r. Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim
zasądził od Banku w W. na rzecz A.G. i R.G. do ich majątku wspólnego kwotę bliżej
określoną w polskich złotych z roszczeniem odsetkowym bliżej określonym (pkt I),
I CSK 1594/24
2
kwotę bliżej określoną we frankach szwajcarskich z roszczeniem odsetkowym bliżej
określonym (pkt II) oraz koszty procesu (pkt III).
Wyrokiem z 28 listopada 2023 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim
na oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Gorzowie
Wielkopolskim z 2 czerwca 2023 r. (pkt I), a także zasądził od pozwanego na rzecz
powodów koszty postępowania apelacyjnego z roszczeniem odsetkowym bliżej
określonym (pkt II).
Wyrok ten w całości został zaskarżony skargą kasacyjną przez pozwany
bank, który uzasadnił wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania występującymi
w sprawie istotnymi zagadnieniami prawnymi, wyrażającymi się w pytaniach:
- czy możliwe jest przesłankowe ustalenie nieważności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej wskutek uznania przez Sąd, że postanowienia
umowy kredytu dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej poprzez odesłanie
do tabeli kursowej stosowanej przez bank są sprzeczne z ustawą, zasadami
współżycia społecznego lub abuzywne, jeżeli po ich usunięciu treść umowy nie
wykracza poza granice swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c. ani nie jest
sprzeczna z treścią art. 69 ustępy 1 i 2 Prawa Bankowego w brzmieniu sprzed
nowelizacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy – Prawo bankowe
oraz niektórych innych ustaw,
- czy przepis art. 358 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia
2009 roku może zostać zastosowany jako przepis dyspozytywny w miejsce
postanowień umowy i regulaminu wyeliminowanych ze stosunku prawnego
z powodu ich nieważności lub abuzywności?
Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i orzeczenie o kosztach.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
I CSK 1594/24
3
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak
więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na
błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być
przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew
obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu
Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy
wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
I CSK 1594/24
4
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),
a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby
umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;
z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów potwierdzających
skuteczne wykazanie, że w sprawie zachodzi powołana przesłanka
z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
W zakresie istotnej dla rozpoznawanej sprawy problematyki Sąd Najwyższy
wypowiadał się już wielokrotnie i dokonał analizy art. 3851 § 1 i 2 k.c.
w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 co do kwalifikacji postanowień dotyczących
przeliczania franków szwajcarskich na złote przy wykorzystaniu kursu jednostronnie
ustalanego przez bank, jak też co do zastąpienia nieuczciwych postanowień
umownych przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie
umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową
w pozostałym zakresie (m.in uchwały SN: z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07,
OSNC 2008, Nr 7-8, poz. 87; z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9,
poz. 56; wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r.,
IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).
Również w orzecznictwie TSUE wyjaśniono już, że art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za
nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał
on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie
nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci
stworzenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on
I CSK 1594/24
5
w braku tego warunku. TSUE wykluczył też, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść
nieuczciwych warunków zawartych w umowach [wyrok TSUE z 26 marca 2019 r.
w sprawie Abanca Corporación Bancaria SA przeciwko Albertowi Garcíi Salamance
Santosowi (C-70/17) oraz Bankia SA przeciwko Alfonsowi Antoniowi Lau Mendozie
i Verónice Yulianie Rodríguez Ramírez (C-179/17), pkt 54 wraz z powołanym
orzecznictwem]. Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd
postanowień niedozwolonych innymi. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd
stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13 [wyrok TSUE
z 21 grudnia 2016 r. w sprawie Francisco Gutiérrez Naranjo przeciwko Cajasur
Banco SAU (C-154/15), Ana María Palacios Martínez przeciwko Banco Bilbao
Vizcaya Argentaria SA (BBVA) (C-307/15), Banco Popular Español, SA przeciwko
Emiliowi Irlesowi Lópezowi i Teresie Torres Andreu (C-308/15), pkt 61-62], gdyż
przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej
umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej
odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów
o niedozwolonych postanowieniach umownych.
Z kolei w wyroku TSUE z 8 września 2022 r. (C-80/21, C-81/21, C-82/21,
Deutsche Bank Polska i Bank Millennium) wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1
dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie
orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy
charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem
a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu
nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu
takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się
do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę, czego
zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego (pkt 64). Odwołując się do swojego
dotychczasowego dorobku orzeczniczego, Trybunał podkreślił, że możliwość
zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego
o charakterze dyspozytywnym ma charakter wyjątkowy i jest ograniczona do
przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego
zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym
konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki tak, że ten ostatni zostałby tym
I CSK 1594/24
6
ukarany (pkt 67, 71). W razie możliwości stwierdzenia nieważności sąd krajowy nie
może zastąpić nieuczciwych warunków (klauzul abuzywnych) przepisem krajowym
o charakterze dyspozytywnym (pkt 68) czy ogólnym (pkt 77), przy czym kluczowe
znaczenie ma wola wyrażona przez konsumenta (pkt 74, 78). TSUE stwierdził
również, że „z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, by istniały
przepisy prawa polskiego o charakterze dyspozytywnym, mające zastąpić uchylone
nieuczciwe warunki umowne”. Jednocześnie podkreślił niedopuszczalność sądowej
modyfikacji treści postanowienia nieuczciwego w drodze wykładni sądowej
(pkt 79-80). Generalnie zatem w omawianej sytuacji sąd powinien stwierdzić
nieważność umowy, jeżeli konsument został poinformowany o skutkach takiego
rozstrzygnięcia i wyraził na to zgodę, chyba że wywołałoby ono dla niego
szczególnie negatywne skutki.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniano również, że postanowienia
umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia
2016 r., I CSK 1049/14, z z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 7 listopada 2019 r.,
IV CSK 13/19, z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21, z 27 lipca 2021 r.,
V CSKP 49/21). Postanowienia takie, pozwalające bankowi swobodnie kształtować
kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Mają
one charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta
w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przez
uzależnienie wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia
konsumenta od wyłącznej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na
złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności
poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia
konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego
ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego
działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym
ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy
uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy
I CSK 1594/24
7
(banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona,
np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego
z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
W kwestii zagadnienia prawnego powiązanego z art. 358 k.c. warto zwrócić
na aktualne stanowisko Sądu Najwyższego, który wypowiedział się, że zastąpienie
niedozwolonego postanowienia umownego, nawet jeżeli pominąć, że art. 358 k.c.
w obecnym brzmieniu wszedł w życie w dniu 24 stycznia 2009 r., a tym samym
nie może być stosowany wprost do umów zawartych przed tą datą, wchodzi
natomiast w rachubę tylko wtedy, gdyby brak zastąpienia niedozwolonego
postanowienia narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na
szczególnie niekorzystne skutki, przy czym za decydujące w tej materii uznaje się
zdanie konsumenta (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r.,
II CSKP 1545/22 oraz powołane tam orzecznictwo SN i TSUE).
Sformułowane przez skarżącego zagadnienia i problemy nie są zatem nowe.
Zostały one przede wszystkim poddane całościowej analizie w uchwale pełnego
składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
W orzeczeniu tym wyjaśniono m.in., że w razie uznania, że postanowienie
umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty
obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że
w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie
kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,
że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne były już wyjaśniane
w orzecznictwie. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej
zagadnienie prawne nie ma waloru nowości i nie jest zagadnieniem istotnym,
którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju prawa.
I CSK 1594/24
8
Końcowo należy wskazać, że według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym
innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
A.W.
[a.ł]
